منتقدان سفر روحانی به غرب چهگفتند؟
دردسرهای سوغات پاریس
در حالی که مخالفان روند پسا برجام را برخلاف اقتصاد مقاومتی و رهیافت‌های مبتنی بر بومی‌سازی اقتصاد می‌دانند. با این حال به نظر می‌رسد حال اقتصاد ایران بدون همگرایی با جهان بیرون بهبود نمی‌یابد
شاید حسن روحانی وقتی خرسند از به سرانجام رسیدن توافق هسته‌ای راهی ایتالیا و فرانسه شد تا اولین سفر اروپایی‌اش را در مقام رئیس‌جمهور ایران داشته باشد هرگز فکر نمی‌کرد که بعد از ورودش به تهران با این موج از انتقادها مواجه شود. منتقدان حسن روحانی اکنون در دو سطح با او مواجه شده‌اند؛ در سطح اول یک طیف با کلیات قراردادهای او مخالفند. آنها می‌گویند نباید بعد از دوران تحریم به سمت اروپا می‌رفتیم و موجب رونق بازارهای آنها و کسادی صنعت خودمان می‌شدیم. طیف دیگر اما در مورد جز‌ئیات نقد دارند. آنها با اشاره به بخش‌هایی از قراردادها معتقدند که دولت در این مورد اشتباه کرده است.
چرا غرب؟
حسن روحانی اکنون مواجه است با برخی افراد که به باورشان دولت یازدهم بعد از برجام در جهت اقتصاد مقاومتی حرکت نمی‌کند و مصداق آن را هم همین قراردادهای اخیر می‌دانند. بدون‌شک تندترین انتقاد را در این مورد سردار نقدی داشته است. او گفته: «سفر رئیس‌جمهور به رم و فرانسه خنجری به پیکر اقتصاد مقاومتی بود و ضربه سنگینی به این اقتصاد وارد ساخت که اگر بر این اساس جلو برویم باید دانشگاه‌های فنی در کشور تعطیل و به جای ایجاد مراکز علمی و پژوهشی در کشور کارگرانی را تربیت کرده و برای کار به خارج از ایران بفرستیم.»
وی گفته است: «از اول انقلاب با ما دشمنی کرده، پناهگاه اصلی منافقین بوده است، در جریان فتنه حامی اصلی فتنه‌گران و در تحریم‌ها نیز بی‌تقصیر نبوده و در مذاکرات ۵+۱ گاهی تندتر از آمریکایی‌ها برخورد می‌کرده؛ چرا باید پول نفت را در اختیارشان بگذاریم و چرا برای فرانسه‌ای که در حال ورشکستگی قرار دارد ایران را بازاری برای آن کنیم. این کشورها خدمت‌های ما را این‌گونه جواب می‌دهند که در همان هفته‌ای که رئیس‌جمهور کشورمان در فرانسه است به ضد انقلاب ایرانی جایزه شوالیه می‌دهند و در استقبال رئیس‌جمهور کشورمان وزیر خارجه‌شان را می‌فرستند، با رئیس‌جمهور در ایتالیا زیر چکمه مجسمه فردی که متجاوز به ایران بود مصاحبه می‌کنند؛ اینها ثمره کار همین نفوذی‌ها‌ست. آیا این اقتصاد مقاومتی است که ۱۲۸ میلیارد دلار پول برای خرید ایرباس بدهیم؟ خرید ایرباس چه تحولی در اقتصاد داشته که تیتر این روزهای اخبار ما می‌شود؟ مگر نباید دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی ما راه بیفتند؟» نقدی با بیان اینکه دشمن با این القاهای خود، ما را چپاول می‌کند و باید جلوی آن گرفته شود، ابراز کرد: «تمام شاخص‌های ما افت داشته که این دستاورد تعامل با غرب است.» وی با
