مشکلات واژن بعد از زایمان طبیعی؛ چه اتفاقی میافتد و چه باید کرد؟
درمان تمام این مشکلات روشهای مختلفی وجود دارد. از روشهای جراحی مانند واژینوپلاستی و پرینورافی، تا ورزشهای کگل یا حتی روشهای کم تهاجم مانند جوانسازی واژن با لیزر و آر اف تراپی. اما پیش از هر اقدامی، آگاهی از ماهیت این تغییرات اهمیت دارد. در ادامه این مقاله باما همراه باشید تا این تغییرات را بررسی کنیم.
زایمان طبیعی چه تغییراتی در واژن ایجاد میکند؟
در طول زایمان طبیعی و عبور نوزاد، دیوارههای واژن فشار زیادی را متحمل میشوند و به شدت کشیده و باعث آسیب به کلاژن و الاستین موجود در بافت واژن میشود. کلاژن پروتئینی است که استحکام و کشسانی بافتها را حفظ میکند؛ وقتی این الیاف دچار پارگیهای میکروسکوپی شوند، بافت ممکن است به حالت اولیه خود بازنگردد.
نتیجه این فرآیند در بسیاری از زنان به سه شکل اصلی بروز میکند:
شلی و گشادی واژن؛ پیامد کشیدگی عضلات کف لگن
فشار وارده در فرایند زایمان، میتواند به تدریج باعث کاهش تون عضلانی و شل شدن دیوارههای واژن شود. این تغییرات به صورت احساس گشادی یا کاهش سفتی بافت بروز میکند.
خشکی واژن در دوران شیردهی و پس از زایمان
لایه مخاطی دیواره واژن وظیفه تولید ترشحات طبیعی را بر عهده دارد. آسیب به این لایه در جریان زایمان، در کنار تغییرات هورمونی دوران پس از زایمان (بهویژه در مادرانی که شیر میدهند)، میتواند منجر به کاهش رطوبت طبیعی واژن شود. خشکی واژن با علائمی مانند سوزش، خارش و درد در روابط زناشویی همراه است و در صورت درمان نشدن، ممکن است احتمال عفونتهای واژینال را نیز افزایش دهد.
تغییرات ظاهری، کاهش حجم و چروکیدگی لابیاها
ناحیه لابیاها (لبههای خارجی واژن) نیز در جریان زایمان تحت فشار قرار میگیرند. با کاهش تولید کلاژن، این ناحیه دچار افتادگی، چروک یا کاهش حجم بافت میشود. این تغییرات کاملاً فیزیولوژیک هستند و در زنانی که چندین بار زایمان طبیعی داشتهاند یا با افزایش سن مواجه شدهاند، شایعتر دیده میشوند.
بیاختیاری ادرار بعد از زایمان؛ مشکلی که کمتر دربارهاش حرف میزنیم
یکی از عوارض مهم زایمان طبیعی که کمتر به آن اشاره میشود، بی اختیاری ادراری فشاری است. (البته فقط مربوط به زایمان طبیعی نیست که در ادامه به آن اشاره خواهیم کرد.) این نوع بی اختیاری هنگام عطسه، سرفه، خندیدن یا ورزش رخ میدهد.
اما این عارضه به طور حتمی برای همه رخ نمیدهد. عواملی مانند تعداد زایمان، وزن بالای نوزاد، زایمان طولانی، اپیزیوتومی یا پارگی پرینه و... در بروز بی اختیاری ادراری فشاری، موثر هستند. بر اساس مطالعه مجله پزشکی New England Journal of Medicine (NEJM) شیوع بیاختیاری ادراری در زنانی که زایمان طبیعی داشتند ۲۱٪ و در زنانی که سزارین داشتند ۱۵.۹٪ بود. نکته مهم اینجاست که، اغلب این زنان آن را بهعنوان بخشی طبیعی و اجتنابناپذیر از مادر بودن میپذیرند، در حالی که این مشکل در بسیاری از موارد قابل درمان است.
دلیل اصلی این مشکل، ضعیف شدن عضلات کف لگن در جریان زایمان است. عضلات کف لگن وظیفه نگه داشتن مثانه، رحم و روده را بر عهده دارند. وقتی این عضلات در اثر فشار زایمان ضعیف میشوند، کنترل ادرار دشوارتر میشود.
