مردم، قدرت خرید ندارند

برخی از تحلیلگرانی که به فضای امروز بازار خودرو نگاه می‌کنند، می‌گویند احتمال دارد کمپین‌ها علیه خودروسازان داخلی یک‌وجه توطئه‌آمیز داشته باشد. به این معنی که تا همین چند‌ماه پیش نگرانی از واردات خودرو‌های چینی وجود داشت و تبلیغات منفی در این مورد زیاد بود،حالا یکباره ورق برگشته و نوک پیکان به سمت خودرو‌ساز‌های داخلی است که ممکن است یک جور تلافی باشد، نمی‌دانم شما این تحلیل را چطور ارزیابی می‌کنید؟
من اصلا به موضوع کمپین‌های اخیر این طور نگاه نمی‌کنم، اصولا نگاه و تحلیل بر مبنای تئوری توطئه متعلق به شرایطی است که در آن منافع در خطر است. در حالی که در کمپین‌های اخیر نشانه‌های مهم‌تری که درمورد شرایط اقتصادی کشور برای ما روشنگری می‌کند، قابل توجه‌تر است تا این‌گونه مسائل. به نظر من، کمپین‌های اخیر درواقع تابع مستقیمی ‌از فروپاشی قدرت خرید مردم هستند. آمار‌های اقتصادی به ما نشان می‌دهد که بین سال‌های 89 تا 92، بین 40 تا 50 درصد از قدرت خرید مردم کم شده است، یعنی مردم به این مقدار کمتر توان خرید دارند. من اولین‌بار در این مورد دو‌سال پیش هشدار دادم که به زودی ما با بحران تقاضا به جای بحران عرضه رو به رو خواهیم بود، کمپین‌هایی این چنینی اساسا مهم نیستند و نمی‌توانند تغییرات بلند‌مدت ایجاد کنند، آن چیزی که باید به سراغ تحلیل آن برویم شرایط اقتصادی است که بر مصرف مردم تاثیر می‌گذارد، حالا در مورد خودرو حرف زیاد زده می‌شود، اما شما به‌وضوح می‌توانید کاهش تقاضا را مثلا در لبنیات ببینید، در آنجا که دیگر کمپین تشویق به تحریم وجود ندارد، پس چه اتفاقی افتاده است؟ اینها به صورت بسیار شفاف نشان‌دهنده رکود اقتصادی است.
بنا‌براین شما تحلیل‌های روز‌های اخیر دست‌اندر‌کاران، مدیران خودرو‌سازی‌ها و مثلا اظهارات آقای نعمت‌زاده را چطور ارزیابی می‌کنید که مثلا در یک نمونه از این کمپین‌ها تلویحا به‌عنوان خیانت یاد کرده‌اند و نوک پیکان را به سمت مردم گرفته‌اند؟
خودرو‌ساز‌ها و آقای نعمت‌زاده هم می‌دانند که موضوع رکود چیست و از کجا آغاز شده است، منتها بنا به شغل و دغدغه‌ای که در مورد تولید و حفظ آن دارند، بنا بر اینکه نگران فروپاشی تولید داخلی هستند، چنین حرف‌هایی هم می‌زنند، اما واقعیت این است که هر تحلیلگر منصفی که به شرایط اقتصادی امروز نگاه کند می‌تواند این را تشخیص بدهد که مردم قدرت خرید ندارند.
در بحران اقتصادی جهانی سال‌های 2008 و 2009، دولت آمریکا حدود هزار میلیادر‌دلار به سه خودرو‌ساز بزرگ این کشور پرداخت کرد تا آنها را از ورشکستگی نجات بدهد، آن هم در حالی که وقتی قرار بود مدیران این شرکت‌ها برای توضیح در مورد شرایط اقتصادی‌شان به کنگره بروند، با هواپیما‌های خصوصی به واشنگتن پرواز کردند، حتی در آن شرایط هم حاضر نبودند از چنین هزینه‌هایی صرف‌نظر کنند. ممکن است این سوال پیش بیاید که چرا دولت آمریکا باید چنین هزینه‌ای را پرداخت کند؟ هیچ دولتی با تولید‌کننده‌های خودش بد‌رفتاری نمی‌کند، کما‌اینکه دولت آمریکا به محض اینکه شرایط اقتصادی دنیا بهتر شد این پول و سود آن را با هم پس گرفت.