بیان اینکه کشور ما دارای سرمایه‌های بی‌نظیری است که باید مورد توجه قرار بگیرد، اظهار داشت: «ایران از استثنایی‌ترین کشورها در جهان است که از شش عنصر برای اقتصادی شکوفا و پیشرفته برخوردار است و هیچ بهانه‌ای برای کمبود ندارد اما مشکل در فرهنگ کار و تلاش، خودباوری، همت و مدیریت و برنامه‌ریزی است. «رئیس سازمان بسیج مستضعفین تصریح کرده است: «نه‌فقط منطق اقتصاد مقاومتی بلکه هر عاقلی که اقتصاد بداند می‌فهمد سرمایه به‌دنبال سود می‌گردد نه به‌دنبال سیاست.» این انتقاد البته با واکنش دولت مواجه شده است. اسحاق جهانگیری، معاون اول روحانی در این مورد گفته است: «اینکه بگویند سفر به فرانسه و ایتالیا خنجر از پشت به اقتصاد مقاومتی بود، ظلم به اقتصاد مقاومتی و رهبری است.» معاون اول رئیس‌جمهور همچنین با بیان اینکه عده‌ای در کشور مشغول چوب لای چرخ گذاشتن هستند، اظهار کرد: «در کشور دو دسته از مسئولان حضور دارند. عده‌ای مسئولیت‌شان حل‌و‌فصل امور مردم است و عده‌ای دیگر مسئولیت‌شان نق‌زدن و چوب لای چرخ گذاشتن امور است. دسته دوم همواره از خوشحالی مردم ناراحت می‌شوند.» وی ادامه داده است: «این افراد زمان مذاکرات می‌گفتند مگر می‌شود
که مذاکرات را به نتیجه رساند و آمریکا تحریم‌ها را بردارد؟ پس از به نتیجه رسیدن مذاکرات و هنگامی که تحریم‌ها در روز اجرای برجام لغو شد این افراد بار دیگر مدعی شدند که طرف مقابل هیچ‌گاه حاضر نمی‌شود امتیازاتی به ایران بدهد.»
جهانگیری با اشاره به انعقاد قرارداد خرید هواپیما با فرانسه، خاطرنشان کرد: «طی 37 سال اخیر زمانی که ما هواپیماهای دست دوم را از یک کشور دست چندم می‌گرفتیم و از آن در ناوگان هوایی کشور استفاده می‌کردیم بسیاری خوشحال می‌شدند که بالأخره کشور مالک تعدادی هواپیمای دست دو است اما در سفر اخیر رئیس‌جمهور دیدیم که مهمترین شرکت خارجی که حتی پیش از اعمال تحریم‌های هسته‌ای نیز فروش هواپیما به کشورمان را تحریم کرده بود 118 هواپیما آن هم با تسهیلاتی ویژه به ما داده.» معاون اول رئیس‌جمهور اظهار کرد: «حالا که این توافقات انجام شده در این شرایط آن برخی می‌گویند که آیا اولویت اول کشور هواپیما بوده است؟»
رونق اقتصادی ایران یا فرانسه؟!
اما روزنامه کیهان هم از جمله رسانه‌هایی بوده که انتقادهایی به ماجرای این قراردادها داشته است. کیهان نوشته: «بازگشت شرکت‌هایی چون پژو به‌عنوان دستاورد سفر رئیس‌جمهور از فرانسه که در زمان تحریم‌ها فعالیت خود را نیمه‌کاره رها کردند نشان می‌دهد فرانسه توانسته با در اختیار گرفتن بازار ایران گامی در راه خروج از بحران اقتصادی خود بردارد!» کیهان ادامه داده است: «به نظر می‌رسد رئیس‌جمهور و هیات یکصد نفره همراه ایشان، بیش از آنکه موفق به جذب سرمایه خارجی شده باشند، با دست و دلبازی و سخاوت سرمایه ایرانی را صرف خریدهای لوکس از فرانسه و ایتالیا کرده‌اند! خرید هواپیمای دورپرواز و خودرو شاسی‌بلند، نه تاثیری در ایجاد اشتغال در ایران دارد و نه کمکی به توسعه صنایع کشور می‌کند. برخلاف هیاهوهای رایج رسانه‌ای زنجیره‌ای اروپا‌ییان برنده اصلی این سفر هستند و عملا سهم ایران چند عکس یادگاری از سفر به ایتالیای بحران‌زده و فرانسه بدعهد است.»