کاهش کیفیت زندگی زناشویی بعد از زایمان؛ واقعیتی که باید جدی گرفت
تغییرات فیزیکی ناحیه واژن بعد از زایمان میتواند بهطور مستقیم بر کیفیت رابطه زناشویی تأثیر بگذارد. خشکی واژن باعث درد در رابطه جنسی میشود و شلی بافت میتواند کاهش حس جنسی را در پی داشته باشد. این مسائل در صورت نادیده گرفته شدن، میتوانند به تدریج بر اعتماد به نفس و کیفیت روابط زناشویی تأثیر منفی بگذارند.
روشهای غیرجراحی برای بازگشت به سلامت تناسلی بعد از زایمان
همانطور که در ابتدا این مقاله اشاره کردیم، روش های پزشکی مختلفی برای درمان این عارضهها وجود دارد. در انتخاب بین آن ها باید به چند عامل توجه کرد. اول سطح تهاجمی بودن درمان، دوم عوارض احتمالی و سوم اثر بخش بودن درمان. در کنار هم قرار دادن تمام این عوامل روشهای غیر جراحی عوارض کمتری از عمل های واژینوپلاستی و پرینورافی دارد و همچنین اثر بخشی بیشتر نسبت به ورزشها دارند. مهمترین این روشها عبارتند از:
لیزر درمانی واژن
در این روش از انرژی لیزر CO2 یا اربیوم برای تحریک تولید کلاژن در بافتهای واژن استفاده میشود. لیزر با ایجاد گرمای کنترلشده در لایههای زیرین پوست، فرآیند طبیعی بازسازی بافت را تسریع میکند. این روش برای درمان خشکی واژن، شلی بافت و بیاختیاری ادراری خفیف تا متوسط کاربرد دارد. هر جلسه لیزر حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد و نیازی به بستری شدن ندارد.
تزریق ژل به واژن
در این روش از ژل هیالورونیک اسید برای حجمدهی به ناحیه لابیاها و بازگرداندن حجم از دست رفته استفاده میشود. هیالورونیک اسید مادهای است که بهطور طبیعی در بدن وجود دارد و با جذب آب، باعث شادابی و برجستگی بافت میشود. تزریق ژل به واژن بهصورت سرپایی و با بیحسی موضعی انجام میشود و دوره نقاهت خاصی ندارد.
تمرینات کف لگن (کگل)
این تمرینات برای تقویت عضلات کف لگن طراحی شدهاند و میتوانند در بهبود بیاختیاری ادراری و افزایش کیفیت رابطه جنسی مؤثر باشند. انجام منظم این تمرینات از دوران بارداری و پس از زایمان توصیه میشود.
انتخاب روش مناسب بستگی به نوع و شدت مشکل، وضعیت جسمانی فرد و نظر پزشک متخصص دارد.
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟
اگر بعد از گذشت ۶ تا ۱۲ هفته از زایمان، هنوز با مشکلاتی مانند بیاختیاری ادرار، خشکی یا درد در رابطه زناشویی مواجه هستید، مراجعه به یک متخصص زنان و زایمان توصیه میشود. همچنین اگر تغییرات ظاهری در ناحیه واژن موجب نارضایتی یا کاهش اعتماد به نفس شده، این موضوع نیز قابل بررسی و درمان است.
ارزیابی دقیق توسط پزشک متخصص میتواند مشخص کند کدام روش درمانی با توجه به شرایط هر فرد مناسبتر است. در این زمینه، متخصص زنان بیمارستان تریتا، دکتر شراره مقصودی، با بیش از یک دهه تجربه در حوزه سلامت و زیبایی زنان، خدمات تشخیصی و درمانی در این زمینه را در بیمارستان تریتا تهران ارائه میدهد. رویکرد این مرکز بر پایه ارزیابی فردی و انتخاب روش درمانی متناسب با نیاز هر بیمار است.
نتیجهگیری
تغییرات ناحیه واژن بعد از زایمان طبیعی یک واقعیت فیزیولوژیک است که بخش قابل توجهی از مادران با آن مواجه میشوند. شلی بافت، خشکی، بیاختیاری ادرار و تغییرات ظاهری، هیچکدام علائمی نیستند که باید به سکوت تحمل شوند یا بهعنوان پیامد اجتنابناپذیر مادر شدن پذیرفته شوند.
آگاهی از این تغییرات و روشهای درمانی موجود، اولین قدم برای تصمیمگیری آگاهانه است. امروزه روشهای غیرجراحی متعددی وجود دارند که با حداقل مداخله و بدون نیاز به بستری، میتوانند کیفیت زندگی را بهطور ملموسی بهبود دهند. آنچه اهمیت دارد این است که هر تصمیمی در این زمینه باید پس از مشاوره با پزشک متخصص و بر اساس شرایط فردی هر فرد گرفته شود.
دیدگاه تان را بنویسید