سوئیفت روی غلتک نیفتاده است

امروز چه تعداد ال سی از دارایی‌های ایران آزاد شده است؟
اینکه چه تعداد ال سی آزاد شده را باید از مسئولین بانکی بپرسید.
نظرات متفاوتی میان مسئولین درخصوص ال سی‌های آزادشده از دارایی‌های ایران دیده و شنیده می‌شود.
همه مسئولین به نوعی درست می‌گویند. در حقیقت هر کسی از ظن خود شد یار من. اگر بخواهم مثالی بزنم باید به کلمه آذری «اوزوم» اشاره کنم که چهار معنی متفاوت «انگور»، «شناکردن»، «خودم» و «صورتم» را دارد. آنچه درباره سوئیفت گفته می‌شود، تقریبا همین است. یک‌بار می‌گوییم که نظام سوئیفت برقرار شده؛ خب این درست است. سوئیفت یک شبکه و کانالی مانند شرکت مخابرات است. شرکت مخابرات یک سری اتصالات و ارتباطاتی را ایجاد می‌کند. از این شبکه، دو نفر می‌توانند گوشی را بردارند و با هم صحبت کنند. سوئیفت بعد از برجام، این شبکه را با ایران ایجاد کرده اما اینکه طرف مقابل نیز مانند ما، گوشی را برداشته باشد، هنوز چنین اتفاقی نیفتاده. اتصال سوئیفت در یک سری از بانک‌های کوچک اتفاق افتاده است؛ از جانب ما، بانک‌های تجارت، کارآفرین، سامان و چند بانک دیگر‌توانسته اند ارتباطات خود را برقرار کنند. در خارج نیز یک تعداد از بانک‌های نه «درجه اول» بلکه «درجه دوم» این مبادلات را با ایران انجام داده اند و ال سی گشایش شده است. اما بانک‌های بزرگ خارجی که واردات عمده ما با آنها انجام می‌شود، هنوز ارتباطی با بانک‌های ما ندارند.
‌چه عاملی مانع از ارتباط بانک‌های درجه اول دنیا با ایران شده است؟
استدلال آنها این است که ما با آمریکا‌یک سری تعهدات و قول‌هایی داریم که اگر با ایران ارتباط برقرار کنیم، از سوی آمریکا جریمه خواهیم شد. لذا آمادگی آزادکردن سوئیفت با ایران را ندارند. آنها می‌گویند که دولت، قوه‌قضا‌ئیه و به‌‌طور کلی نهادهای آمریکا باید این اجازه را به ما بدهند که ما بتوانیم با ایران ارتباط برقرار کنیم. اما به طور کلی آنچه که ما می‌توانیم درخصوص سوئیفت بگوییم این است که «سوئیفت در حال شدن است»؛ منتها این شدن،‌یک سری‌دست‌اندازهایی دارد.
علاوه بر اجازه دادن آمریکا به بانک‌های دنیا جهت ایجاد ارتباط با ایران، چه موانع دیگری بر سر راه هست؟
ببینید مثلا دولت آمریکا اعلام می‌کند که چون دلار برای من است و خرید و فروشی که می‌خواهید انجام دهید با دلار است، من(آمریکا) این اجازه را نخواهم داد اما درخصوص یورو و بقیه واحدها شما آزاد به معامله هستید. بالای 10 هزار دلار باید در رزرو آمریکا بیاید تا اجازه نقل و انتقال داده شود. درضمن واحدهایی مثل یورو نیز از این نگرانند که با مواخذه آمریکا روبه‌‌رو شوند.
