چه مشاغلی بیشتر به کفش ایمنی نیاز دارند؟

افتادن یک آچار، عبور چرخ تجهیزات از روی پا یا فرو رفتن میخ در کف کفش می‌تواند در چند ثانیه به یک آسیب جدی تبدیل شود. به همین دلیل، کفش ایمنی فقط بخشی از لباس کار نیست؛ بلکه در مشاغلی که پا در معرض ضربه، اجسام تیز، حرارت، مواد شیمیایی یا خطرات الکتریکی قرار دارد، یکی از مهم‌ترین تجهیزات حفاظت فردی محسوب می‌شود.

البته انتخاب کفش ایمنی نباید فقط براساس عنوان شغلی انجام شود. معیار اصلی، نوع خطرات موجود در محیط کار است. برای مثال، در محیط‌هایی که احتمال سقوط یا غلتیدن اجسام، نفوذ اجسام تیز از زیره یا مواجهه با خطرات الکتریکی وجود دارد، استفاده از کفش حفاظتی متناسب با شرایط محیط اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

چرا بعضی مشاغل بیشتر به کفش ایمنی نیاز دارند؟

هرچه احتمال آسیب مستقیم به پا بیشتر باشد، اهمیت انتخاب کفش حفاظتی نیز افزایش پیدا می‌کند. محیطی که در آن ابزار و قطعات سنگین جابه‌جا می‌شوند با یک محیط اداری معمولی شرایط یکسانی ندارد.

از مهم‌ترین خطرات شغلی برای پا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سقوط ابزار، مصالح یا قطعات سنگین
• غلتیدن تجهیزات یا کالا روی پا
• وجود میخ، پیچ، براده و اجسام تیز روی زمین
• سطوح خیس، روغنی و لغزنده
• حرارت، جرقه یا مواد داغ
• تماس با برخی مواد شیمیایی
• خطرات الکتریکی در محیط‌های مشخص

به همین دلیل پیش از انتخاب کفش باید ابتدا خطرات واقعی محل فعالیت بررسی شوند، نه اینکه صرفاً براساس ظاهر کفش یا عنوان شغلی تصمیم گرفته شود.

کفش ایمنی برای کارگران ساختمانی و پروژه‌های عمرانی

کارگران ساختمانی، نیروهای نصب، تکنسین‌ها و مهندسانی که به‌طور مستمر وارد کارگاه می‌شوند با خطراتی مانند افتادن ابزار، مصالح، میلگرد، میخ و زمین‌های ناهموار مواجه هستند.

در چنین محیطی معمولاً محافظت از پنجه، مقاومت زیره در برابر نفوذ اجسام تیز و چسبندگی مناسب اهمیت زیادی دارد. وجود میخ، پیچ و قطعات فلزی از نمونه خطراتی است که منابع ایمنی نیز هنگام انتخاب محافظ پا به آن اشاره می‌کنند.

البته شرایط یک مهندس ناظر که مدت کوتاهی در پروژه حضور دارد با کارگری که تمام شیفت در کارگاه فعالیت می‌کند یکسان نیست؛ بنابراین میزان حفاظت و راحتی کفش باید با نوع حضور فرد در پروژه متناسب باشد.

کفش کار ایمنی برای کارگران کارخانه و خطوط تولید

اپراتورهای دستگاه، کارکنان خطوط مونتاژ، تعمیرکاران و نیروهای نگهداری از دیگر گروه‌هایی هستند که ممکن است به کفش کار ایمنی نیاز داشته باشند.

وجود قطعات سنگین، ابزار، ماشین‌آلات، تجهیزات متحرک و سطوح آلوده به روغن از خطرات رایج برخی کارخانه‌هاست. برای مثال، غلتیدن لوله، سیلندر یا حرکت تجهیزات سنگین می‌تواند خطر فشار و ضربه به پا ایجاد کند. OSHA نیز فعالیت‌هایی را که احتمال وارد شدن فشار از سوی تجهیزات و اجسام سنگین وجود دارد در ارزیابی حفاظت از پا مورد توجه قرار می‌دهد.

برای کارکنانی که ساعت‌های طولانی ایستاده کار می‌کنند، اندازه مناسب و راحتی کفش نیز در کنار سطح حفاظت اهمیت دارد.

کفش ایمنی برای انبارداران و نیروهای لجستیک

کار در انبار در نگاه اول شاید به اندازه ساختمان‌سازی پرخطر به نظر نرسد، اما جابه‌جایی کالا، پالت، تجهیزات و بسته‌های سنگین می‌تواند پا را در معرض ضربه و فشار قرار دهد.

انبارداران، نیروهای بارگیری و افرادی که در کنار تجهیزات جابه‌جایی کار می‌کنند باید احتمال افتادن کالا یا غلتیدن اجسام روی پا را جدی بگیرند. سقوط و غلتیدن اجسام از خطراتی است که استاندارد حفاظت پا مستقیماً به آن اشاره می‌کند.

در محیط‌هایی که کف انبار لغزنده است، نوع زیره نیز باید متناسب با شرایط سطح انتخاب شود.

کفش ایمنی برای جوشکاران و کارکنان ریخته‌گری

جوشکاری، برشکاری و ریخته‌گری علاوه بر خطر سقوط قطعات، با حرارت، جرقه و در برخی محیط‌ها مواد بسیار داغ همراه هستند. به همین دلیل نمی‌توان هر کفش سرپنجه‌داری را کفش مناسب جوشکاری یا ریخته‌گری دانست.