در همین رابطه روزنامه رسالت در سرمقاله خود با عنوان «ارزیابی سفر به اروپا» به قلم سید‌مسعود علوی نوشته است: «اولین سوالاتی که هر شهروند ایرانی از خود می‌پرسد این است که سوغات این دو سفر برای اقتصاد ایران چیست؟ آیا ما از رکود خارج می‌شویم؟ آیا هشت میلیون بیکار در ایران می‌توانند خوشبین باشند که حداقل بخشی از آنها فردا سر کار خواهند رفت؟ سوال دیگر این است که نسبت این قراردادها با اقتصاد مقاومتی چیست؟ مثلا توافق با توتال برای چیست؟ توتال، شرکتی است که در ایام تحریم‌ها، بدترین بی‌مهری‌ها را در حق ملت ما روا داشت! اساسا ملت ایران با سابقه صد سال صنعت نفت چه نیازی به توتال دارد؟ امروز شرکت‌های ایرانی در بسیاری از کشورهای دنیا در اکتشاف و تولید نفت و نیز احداث پالایشگاه حضور دارند و سرمایه‌گذاری کرده‌اند. چرا اینها اجازه ندارند در ایران، این کار را بکنند؟ یا مثلا خرید 118 فروند هواپیمای مسافربری به ارزش 10/5میلیارد دلار از فرانسه، کجا کارشناسی شده است؟ چرا مثلا این تعداد، 50 یا 80 فروند نیست؟ چرا منابع عظیمی‌از دارایی‌های بلوکه‌شده که امروز باید صرف رونق اقتصادی در کشور و ایجاد اشتغال شود، اختصاص به خرید
هواپیمای مسافربری، آن هم با این تعداد اعلام شده باشد؟ این دلارهای بی‌زبان را که به حلقوم ناپاک آنها می‌ریزیم، بهتر نیست خودمان با اعتماد به دانشمندان، در داخل خرج کنیم و شاهد رونق شکوفایی و خروج از رکود باشیم؟»
پاسخ ظریف به منتقدان
اما محمد جواد ظریف هم ترجیح داده مقابل منتقدان موضع‌گیری کند. وزیر امور خارجه در حاشیه نشست پسا‌برجام در وزارت کشور، در پاسخ به سوالی در مورد برخی انتقادها در خصوص سفر رئیس‌جمهور به ایتالیا و فرانسه و قراردادهای اقتصادی منعقد شده در این سفرها، با بیان اینکه «ما کسانی را که در دوران تحریم همراه ایران بودند، فراموش نمی‌کنیم و ارتباطات گسترده با روسیه و چین را حفظ و تقویت کرده‌ایم»، گفته است: «ما معتقدیم برای روابط پایدار، باید روابط همه‌جانبه و چند‌وجهی باشد. ما به همه کشورهای غربی اعلام کرده‌ایم که قرار نیست ایران به بازار جدید صادرات شما و صرفا مصرف‌کننده تبدیل شود، بلکه ما یک شریک اقتصادی و شریک در چرخه تولید و توزیع شما خواهیم بود و با همین هدف و دیدگاه، تمامی قراردادها و یادداشت‌های تفاهم سفر اخیر رئیس‌جمهور به دو کشور ایتالیا و فرانسه منعقد شد.»
اما در این میان روزنامه دولتی ایران هم وارد ماجرای این مجادلات شده است. ایران نوشته است: «هجمه‌ها به سفر سیاسی- اقتصادی روحانی به اروپا همچنان تداوم دارد. البته پیش از این هم به اثبات رسیده بود که هر اقدام این دولت با مخالفت تندروها و دلواپسان مواجه می‌شود. مانند تماشاگرنماهای استادیوم‌های ورزشی که پول گرفته‌اند صرفا به تیم مقابل درشتی نمایند؛ برای‌شان هم مهم نیست تیم خودشان کجای کار است و وسط میدان چه نتیجه‌ای گرفته است.»