اگر بخواهیم سهم خودرو‌سازی در تولید ناخالص داخلی آمریکا، با سهم این صنعت در تولید ناخالص داخلی خودمان را مقایسه کنیم، با در نظر گرفتن حجم اقتصاد روشن است که سهم خودرو‌سازان آمریکایی در میزان تولید ناخالص داخلی این کشور کم‌تر از سهم خودرو‌سازان ما است، یعنی در نسبت با اندازه اقتصاد کشور‌ها، صنعت خودرو‌سازی ما از صنعت خودروی آمریکا بزرگ‌تر است، ما نباید دچار این توهم شویم که چون تولید داخلی ما مشکلاتی دارد باید آن را تعطیل کنیم، اگر چنین بود در همه موارد می‌شد مثال‌های مشابه آورد و نمونه‌های داخلی را از بین برد، چون نمونه‌های موفق‌تری در دنیا وجود دارند. در حالی که چنین چیزی امکان‌پذیر نیست، این وظیفه دولت‌هاست که از تولید داخلی و اشتغال‌شان حراست کنند، وقتی در مورد صنعت خودرو حرف می‌زنیم در مورد یک میلیون شغل حرف می‌زنیم. حرف آقای نعمت‌زاده هم همین است.
ظرف دو‌سال گذشته تولیدات ایران خودرو، 80 درصد بیشتر شده است، اما تنها شاید کمتر از 10 درصد کل قدرت خرید از بین رفته مردم به آنها بازگردانده شده است، این نشان می‌دهد که مشکل در بخش عرضه نیست، بلکه همان بحران تقاضاست که به آن اشاره کردم.
برخی استدلال‌ها هم بر این مبناست که چون مردم انتظار دارند بعد از تحرک‌های سیاسی که انجام گرفته شرایط اقتصادی بهتر شود فعلا برای هر نوع هزینه‌کردی احتیاط می‌کنند.
البته بخشی از رکود هم می‌تواند به دلیل انتظار مردم باشد، این حرفی نیست که ما امروز و اینجا به آن رسیده باشیم، چندین دهه قبل برای کشف این موضوع جایزه نوبل اهدا شده است. انتظار مردم از تغییرات آینده روی تقاضای آنها و تصمیم‌های آنها تاثیر می‌گذارد.
چه در رکود خودرو و چه در رکود مسکن می‌شود این عامل انتظار مردم برای آینده را دخیل دانست. موضوعی که مایلم به آن تاکید کنم این است که راه‌اندازی کمپین در مورد تقاضای یک کالا مثل خودرو می‌تواند نهایتا تاثیری در حد نوسان‌های هفتگی و فصلی داشته باشد، آن چیزی که باید برای هر نوع تحلیلی در نظر گرفته شود، مساله قدرت خرید مردم است.
کاری که در روز‌های شکوفایی صنعت خودرو انجام شد این بود که ما توانستیم ضریب نفوذ خودرو را حتی به دهک‌های یک و دو هم برسانیم، و این باعث تقویت تولید و تقویت اقتصاد ما شد، اما حالا آن دهک‌هایی که من از آنها صحبت می‌کنم به کل نابود شده‌اند و دیگر تقریبا هیچ قدرت خریدی ندارند.
شاید یکی دیگر از مسائلی که روی نگاه مردم به آینده و رکورد فعلی تاثیر داشته باشد، این خبر‌های متعدد از رفت‌‌‌وآمد خودرو‌ساز‌های خارجی به کشور باشد. بعد از به‌دست آوردن تفاهم‌های سیاسی، خوشبینی‌ها به اینکه در آینده شرایط تولید در داخل تغییر کند زیاد شده است و خود این ظاهرا چندان تاثیر مثبتی روی فضا نداشته است.
درست است که یک سری تفاهم‌های سیاسی به دست آمده است، اما ما هنوز هیچ تحول مثبتی در روابط خارجی در این زمینه نداشته‌ایم، هنوز قرار‌دادی بسته نشده و تفاهمی ‌حاصل نشده است.