کفش این افراد باید متناسب با خطر حرارتی محیط و شرایط واقعی فعالیت انتخاب شود. در منابع تخصصی فارسی نیز کفش ایمنی در کنار کلاه، دستکش و لباس مناسب به‌عنوان بخشی از تجهیزات حفاظت فردی جوشکاری معرفی شده است.

در چنین مشاغلی، طراحی کفش نیز اهمیت پیدا می‌کند؛ زیرا باید تا حد امکان از ورود جرقه یا مواد داغ به داخل آن جلوگیری شود.

یکی از اشتباهات رایج این است که هر کفش ایمنی را عایق برق تصور کنیم. داشتن سرپنجه مقاوم یا ظاهر صنعتی به این معنی نیست که کفش برای مواجهه با خطر الکتریکی طراحی شده است.

برقکاران ساختمان، تکنسین‌های برق صنعتی و نیروهای تعمیر تجهیزات باید در صورت وجود خطر الکتریکی، مشخصات حفاظتی کفش را دقیق بررسی کنند. استاندارد OSHA نیز حفاظت در برابر خطرات الکتریکی را یکی از کاربردهای مشخص کفش حفاظتی می‌داند، اما انتخاب آن باید براساس ارزیابی خطر و در کنار سایر اقدامات حفاظتی انجام شود.

کفش ایمنی در صنایع نفت، گاز و مواد شیمیایی

پالایشگاه‌ها، صنایع پتروشیمی، کارگاه‌های تولید مواد شیمیایی و بعضی آزمایشگاه‌های صنعتی شرایط ویژه‌ای دارند. در این محیط‌ها ممکن است علاوه بر خطر ضربه، تماس با روغن، اسید، قلیا یا سایر مواد مطرح باشد.

بنابراین جنس رویه و زیره باید با نوع ماده‌ای که احتمال تماس با آن وجود دارد سازگار باشد. برای مثال، کفش‌های مقاوم در برابر مواد شیمیایی برای فعالیت‌هایی طراحی می‌شوند که تماس با موادی مانند اسیدها و قلیاها یکی از خطرات محیط است.

صرف عبارت «کفش صنعتی» برای چنین مشاغلی کافی نیست و مشخصات فنی محصول باید بررسی شود.

کفش ایمنی برای معدن، فلزکاری و صنایع سنگین

معدن‌کاران، کارکنان صنایع فولاد، فلزکاران و نیروهای فعال در صنایع سنگین معمولاً با ترکیبی از چند خطر مواجه هستند؛ از قطعات و تجهیزات سنگین گرفته تا سطوح ناهموار و اجسام تیز.

در چنین محیط‌هایی علاوه بر محافظت از پنجه، ساختار زیره، استحکام کفش و تناسب آن با زمین اهمیت دارد. مدل‌های مختلف کفش ایمنی نیز دقیقاً برای همین تفاوت شرایط کاری تولید می‌شوند؛ برای نمونه، کفش‌های ضدضربه برای فعالیت‌هایی مانند مهندسی، حفاری و ساختمان‌سازی کاربرد دارند.

آیا مشاغل خدماتی هم به کفش ایمنی نیاز دارند؟

کفش حفاظتی فقط مخصوص کارخانه، معدن و ساختمان نیست. در برخی مشاغل خدماتی نیز شرایط محیط می‌تواند نیاز به کفش کاری مناسب ایجاد کند.

کارکنان آشپزخانه‌های صنعتی، نیروهای نظافت یا بعضی نیروهای خدمات فنی ممکن است بیشتر از ضربه، با خطراتی مانند سطوح خیس و لغزنده یا تماس با مواد خاص روبه‌رو باشند. در این شرایط کفش باید براساس همان خطر انتخاب شود؛ یعنی ممکن است چسبندگی زیره اهمیت بیشتری از سرپنجه فلزی داشته باشد.

هر شغل به چه نوع کفش ایمنی نیاز دارد؟

این جدول یک راهنمای عمومی است و انتخاب نهایی باید با توجه به ارزیابی خطر همان محل کار انجام شود.

چگونه کفش ایمنی مناسب شغل خود را انتخاب کنیم؟

قبل از خرید، به‌جای شروع از برند یا ظاهر کفش، خطر محیط را مشخص کنید. آیا اجسام سنگین جابه‌جا می‌شوند؟ احتمال وجود میخ روی زمین هست؟ سطح کار روغنی است؟ با برق یا مواد شیمیایی سروکار دارید؟

سپس نوع سرپنجه، زیره، مقاومت موردنیاز، وزن و سایز کفش را بررسی کنید. کفش باید متناسب با پای فرد باشد.

در نهایت، افرادی که در ساختمان‌سازی، کارخانه‌ها، انبارها، جوشکاری، برق، معدن، صنایع سنگین و صنایع شیمیایی فعالیت می‌کنند بیش از بسیاری از مشاغل دیگر در معرض خطرات پا قرار دارند. با این حال، عنوان شغل به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست؛ بهترین کفش ایمنی مدلی است که سطح حفاظت آن با خطر واقعی محیط کار هماهنگ باشد.