تاثیر فروش بوئینگ و ایرباس بر روابط سیاسی و اقتصادی ایران و غرب چیست؟
توافق بزرگ
مهدی مطهرنیا//
وزارت خزانه‌داری ایالات متحده چندی پیش در بیانیه‌ای اعلام کرد که دولت آمریکا مجوز فروش هواپیماهای مسافری به ایران را برای شرکت‌های ایرباس و بوئینگ صادر کرده است. در حال حاضر مذاکرات با ایرباس فرانسه نیز در بخش مالی و فنی به پایان رسیده و با صدور مجوز وزارت خزانه‌داری آمریکا، تا پایان سال 2016 اولین سری هواپیماهای نو وارد ناوگان هوایی ایران خواهد شد. در این راستا اگر می‌خواهیم ارزیابی از تاثیر این معامله بزرگ بر آینده روابط اقتصادی و تجاری ایران و آمریکا داشته باشیم، آینده روابط تجاری ایران و آمریکا در گرو حل و فصل مسائل سیاسی موجود است که با چالش‌های بسیاری روبه‌رو‌ست، اگرچه حل و فصل مسائل تجاری دروازه‌هایی برای حل و فصل مسائل سیاسی در حوزه عمل خواهد بود، در حوزه عمل در روابط بین‌الملل محسوب می‌شود. به هر ترتیب باید بپذیریم که در ایران اساسا جهت‌گیری در حوزه سیاست متوجه تفوق حوزه سیاسی بر حوزه اقتصادی و در ایالات متحده آمریکا برعکس ما شاهد چیرگی حوزه اقتصاد بر حوزه سیاسی هستیم؛ به بیان دیگر در ایالات متحده آمریکا، نظام سرمایه‌داری و قدرت اقتصادی به‌عنوان زیربنای تحرکات سیاسی، جغرافیای سیاست، کنشگران،
بازیگران، تاکتیک‌ها و حتی تکنیک‌های عمل را تا حدود زیادی متوجه بهره‌برداری حوزه منافع اقتصادی می‌نماید، در حالی‌که در کشورهایی مانند ایران حوزه سیاست و جغرافیای سیاسی است که فعالیت‌های اقتصادی را محتوا می‌بخشد و آرایش شکلی سیاست می‌تواند در حوزه اقتصاد تاثیر بسزایی را به جای بگذارد. بنابراین این چالش عمده میان دو جغرافیای ایران و جغرافیای سیاسی در آمریکا‌ست که تردید در تاثیر بازگشایی روابط اقتصادی در حوزه سیاسی را افزایش می‌دهد، بنابراین به موازات ایجاد فضای مثبت در حوزه اقتصاد به نظر می‌رسد که در آینده ضرورت ایجاب می‌کند که اگر ایران و ایالات متحده آمریکا می‌خواهند زمینه‌های همکاری و تعامل بیشتر را در وجوه منطقه‌ای و بین‌المللی در آینده مدیریت کنند، باید تبادل در حوزه اقتصادی را به تعامل د‌رحوزه سیاسی مربوط سازند. آنچه در لایه‌های زیرین حرکت ایران و ایالات متحده آمریکا در چند سال اخیر نشان داده شده است، توجه به معنایی که گفتیم و تلاش دیپلماسی آشکار و به ویژه دیپلماسی پنهان در ایجاد فضای مناسب برای حل و فصل این مسائل بوده است که در نهایت به توافق‌نامه ژنو، برجام و اکنون باز شدن آرام‌آرام مسیر تبادلات
اقتصادی میان ایران و آمریکا منجر شده است. در سفر علی‌اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی، به انگلیس و در دیدار با آقای هاموند، رئیس خزانه‌داری انگلیس صحبت مفصلی درباره تحریم‌ها انجام شد. به گفته هاموند؛ اگر یک پروژه بزرگ میان ایران و کشوری دیگر راه‌اندازی شود و بانک‌ها و شرکت‌های بیمه به واسطه آن وارد عمل شوند، می‌تواند این مساله به‌عنوان یک نمونه در رفع موانع بر سر همکاری‌های بزرگ با ایران تلقی شود. در راستای ادعای مطرح‌شده از جانب هاموند باید گفت که موانع ساختاری در نظام بین‌الملل از یک سو متوجه تعارض‌ها و تضادهایی است که بین ایران و نظام بین‌الملل به‌ویژه بین ایران به‌عنوان یک بازیگر بزرگ منطقه، با ایالات متحده آمریکا به‌عنوان ابر قدرت در نظام بین‌الملل وجود دارد و لایه‌های دیگر مانند روابط ایران با اتحادیه اروپا، روابط ایران و روسیه و چین و کشورهای درجه دوم و سوم نظام بین‌الملل را نیز تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. در عین حال باتوجه به اینکه در جمهوری اسلامی ایران زمینه‌های همکاری و بازگشایی تحرکات اقتصادی و سیاسی ناشی از برداشتن برجام به‌وجود آمده است اما نوعی اشکال ساختاری در داخل ایران این مساله را
