بحران مازاد عرضه

در روز‌های گذشته شاهد این بودیم که قیمت نفت همچنان در سرازیری سقوط قرار دارد. به نظر می‌رسد علت اصلی این کاهش قیمت وجود مازاد عرضه در بازار باشد. در حال حاضر بازار نفت با 2 تا 5/2 میلیون بشکه نفت مازاد روبه‌روست که از طرف چند کشور از جمله عربستان، عراق و روسیه به بازار سرازیر شده است. از این میان دو کشور اول عضو اوپک و کشور دوم غیر‌عضو است.
عربستان اضافه تولید خودش را با این تحلیل توضیح می‌دهد که می‌تواند با بیشتر کردن عرضه تولید نفت شیل در آمریکا را متوقف کند و با خارج کردن تولید خرد از بازار دوباره مدیریت آن را به عهده بگیرد و حتی حاضر است در این روند برای خودش هم ضرر بخرد.
موضوعی که در اینجا مطرح است این که ممکن است عربستان بتواند صرفه اقتصادی تولید نفت شیل را کاهش دهد اما عملا دولت آمریکا با پرداخت یارانه به تولید‌کننده‌های نفت اجازه ورشکسته شدن آنها را نمی‌دهد. بنا‌بر‌این تحلیل دیگری که وجود دارد این است که قصد عربستان از ادامه این روند مازاد عرضه صدمه زدن به ایران،‌ عراق و البته روسیه است.
در چنین شرایطی به نظر می‌رسد که دولت باید جدی‌تر وارد عرصه مدیریت بازار شود،‌ جمهوری اسلامی ایران، الجزایر و سایر تولید‌کننده‌های نفت روی هم رفته کمتر از نیمی ‌از نفت دنیا را تولید می‌کنند اما شاید بتوانند در اوپک با هم اجماع کنند و تاثیری بگذارند. شاید لازم باشد که دولت با روسیه وارد مذاکره شود و کمک کند که در میان تولید‌کننده‌های نفت توافق بر سر کاهش تولید شکل بگیرد. آن چیزی که باید در این شرایط مورد توجه باشد این است که دولت باید رایزنی جدی و پیگیری فعال داشته باشد تا بتواند در این شرایط نقش موثری ایفا کند.
با همه توصیف‌ها نباید فراموش کرد که سهم ایران در تولید نفت در دنیا کم است. بین یک تا یک میلیون و دویست هزار بشکه نفت صادر می‌کنیم با این وجود ما سومین تولید‌کننده نفت در اوپک هستیم،‌ رتبه دوم با حدود چهار میلیون بشکه متعلق به عراق است و رتبه اول در اختیار عربستان است. عربستان به تنهایی روزانه 11 تا 12 میلیون بشکه نفت تولید می‌کند،‌ برخی کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس هم که به‌دنباله‌روی از عربستان عمل می‌کنند‌ در مجموع حدود 15 میلیون بشکه نفت در روز تولید می‌کنند؛‌ بنا‌بر‌این توان آنها در کنترل بازار‌ها بسیار بیشتر از ماست. ایران البته تلاش می‌کند که تولید نفت را در ماه‌های آینده و بعد از برداشته شدن تحریم‌ها افزایش بدهد، ‌این موضوع بر تلاش‌های ایران برای کاهش مازاد تولید نفت در دنیا و اوپک تاثیر‌گذار بوده است اما این مساله نباید منجر به آن شود که دیپلماسی نفتی با قدرت کمتری کار کند. به هر حال دستگاه اجرایی دراین مورد نباید دست روی دست بگذارد و حتما باید چاره‌ای اندیشیده شود.
البته تحولات آینده سیاسی در آمریکا می‌تواند روی بازار نفت تاثیر‌گذار باشد،‌ مثلا ممکن است دولت بعدی که در آمریکا روی کار می‌آید تصمیم بگیرد سیاست حمایت از تولید نفت شیل و تولید‌کننده‌های آن را ادامه ندهد و این موضوع به نفع ما تمام شود،‌در واقع تغییر در شرایط فعلی در صورتی اتفاق می‌افتد که آمریکا در سیاست‌های کلان خودش تغییر ایجاد کند. اما در شرایط فعلی ایران، روسیه و عراق یعنی دولت‌هایی که در نهایت هماهنگ با عربستان نیستند ضرر می‌کنند.
قیمت نفت در طول تاریخ تابع حوادث مهم جهان بوده است، بر فرض مثال اگر الان جنگی در منطقه
در بگیرد و حوزه‌های نفتی در خطر قرار بگیرند امکان دارد قیمت نفت بیشتر شود،‌اما در غیر این صورت، ‌بسیار بعید است که قیمت‌ها تغییر‌ کند، آن هم در شرایطی که تقاضا کمتر از عرضه است.
در این شرایط یکی دیگر از احتمال‌های مطرح این است که تغییرات در شرایط اقتصادی چین بتواند در بازار تاثیر بگذارد اما این تحلیل بسیار خوش بینانه است،‌ چون اقتصاد چین در رکود قرار دارد و تغییر این شرایط در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست.
بنا بر این فکر می‌کنم قیمت نفت در بودجه سال آینده باید کاملا واقع‌گرا باشد، نباید تصور کنیم که اتفاق خارق‌العاده‌ای قرار است رخ بدهد،‌ قیمت دلار و قیمت نفت باید در بودجه آینده کاملا واقع‌گرا باشد چرا که به نظر نمی‌رسد در یک و نیم سال آینده تحرکی در بازار نفت رخ دهد که منجر به افزایش قیمت‌ها شود.