صف‌آرایی منتقدان و موافقان خرید ایرباس
اما همان‌طور که در ابتدای مطلب گفته شد سطح دوم انتقادها به افرادی مربوط می‌شود که به جز‌ئیات قراردادها انتقاد دارند. در این میان بیشترین اعتراض‌ها هم به قراردادهای ایرباس و پژو مطرح شده است.
در همین رابطه می‌توان گفت که انعقاد پیش‌قرارداد خرید ۱۱۸ فروند هواپیمای ایرباس فرانسوی به ارزش ۲۵ میلیارد دلار برای نوسازی ناوگان هوایی کشور و تأمین نیاز ایرلاین‌ها، موجب صف‌آرایی موافقان و منتقدان آن شده است. منتقدان قرارداد خرید 118فروند هواپیمای ایرباس، صرف میلیاردها دلار برای خرید هواپیماهای نو به‌خصوص 12فروند هواپیمای غول‌پیکر «380 A» را مغایر اشتغالزایی و فاقد توجیه اقتصادی و فنی قلمداد کرده و معتقدند در خرید این هواپیماها به تقاضای واقعی سفرهای هوایی، نیاز ایرلاین‌ها و چگونگی تأمین هزینه خرید این هواپیماها در شرایط آزادسازی نرخ بلیت و رقابتی‌شدن توجهی نشده است. این درحالی است که 380 A تنها قابلیت فرود در فرودگاه امام‌خمینی را دارد و در هیچ‌کدام از فرودگاه‌های دیگر کشور توانایی فرود این هواپیما وجود ندارد. در جهان نیز چیزی حدود 50فرودگاه می‌تواند پذیرای 380 A باشد. اما وزیر راه و شهرسازی انعقاد قرارداد 10.5 میلیارددلاری خرید 118فروند هواپیمای ایرباس را برای نوسازی ناوگان فرسوده هوایی کشور و جبران عقب‌افتادگی ایرلاین‌های ایرانی از رقبای منطقه‌ای خود تلقی می‌کند. به اعتقاد برخی منتقدان، در شرایطی که
رکود و بیکاری منشأ مشکلات اقتصاد کشور است، صرف بودجه چند ده میلیارد دلاری برای خرید هواپیماهای فرانسوی باید موجب انتقال فناوری‌های مدرن صنعت هواپیمایی و اشتغالزایی بیشتر در ایران شود. این منتقدان با تکیه بر تجربه چینی‌ها در خرید هواپیماهای غربی تاکید می‌کنند، 20سال پیش که چینی‌ها خواستار خرید هواپیمای 83 MD از آمریکا بودند، قراردادهای خرید این هواپیمای 25میلیون دلاری را به‌صورت قطعات منفصله به قیمت 20میلیون دلارمنعقد و پس از صدهزار نفر ساعت کار، مونتاژ نهایی این هواپیما را توسط کارشناسان چینی انجام و 5میلیون دلار صرفه‌جویی کردند. با رقم قابل توجهی که برای خرید 118فروند هواپیما تأمین شده نیز می‌توان قراردادهای خرید هواپیما با ایرباس، بوئینگ یا سوخو و چینی‌های تولید‌کننده هواپیمای مدرن 119 C را با الزام ورود فناوری روز دنیا به کشورمان منعقد کرد تا منجر به استفاده از توانمندی بالای صنعت هوایی و ایجاد اشتغال شود.
دفاع از خرید ایرباس‌ها
به‌رغم این انتقادات وزیر راه و شهرسازی اعلام کرد، پیش‌قرارداد خرید 118فروند هواپیمای ایرباس امضا شده و در نظر است تا طی 20روز آینده این قرارداد به امضای نهایی طرف‌های ایرانی و فرانسوی برسد. عباس آخوندی یکشنبه شب در یک برنامه تلویزیونی گفت:«به‌دلیل ضعف ناوگان هوایی کشور، سالانه ۵ میلیارد دلار توسط مسافرهای ایرانی به جیب شرکت‌های هواپیمایی خارجی ریخته می‌شود.»
