جشنواره امسال متعلق به جوان‌ها بود

آقای ساداتیان، جشنواره امسال در نوع خود یک رکورد برای هیات داوران به ‌شماره می‌آید. به نظر تنها جشنواره‌ای باشد که نه سیمرغ را تنها به یک فیلم اهدا کرده است.
البته می‌توان گفت این طور نیست. بهتر است بگوییم یک فیلم توانست 9 سیمرغ را ببرد نه اینکه داوران سیمرغ‌ها را به ‌او اهدا کنند. ضمن اینکه واقعیت دارد که ممکن است در ایران‌ یا در طول برگزاری جشنواره‌ها‌ی فجر چنین اتفاقی به ندرت افتاده باشد اما نکته این است که در بیشتر جشنواره‌های خارجی هم این اتفاق می‌افتد. به این معنی که برخی فیلم‌ها بیشتر جوایز اصلی یک جشنواره را به دست می‌آورند.
خب البته در جشنواره‌های خارجی همان فیلمی ‌که بیشترین جوایز را کسب می‌کند، به‌عنوان بهترین فیلم انتخاب می‌شود.
بله معمولا همین‌طور است اما در جشنواره فجر مسا‌‌ل هیات داوران به فیلم‌ها از دو جنبه نگاه می‌کرد. یکی اجزای فیلم که شامل کارگردانی، نویسندگی‌ و کارگردانی، بازیگری و... بود و جنبه دیگر نگاه کلان و کلی به فیلم ساخته شده. درست است که بیشتر جوایز بخش اجزای فیلم را «ابد و یک روز» به دست ‌آورد اما در بخش کلی به نظر هیات داوران فیلم «ایستاده در غبار» استحقاق این را داشت که به‌عنوان بهترین فیلم انتخاب شود.
مگر کلیت یک فیلم را همان اجزای جزئی‌تر تشکیل نمی‌دهد؟
نگاه کنید در هیات داوران یک نگاه کلی به اثر وجود داشت؛ اینکه بهترین فیلم چه فضایی را روایت می‌کند و چقدر اجزا توانسته‌اند با یکدیگر هماهنگ باشند. مثلا ممکن است در یک تیم ورزشی همه بازیکنان یک تیم بهترین‌های جهان باشند اما هماهنگی آنها با یکدیگر بحث دیگری است. با این وجود شایسته است که بگویم همه آرای هیات داوران برحسب رای افراد بوده است.
من متوجه مثال تیم ورزشی می‌شوم اما نکته این است که در سینما بحث دیگری وجود دارد؛ اینکه همه اجزا در خدمت یکدیگرند. متن خوب اگر با کارگردانی خوب همراه شود و روی شاخص‌های فنی یک فیلم به خوبی کار کنند در نهایت نتیجه کار هم باید به همان میزان خوب باشد.
ما نمی‌گوییم که «ابد و یک روز‌» ‌فیلم بد‌ ‌یا اینکه حتی فیلم متوسطی است، اتفاقا فیلم بسیار خوبی است اما نظر ما این بود که «ایستاده در غبار» بهتر از آن بوده است. ببینید ما در 14 بخش می‌توانستیم فیلم‌ها را قضاوت کنیم، این یعنی 14 بخش مستقل در داوری فیلم‌ها وجود داشته است. موکول کردن جوایز به یکدیگر استقلال این بخش‌ها را از بین می‌برد.
به‌طور کلی نظرتان درباره سطح کیفی فیلم‌های امسال چه بود؟
به نظرم امسال جوان‌ها کارهای بسیار قابل توجهی ارائه کردند. جشنواره امسال جشنواره جوان‌ها بود. ابتکار در کارگردانی، قالب‌شکنی و... در همه کارها وجود داشت. این نکته امیدبخشی برای جشنواره فیلم فجر و البته مهم‌تر از آن برای کلیت سینمای ایران است.
فکر می‌کنید همین توجه به جوانان بود که فیلم کارگردان مطرحی همچون ابراهیم حاتمی‌کیا در جوایز دیده نشد یا حتی در بخش‌های بهترین کارگردانی، نویسندگی و بهترین فیلم نامزد هم نبود؟
نه ارتباطی به این موضوع ندارد. در واقع همان‌طور که گفتم فیلم‌های جشنواره را یک هیات داوری قضاوت می‌کند. طبیعی است که چه در اعلام نامزدها و چه در انتخابا‌ت بهترین‌ها آرای داوران نقش اصلی را بازی می‌کند. در واقع هیچ چیزی در بخش داوری‌ها خارج از آرای داوران وجود نداشته است که تاثیر‌گذار باشد.
