مرگ کارگردان زندگی

کیارستمی ‌بی‌‌شائبه هیچ‌ تردیدی، اثرگذارترین و مطرح‌ترین کارگردان ایرانی در تمام روزگار تاریخ سینما بود. چه پیش از خودش و چه تا سال‌های سال بعد از مرگش. او شخصیت منحصربه‌فرد خودش را داشت و به این اعتبار یک فیلمساز بزرگ معمولی نبود. نشانه‌های شخصیتی‌اش ریشه در جهان نوستالژیک مدرن داشت؛ جهان ایده‌ها و آدم‌های بزرگ. جهانی که اسطوره‌هایش، ایده‌ها بود و آدم‌های زنده، نه همچون امروز، رسانه و کالا و چیزهایی که جان به تنشان نیست.
من در ذهنم همیشه سینما را به دو بخش تقسیم کرده‌ام؛ سینمای فیلم‌های خوب، متوسط، بد و سینمای فیلم‌های بزرگ. فیلم‌های بزرگ از چارچوب خوب یا بدبودن درآمده‌اند. انگار که مخاطب این فیلم‌ها با یک انسان زنده روبه‌رو شده باشد نه با یک فیلم و انگار که با پرسش‌های بنیادین جهان روبه‌رو شده باشد نه با یک فیلم. سینمای فیلم‌های بزرگ، سینمای نوع بشر است و کیارستمی ‌بی‌هیچ شکی متعلق به جهان فیلم‌های بزرگ است.
فیلم‌هایش، شیوه لباس پوشیدنش، شکل و شمایل حرف‌ها و آن فرمت ثابت و لایتغیرعینک زدن‌هایش همه در منطق وجودی یک جهان ویژه هستند؛ مشابه و مکمل. همین مشخصه او را از همه دیگر همزادهایش متمایز کرده بود. آن عکس روی تخت بیمارستانش را به خاطر بیاورید! عینک آفتابی همیشگی‌اش را روی آن صورت لاغر و نحیف شده از بیماری‌‌اش نگاه کنید! این عینک سال‌هاست که بخشی از صورت کیارستمی‌است. اگرچه به دلیل حساسیت چشمانش به نور این عینک را می‌زد اما آن عینک، هرگز یک عینک معمولی نبود. یک ویژگی شخصیتی است. مثل عصای چاپلین، مثل جلیقه علی حاتمی‌و... قس علی هذا. آن عینک چنان بخشی از وجود کیارستمی‌شده بود که خودش در جایی گفته بود:«همه مردم برای شناخته نشدن عینک می‌زنند، اما من اگر جایی باشم و بخواهم شناخته نشوم، عینکم را برمی‌دارم.»
درباره کیارستمی‌شاید مهمترین نکته این باشد که او فیلمساز امید است. نه اینکه آدم‌های فیلم‌هایش امیدوار و شاد و شنگول باشند. نه! نسبت فیلم‌هایش با یأس و نومیدی، نسبت آدمیزادی است. نسبتش با تاریکی و تلخی، نسبت معلوم و درستی است. او روزنه‌های نور و روشنی جهان را از پشت همان عینک‌های سیاه دودی‌اش به خوبی می‌بیند. او حتی وقتی درباره مرگ فیلم می‌سازد، سر از زندگی درمی‌آورد چون نوع بشر زنده است و همه چیز در اختیار زندگی است. چیزی که در فیلم‌هایش وجود دارد غمگینی است نه افسردگی. هم از این روست که سینمای کیارستمی‌در تلخ‌ترین شکلش، طراوت دارد و طربناک است.
او فیلمساز سینمای بزرگ است. به همین خاطر است که می‌تواند عشق را روایت کند، امید را روایت کند، زندگی را روایت کند و... غم را روایت کند. به همین خاطر است که ایجاز و تفصیل همزادهای سینمای او هستند. او مثل سعدی بود، سهل و ممتنع بود کارش. یادمان نرود که بخشی از این موهبت‌ها از صدقه سر شعر است. شعر گریبانگیر کیارستمی‌است. شعر همیشه در زندگی کیارستمی‌بوده و حالا هم که مرده هنوز هم هست. مثل عینک که همیشه بوده و حالا هم هست بر صورتش.
تازه دو هفته از سالروز تولدش گذشته بود که سکانس پایانی زندگی‌اش را کات داد. آقای کلوزآپ سینمای ایران! مرد همیشه خنده روی عینک به چشم، خدا بیامرزدت. به قول مسعود فراستی، ای کاش آن لحظه آخر لبخند زده باشی، درست مثل یک عاشق!