وی با بیان اینکه اکنون فقط 150هواپیما از 250فروند هواپیمای کشور در حال استفاده است که عمر آنها نیز کمتر از 22سال نیست، افزود: «صنعت هوایی کشور در وضعیت بسیار ضعیف یا به‌اصطلاح در کف قرار گرفته که امید است با ورود غول‌های ایرباس به کشور شاهد نوسازی و جهشی رو به جلو در این صنعت باشیم.» آخوندی با اشاره به طرح تاسیس شرکت ملی تأمین و اجاره هواپیما در ایران، از نیاز ناوگان هوایی کشور به 500فروند هواپیما خبر داد و اعلام کرد: «برای تأمین این تعداد هواپیما نیازمند حدود 50میلیارد دلار نقدینگی و اعتبار هستیم اما به‌دلیل نبود بودجه کافی برای تأمین این میزان هواپیما، بهترین راه خرید مالی اجاره به شرط تملیک است. همچنین قیمت کاتالوگ فروش ایرباس با مبلغ قراردادهای ما به‌دلیل نوع و کلاس این هواپیماها و تأخیر احتمالی در تحویل آن متفاوت است.»
عقب‌ماندن از رقبای منطقه‌ای
مشاور وزیر راه و شهرسازی نیز با دفاع از خرید ایرباس‌ها اعلام کرد، متوسط سن ناوگان هوایی ایران ۲۵ سال و در کشورهای رقیب منطقه ۱۰ سال و متوسط سوخت مصرفی هر مسافر در جهان ۲۲ لیتر اما در ناوگان داخلی (به‌دلیل فرسودگی بیشتر) ۳۸ لیتر است. به گفته غلامرضا سلامی، قیمت دو‌فروند هواپیمای غول‌پیکر 380 A شرکت هواپیمایی امارات برابر است با کل ارزش هواپیماهای ناوگان هوایی ایران اما شرکت هواپیمایی امارات که حداقل ۲۰سال پس از ایران‌ایر شروع به فعالیت کرده اکنون دارای ۵۰ هواپیمای380 A بوده و قرارداد خرید ۴۰ هواپیمای دیگر از این نوع را نیز منعقد کرده است.
استفاده از ایرباس‌های غول‌پیکر
نگرانی از ظرفیت استفاده از 12فروند هواپیمای غول‌پیکر «A380» در ایران واکنش نماینده ایرباس را به‌دنبال داشته و رئیس بخش اخبار بین‌المللی شرکت ایرباس اعلام کرده است، قرارداد خرید هواپیماهای تولیدی ایرباس در قالب یک بسته جامع همکاری صنعت هوانوردی منعقد و علاوه بر خرید هواپیما، آموزش خلبان و تعمیر و نگهداری هواپیماهای خریداری شده، نوسازی فرودگاه‌ها و توسعه سامانه خدمات ناوبری هوایی نیز به تایید دو‌طرف رسیده است.
پژوه ترکمانچای جدید؟
امیررضا واعظی‌آشتیانی با تاکید بر اینکه قرارداد با پژو را باید ترکمانچای صنعت خودرو دانست، از مجلس و سایر نهادهای نظارتی خواسته است مانع از بین رفتن حقوق مردم شده و مانع اجرای قرارداد شوند.