آیا در متن برجام، بحث تعهد آمریکا به بانک‌های دنیا مبنی بر هراس نداشتن از تبادل با بانک‌های ایرانی، مطرح شده است؟
بله مطرح شده است. در یکی از بندهای برجام آمده که با برداشته شدن تحریم‌ها، بایستی بسترهای لازم جهت تبادلات مالی با ایران نیز فراهم شود ولی خب هنوز چنین اتفاقی نیفتاده است. در ضمن آمریکایی‌ها چند موضوع را با هم امتزاج کرده‌اند. یعنی آمریکا در حوزه‌های مختلف مثل موشکی، حقوق بشر، تروریسم و حزب‌الله لبنان با ایران مساله دارد. آمریکا پیرامون همین اختلافات، تحریم‌هایی را علیه ما وضع کرده که این تحریم‌ها را با تبادلات بانکی و مالی ممزوج کرده است. آن طور که باید تبادلات ایران با بانک‌های خارجی روان شود، هنوز چنین اتفاقی نیفتاده است و ماجرا روی غلتک نیست اما با یک ادبیاتی، سوئیفت‌بر اساس برجام برقرار می‌شود. برخی از کارگزاری‌ها انجام شده؛ مثلا بانک مرکزی ما، با برخی از بانک‌ها مذاکره کرده است و بر همین منوال، برخی ‌بانک‌های ایرانی هم با برخی از بانک‌های خارجی مذاکره کرده‌اند.
آیا در متن برجام برای برداشته‌شدن تحریم‌های سوئیفت، یک بازه زمانی مشخص‌ تدارک دیده شده است؟
بعید می‌دانم چنین بازه زمانی مشخص شده باشد.
برداشته ‌نشدن تحریم‌های سوئیفت، چه تأثیری روی واردات، صادرات و سرمایه‌گذاری سرمایه‌داران خارجی در ایران گذاشته است؟
اساسا هر تبادل تجاری که بخواهد میان ایران و کشورهای خارجی برقرار شود، واسطه آن دلار و ارز خواهد بود. یعنی هر مذاکره و قراردادی که انجام می‌شود، نهایتا واسطه‌ای به نام دلار و ارز باید در این میان وجود داشته باشد. یک وقت است که تبادل این دلار و ارز با چمدان، صراف و دلال انجام می‌شود اما یک وقت هم هست که این نقل و انتقال پول، از طریق نظام بانکی انجام می‌شود. یعنی اینکه بانک‌های ما با بانک‌های طرف مقابل در خارج، با هم قراردادی را می‌بندند و به هم اعتماد می‌کنند. لذا تصور اینکه معامله‌ای بدون نقل و انتقال پول انجام شود، غیر‌ممکن است. در صورت برقرارنبودن سوئیفت، بایستی از طریق چمدان یا کارگزاری‌های انحرافی و غیرمعمول، مبادلات ارزی انجام شود که این‌گونه راه‌های غیر‌بانکی، هزینه‌های بسیار زیادی دارد؛ یعنی اگر من پول را به صراف بدهم و مثلا این پول باید در اروپا تحویل داده شود، این اعتماد که پول به دست فروشنده خارجی برسد، وجود ندارد که نهایتا بحث‌های پولشویی و امنیتی ایجاد می‌شود. لذا اگر سوئیفت برقرار نشود، قسمت عمده‌ای از مذاکرات اقتصادی ابتر خواهد ماند.
یعنی بسیاری از این هیأت‌های اقتصادی که از کشورهای اروپایی در چند ماه اخیر جهت سرمایه‌گذاری وارد ایران شده‌اند، در صورت برقرارنشدن سوئیفت، حاصلی به دنبال نخواهد داشت؟
بله؛ همین‌طور است. برای قطعی‌شدن کار سرمایه‌گذاری کشورهای اروپایی در ایران، بایستی ابتدا مساله سوئیفت و ارتباط بانک‌ها برطرف شود.
آینده سوئیفت و برقراری ارتباط میان بانک‌های ایرانی و خارجی را چگونه می‌بینید؟
مالک سوئیفت که یک شرکت سوییسی است در برجام امضا کرده و قبول کرده است. اما خب قبلا قبول نمی‌کرد یعنی می‌گفت که من از آمریکا و اتحادیه اروپا اجازه ندارم. در حال حاضر این کانال برقرار شده است اما اینکه طرفین بتوانند با هم معامله کنند، نیازمند برطرف شدن ابهامات و نگرانی‌هایی است. از طرف دیگر، اگر دولت‌های خارجی هم اجازه برقراری ارتباط سوئیفت را بدهند، آن شرکت خصوصی نگران است که بیاید جنس بگیرد و جنس بدهد که این نیازمند اعتمادسازی میان فعالین اقتصادی دو طرف است. از طرفی، یک بخش کار سیاسی است؛ یعنی همان شرکت خصوصی هم درنهایت تابع رده‌های بالای سیاسی کشورها خواهد بود.