شما در یکی از مصاحبه‌های تازه‌تان در مورد اقتصاد خودرو اشاره کرده بودید که تولید‌کننده‌ها هم مشکلات بسیاری دارند و همین که در این شرایط می‌توانند کالا تولید کنند هم خوب است، الان مشکل خودرو‌ساز‌های ما در کجاست؟
اول اینکه خودرو‌ساز‌های ما توانسته‌اند در دو سال حجم تولید را تا این سطح بالا ببرند یعنی اینکه بخش مهمی ‌از ماموریت‌شان را انجام داده‌اند، دوم اینکه با وجود انتقاد‌ها به انحصاری بودن بازار خودرو واقعیت این است که ما در سال گذشته، 5/2 میلیارد دلار خودرو کامل وارد کشور کرده‌ایم، این نشان می‌دهد که آن شرایط انحصاری که برخی به آن اشاره می‌کنند هم عملا دیگر اصلا وجود ندارد.
حالا یک عده‌ای هم می‌گویند که چین می‌خواهد وارد بازار ایران شود و خودرو تولید کند، اما این اتفاقی هیچ وقت نمی‌افتد برای اینکه اگر چین بخواهد برای ایران خودرو تولید کند و خدمات پس از فروش آن را هم ارائه کند عملا قیمت محصولاتش کمتر از قیمت‌های فعلی خودرو‌های داخلی نخواهد بود.
آن چیزی که بسیاری از آن غافل هستند این اصل اساسی در اقتصاد است که مارکس آن را مورد تاکید قرار‌داده، هر تولید‌کننده‌ای در زمان تولید، خود مصرف‌کننده است، بنا بر این کسانی که خواستار نابودی صنعت خودروی کشور هستند، درواقع توجه نمی‌کنند که با این کار عملا یک مصرف‌کننده بزرگ را کنار می‌زنند که در نتیجه‌اش شرایط اقتصادی از این هم نا بسامان‌تر خواهد شد.
برخی منتقدان هم می‌گویند که شرایط فعلی خودرو‌سازان نتیجه ‌بی‌انضباطی‌های مالی است که خودرو‌سازان در سال‌های گذشته به آن عادت کرده‌اند و همین طور نتیجه سرمایه‌گذاری‌های غیر مرتبط و غیر‌سودده ‌ای است که سرمایه در گردش آنها را از دست‌شان خارج کرده و حالا هم منجر به زیان شده است...
متاسفانه این گونه منتقدان، تنها نیمی ‌از حقیقت را می‌گویند، آنها توجه نمی‌کنند که خودرو‌ساز‌ها تحت کنترل دولت هستند و نمی‌توانند در برابر بسیاری از فشار‌های دولت مقاومت کنند. یک زمانی در این کشور به فاصله چند روز قیمت‌دلار از هزار تومان، به سه‌هزار‌تومان رسید و آقایان در آن شرایط به‌خودرو‌سازان گفتند که اگر قیمت‌ها را بالا ببرید مدیران را تغییر خواهیم داد. در نتیجه چنین سیاست‌هایی است که امروز خودرو‌ساز‌های ما رقمی ‌در حدود سه‌هزار میلیارد تومان بدهکاری معوق دارند. نتیجه اینکه فردی در تلویزیون در مورد قیمت‌گذاری خودرو اظهارنظر کند و بگوید: «پراید کیلویی چند» همین است، استارت خسارت‌های سنگین به صنعت خودرو در آنجا زده شده است.
حالا در این شرایط فکر می‌کنید که چه راهی پیش پای خودروساز‌ها قرار دارد؟
در شرایط فعلی خودروساز‌ها باید تلاش کنند که روی کاهش قیمت‌ها کار کنند، سرمایه‌های غیر مولد‌شان را به سرمایه‌های مولد تبدیل کنند، از هزینه‌های تولید کم کنند و بهره‌‌وری را افزایش بدهند، تا بتوان امیدوار بود که شاید شرایط بازار بهتر بشود. البته همه اینها زمانبر است، در واقع جبران آن بدهی‌ها و برگشتن به یک شرایط تعادلی مدت‌ها طول خواهد کشید.