معاون اسبق وزیر صنعت گفته است: «قرارداد با پژو 400 میلیون یورو سرمایه‌گذاری است و بناست که شرکت پژو سالانه 200 هزار دستگاه خودرو در ایران تولید کند. در سال 2020 به استناد این افزایش تولیدی که پژو انجام می‌دهد؛ تولید ایران به یک میلیون و چهارصد هزار دستگاه و بعد از مدتی به دو میلیون دستگاه می‌رسد. این ماحصل قرارداد است و سه خودرو 208، 2008 و 301 که به‌طور متوسط شش تا هشت سال از عمر تولید آنها می‌گذرد، قرار بر این است که 40 درصد این محصولات تولید داخلی باشد. منتها گفته نشده که این 40 درصد از کی و چه زمانی باید شروع شود. نکته مهمتر این است که وقتی قطعه‌سازان بین 7 تا 10 هزار میلیارد تومان از خودرو‌سازان طلب دارند و مقدار قابل‌توجهی از نقدینگی‌شان جز‌و‌دیون خودرو‌سازان است؛ چگونه قطعه سازان می‌توانند سرمایه‌گذاری در قطعات این خودروها را داشته باشند و بتوانند هزینه قالب‌سازی این خودروها را که پژو دارد بحثش را می‌کند انجام دهند. از سوی دیگر قطعه‌سازان بدهی‌های کلان معوقه به بانک‌ها دارند، آیا تدابیری برای این قضیه اندیشیده شده است؟ دولت چگونه می‌خواهد قطعه‌سازان را حمایت کند؟ نکته مهمتر زمان اجرای 40 درصد
تولید داخلی است. آیا زمانی می‌خواهد اجرا شود که خودروساز فرانسوی کل تولیدش را می‌خواهد انجام دهد و سود خود را ببرد و نهایتا اینکه این خودروها از مدل امروز خود هم عقب بیفتند، آیا تازه آن موقع مثل 405 می‌خواهد تولید داخلی کند؟ نکته حا‌ئز اهمیت این است که این خودروها که قرار است در ایران تولید و یا به تعبیری مونتاژ شود قابلیت صادرات دارند؟ تصور بنده این است که قرارداد با شرکت پژو شاید یک بخش آن به این دلیل باشد که دولت برای ترمیم رابطه سیاسی خود با اروپا به آن تن در داده است. اما وزیر صنعت که در سفر روحانی به فرانسه حضور داشته است، دفاع سفت و سختی از قرارداد با پژو داشته است. او گفته که در قرارداد پژو مشارکت
50- 50 خواهیم داشت. مدل‌های خودرو پژو که در ایران تولید خواهد شد، حداکثر باید سه سال از عرضه آنها گذشته باشد و برخی از خودروها هم تازه می‌خواهند عرضه شوند و جدید هستند. حدود 15ماه برای تولید این خودروها زمان در نظر گرفته شده که تلاش می‌کنیم آن را به 12ماه کاهش دهیم.
نعمت‌زاده با اشاره به اینکه قطعه‌سازان داخلی، توانمندی‌های خوبی دارند افزود‌ه‌‌است: «قطعه‌سازان شرکت پژو باید با قطعه سازان داخلی ما همکاری و انتقال فناوری کنند. از 40 درصد قطعه‌سازی داخلی شروع می‌کنیم تا در مدت دوسال به 80 درصد برسیم. سیاست ما در صنعت خودرو سازی، به‌روز نگه‌داشتن است و در راهبرد10 ساله خودرو‌سازی، از سه میلیون خودرو تولیدی دومیلیون را برای مصرف داخل و یک میلیون را برای صادرات خواهیم داد.»
در همین حال رئیس اتاق بازرگانی ایران نیز در حمایت از این قرارداد گفت: «قراردادی که به امضا رسیده، سرمایه‌گذاری مشترک، سود و زیان مشترک، تولید برای صادرات و صادرات ۳۰ درصد از محصولات تولیدی را رقم زده است، بنابراین اگر بنا باشد در این قرارداد ضرری متوجه همکاری شود، هر دو کشور به میزان مساوی این ضرر را متحمل خواهند شد.» به نظر می‌رسد کار حسن روحانی در مواجهه با منتقدانش چندان ساده نباشد. آنها برای انتقادهای خود دلایلی دارند که دولت باید پاسخگوی آن باشد. هرچند در این میان حسن روحانی باید مراقب باشد تا توازن میان غرب و شرق برهم نخورد و همان‌طور که به‌دنبال توسعه روابط با غرب است، محور شرق را هم مد نظر داشته‌باشد. قابل فراموش کردن نیست بدعهدی‌های غرب به ما. پس باید از تاریخ درس بگیریم.
دیدگاه تان را بنویسید