روند داوری‌ها چگونه بود؟ درباره فیلم‌ها هرکسی نظر خود را اعلام می‌کرد یا اینکه بحث هم در‌می‌گرفت؟
اساس کار ما بر این بود که هر داوری نظر خود را داشته باشد تا امکان اثرگذاری نگاه‌های ‌مختلف در داوری‌ها وجود داشته باشد‌، اما خب ناگزیر بحث‌های اقناعی هم شکل می‌گرفت. بارها اتفاق می‌افتاد که درباره موضوعی یا انتخاب بهترین‌ها نگاه‌های مختلف موجب ایجاد بحث می‌شد. این بحث‌ها ممکن بود که باعث تغییر نظر داوران شود اما معمولا این اتفاق نمی‌افتاد. در واقع بحث‌ها بیشتر شیوه استدلالی داشت. به این معنی که اگر بحثی شکل می‌گرفت داوران سعی می‌کردند‌ از انتخاب خود دفاع کنند نه اینکه رای دیگری را بزنند. بحث‌ها تبلیغی نبود.
گروه داوری به نظرتان گروه همگن و منسجمی‌ بود یا اختلاف نظرها زیاد بود؟
منسجم به این معنی که همکاری و انسجام کاری وجود داشته باشد، بله. اما نه به این معنی که اختلاف نظر کم باشد. طبیعی بود که نگاه‌ها متفاوت باشد.
البته اینکه 9 سیمرغ به یک فیلم برسد نشان می‌دهد که داوران بیشتر از اختلاف نظر، اشتراک نظر داشته‌اند.
طبیعتا می‌تواند این‌گونه باشد. اما تمام داستان این است. در واقع علت کسب جوایز را باید در قدرت و قوت یک فیلم بجویید نه هماهنگی داوران. فیلم ابد و یک روز در اجزایی که جایزه گرفت کار قدرت‌مندی بود. ضمن اینکه همانطور که گفتم ‌اساس کار ما بر رای‌گیری بود. طبیعتا اختلاف در رای‌ها وجود داشت اما شمار آرا و اکثریت آنها تعیین می‌کرد که چه کسی یا چه فیلمی‌جایزه بگیرد. اگر توجه کنید می‌بینید که دو فیلم ابد و یک روز و ایستاد‌ه در غبار که جوایز قابل توجهی کسب کردند در یک حوزه فکری قرار ندارند. این نشان می‌دهد که داوران سوگیری فکری و جناحی نداشته‌اند. ما سوای فکری که در فیلم وجود دارد و صرفا بر‌اساس شاخص‌های کیفیت بصری و ارزش سینمایی آثار قضاوت کردیم.
فکر می‌کنید جوان‌گرایی سینمای ایران که دربردارنده شیوه‌های روایی تازه‌تر است، می‌تواند در آینده قوام و دوام داشته باشد؟
بله قطعا. اتفاقا جشنواره امسال این موضوع را ثابت می‌کند که باید به جوانان میدان بیشتری داد. آنها توان و خلاقیت قابل توجهی دارند. به نظرم فروش این فیلم‌ها در سال پیش رو می‌تواند جریان‌ساز باشد و جرات و جسارت کارگردان‌ها را در آینده دوام و قوام بیشتری ببخشد. نکته دیگری که باید بگویم این است که بالاخره در همه جشنواره‌ها و همه قضاوت‌ها ممکن است کسانی مخالف نتیجه نهایی باشند. این طبیعی است. آنچه در جشنواره امسال اتفاق افتاده مبتنی بر رای یک هیاتی بوده است که نظر، نگاه و ایده‌های خودش رابرای سینما دارد. نتیجه نهایی هم برآیند همین نگاه‌ها و نظرها است. ضمن اینکه باید بدانیم متفاوت بودن همیشه فوکوس بیشتری به خود می‌کشد. یعنی ارائه یک کار متفاوت در زمینه فرم، فیلمبرداری، نورپردازی، تدوین، دکوپاژ و... می‌تواند باعث شود یک فیلم بیشتر از دیگران به چشم بیاید. از نظر هیات داوران این دوره از جشنواره هم ممکن است‌ متفاوت کردن یک ارزش برای فیلم‌ها باشد. طبیعی است که در این صورت فیلمی‌که متفاوت باشد و خصیصه‌های یک فیلم سینمایی خوب را داشته باشد بیشتر از یک فیلم معمولی خوب به چشم می‌آید. من به نمایندگی از همه اعضای داوران جشنواره به شما می‌گویم که رای داوران مستقل از بیرون و حتی مستقل از سایر داوران بوده است. اینکه می‌گویند فشارهای بیرونی بر نتایج نهایی اثرگذار بوده است درست نیست. افزون بر این به نظرم مناسب است که به هر حال به آرای داوران احترام گذاشته‌ شود. افرادی که در هیات داوران بوده‌اند آدم‌های بیگانه‌ای نیستند. همه اهالی سینما این عده را می‌شناسند و درک تفاوت نگاه‌های آنها با هم برای اهالی سینما دشوار نیست.
قطعا همین‌طور است، مراد از انتقادها به داوری‌ها در واقع به چالش کشیدن موضوع و واکاوی بیشتر استدلال‌ها در این زمینه است.
بله حق با شماست. این نکاتی که در انتها به آنها اشاره کردم در واقع پاسخ به برخی انتقادهایی است که این روزها شنیده ام. به هر حال خوشحالم که امکانی برای استدلال بیشتر درباره داوری‌ها فراهم شد.