بغرنج می‌کند. اگرچه ایالات متحده آمریکا بعد از برجام تلاش کرده است به تعهدات خود در برجام در چارچوب نگاه مزین و محدود به برجام عمل کند اما ایران که نگاهش در رابطه با برجام همواره نگاهی موثق بوده است به دلیل ناتوانی‌های موجود در کشور به‌ویژه ظرفیت بانکی و اقتصادی، برای هماهنگی با ریل تحرکات اقتصادی در نظام بین‌الملل تا حدود زیادی با مشکل روبه‌رو می‌شود. بنابراین ایران نیازمند نوعی بازشکافی ساختاری و تجدیدنظر در ساختارهای نظام بانکی و اقتصادی خود است تا اف‌ای‌تی‌اف را به همراه داشته باشد. بنابراین در ایران برای حل مسائل و معضلات گریبانگیرِ ساختار اقتصادی، ما از یک سو شاهد نوعی چالش درون سیستمی و درون جناحی هستیم و از سمت دیگر نگاه محدود آمریکا به توافق‌نامه ژنو و برجام موجب شده تا برداشتن مسیر تحریم‌ها و تاثیرگذاری آن بر حوزه اقتصادی ایران چندان سریع نباشد. با توجه به گزارش رویترز، دو چهره سرشناس جمهوریخواهان در مجلس نمایندگان آمریکا جمعه دوم مهرماه اعلام کردند که به کارزار خود علیه فروش هواپیماهای بوئینگ و ایرباس به ایران ادامه خواهند داد. همچنین باتوجه به مخالفت و ترس همیشگی لابی‌های صهیونیست و اعراب
از نزدیکی ایران و آمریکا به همدیگر، تاثیر این بازیگران بر روند معاملات بوئینگ و ایرباس از اهمیت بالایی برخوردار است. به هر ترتیب لابی‌های صهیونیست‌ها، لابی جمهوریخواهان و بیش از همه آنها در درون جمهوریخواهان، نئوکان‌ها؛ نزدیک‌شدن ایران و ایالات متحده آمریکا و تعاملات بین این دو کشور را مخالف منافع جناحی و حزبی خود می‌دانند. در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری سال 2016 که حدود یک ماه دیگر در ایالات‌متحده آمریکا برگزار خواهد شد، فشارها در جهت فضاسازی در امر انتخابات است. از یک سو فضاسازی در ارتباط با گسترش ایران‌هراسی در منطقه و پیوند بیشتر آمریکا و اسرائیل علیه ایران در حال وقوع است، از طرف دیگر نئوکان‌های ایرانی نیز براساس منافع خود یا به واسطه عدم ادراک، از فهم به‌وجود آمده در ارتباط با مبارزه با آمریکا، زمینه‌های اختلال در گذار طبیعی برجام را فراهم می‌سازند که این موضوع می‌تواند خطری برای آینده برجام محسوب شود؛ اگرچه برجام برای آمریکا یک الزام و برای ایران یک اجبار بوده است. با آمدن دولت جدید در آمریکا، حال جمهوریخواه باشد یا دموکرات باید دید که آنها باتوجه به تعاملات تجاری اخیر چه تصمیمی در رابطه با
ایران می‌گیرند.
آمریکایی‌ها اصولا به‌دنبال منافع و به تبع آن اهداف ملی هستند. باتوجه به امنیت ژنوم ژئواستراتژی ایران در جهت کنترل آسیای شرقی و آسیای جنوب شرقی، ایر‌ا‌ن‌جایگاه ویژه‌ای را در معادلات آینده بین‌المللی برای آمریکا بازی می‌کند اما اینکه آمریکا تا چه حد می‌تواند باتوجه به جهت‌گیری ضد آمریکایی دولت حاکم بر ایران و حکومت برخاسته از اصول و ارزش‌های دینی که اساسا آمریکا را به‌عنوان خطرناک‌ترین دشمن جمهوری اسلامی ایران می‌داند، تا چه اندازه پیشرفت کند، ابهامات زیادی را به همراه دارد.
دیدگاه تان را بنویسید