سرمایه اجتماعی

نفوذ شبکه‌های اجتماعی باعث شده ‌ تا افراد ، خودمدار، خودگرا و خودمحور شوند و این مساله موجب می‌شود تا از یکدیگر دور شوند. اما این شبکه‌ها در عین حالی که معایبی دارند با خود محاسنی را نیز به‌دنبال دارند که آن ایجاد یک همفکری درخصوص پیگیری موضوعات اجتماعی است. آنها با واکنش نشان‌دادن به اتفاقاتی که در محیط پیرامون آنها شکل می‌گیرد و بروز دادن آن در فضای اجتماعی نشان می‌دهند که نسبت به مسائل اجتماعی و سیاسی خود حساسیت دارند. بنابراین هر‌چند امروز شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی به محیطی فردی برای جوانان تبدیل شده ، اما در عین حال به بستری برای بیان دغدغه‌های آنها و آزردگی‌های‌شان تبدیل شده است. در واقع یکی از کارکردهای اساسی این شبکه‌ها اطلاع‌رسانی درخصوص تحولات و وقایعی است که برای آنها حائز اهمیت است که این موضوع نشان‌دهنده‌ توسعه ‏وسایل ارتباط‌جمعی و نقش آن در محیط پیرامونی مردم است. مردم و به‌خصوص جوانان نسبت به مسائل مختلف در عرصه‌های اجتماعی، سیاسی یا فرهنگی نظرات و احساسات خود را بیان می‌کنند و به‌گونه‌ای به تخلیه روحی و روانی خود می‌پردازند. از جمله اتفاقاتی که در طول یک‌سال اخیر مردم نسبت به آن واکنش نشان دادند موضوعاتی از قبیل مرگ خواننده پاپ‌ و قضیه تجاوز به دو نوجوان ایرانی در عربستان بوده است که ویژگی همه این موضوعات آزرده‌شدن روحیه مردم بوده است. اما در قضیه اخیر یعنی زنده به گور کردن 175 شهید با دستان بسته نیز همین موضوع یعنی آزرده شدن روحیه مردم وجود دارد اما این موضوع اصلا و ابدا با موضوعات دیگر قابل قیاس نیست. بنابراین اگرچه در موضوعات دیگر جوانان نسبت به موضوعی فرهنگی و اجتماعی دغدغه خود را بیان کردند اما در خصوص کشته‌شدن بسیار فجیع شهدا در عملیات کربلای 4 آنها نشان دادند که نسبت به موضوعی ملی دغدغه دارند. سربازان و نظامیانی که در جنگ‌ها کشته می‌شوند همواره برای مردم کشورهای مختلف از ارزش و احترام خاصی برخوردارند. در واقع فردی که برای وطن جان می‌دهد، از ارزشی خاصی برخودار است زیرا ایثار صورت گرفته توسط آنها با هیچ نوع فداکاری دیگری قابل قیاس نیست. زیرا در این موضوع بحث دفاع از خاک وطن و ریشه‌ها اهمیت ویژه دارد. درواقع این افراد قهرمانان ملی کشورها هستند و به همین دلیل است که در نگاه اجتماعی اعضای جامعه دارای رتبه و مقام خاصی هستند. به همین دلیل است که ژاپنی‌ها همچنان در برخی شهرهای خود یاد‌بود قهرمانان ملی خود را ساخته‌اند و به آنها ادای احترام می‌کنند. بنابراین موضوع شهدای غواصی که در عملیات کربلای 4 زیر خروارها خاک مدفون شدند برای مردم قابل احترام است زیرا آنها برای دفاع از وطن و ریشه‌هایشان به صحنه مبارزه رفتند و امروز با کشف جسدهای آنها و مشخص‌شدن نحوه کشته‌شدن آنها مردم بر خود واجب می‌دانند که به ادای احترام به این شهدا که قهرمانان ملی کشور هستند بپردازند. شهدایی که حاضر شدند راه نفس کشیدنشان بسته شود اما امروز مردم کشورشان در امنیت و آزادی به راحتی نفس بکشند. به همین دلیل است که از دختران و پسران جوان گرفته تا اساتید دانشگاه، معلم، کارگر و مهندس همه برای ادای احترام به این قهرمانان وارد خیابان‌های شهر شدند و دسته‌جمعی به سوگواری پرداختند. در اینجا همه موضوعات و اختلافات رنگ می‌بازد و یک موضوع است که اهمیت پیدا می‌کند و آن دفاع از کشور و خاک است.
وجدان بیدار جمعی از خود پرسش می‌کند که این شهدا برای چه کشته شدند و برای چه زیر خروارها خاک جان دادند. آنها در پاسخ به پرسش خود می‌گویند اگر این افراد نبودند امروزی وجود نداشت؛ روزی که مردم بتوانند در خیابان‌های شهر و روستایشان در امنیت کامل و آسایش زندگی کنند. مردم به خوبی می‌دانند برای خشک‌نشدن ریشه جامعه باید جان داد و این شهدا از جان خود گذشتند. مردم امروز برای جان‌هایی سوگواری می‌کنند که ایثار کردند. شاید برخی فکر کنند این مفاهیم امروز دیگر جایگاهی میان مردم ندارند اما این تلقی اشتباه است. مردم ایثار و فداکاری واقعی قهرمانان ملی خود را فراموش نمی‌کنند. امروز از جنگ سال‌های زیادی گذشته و مردم با وجود مشکلات بسیاری که در کشور وجود دارد به زندگی خود می‌پردازند. امروز سختی‌ها و مصائب اقتصادی آن‌قدر زیاد شده که نوعی از خودبیگانگی در میان مردم به وجود آمده است. امروز مردم سر در لاک زندگی خود نسبت به بسیاری از موضوعات ‌بی‌تفاوت هستند و شبکه‌های اجتماعی فردیت مدرن را در زندگی مردم بیشتر کرده است. اما با انتشار این خبر شاهد آن هستیم که همین مردم به واکنش جمعی دست می‌زنند. واکنشی که موجی از غم و همدردی را به‌دنبال دارد. این شبکه‌ها هر‌چند فردیت را افزایش می‌دهد اما در چنین موضوعاتی به همبستگی اجتماعی منجر می‌شود. همبستگی که در ابتدا در فضای مجازی صورت می‌گیرد اما بعد از آن به فضای عمومی جامعه وارد می‌شود. به همین دلیل است که از میدان بهارستان تا کیلومترها، جمعیت برای تشییع پیکر این شهدا به خیابان‌ها آمد. این نشان‌دهنده ‌عرق ملی ایرانیان به خاک وطن و ریشه‌هایشان است. در اینجا دیگر مساله مال، ثروت و نفع شخصی اهمیت ندارد و آنچه‌ مهم است قدردانی از کسانی است که برای کشورشا‌ن جان دادند.
این موضوع نشان‌دهنده قدرت هویت ملی و زنده‌بودن این مفهوم در میان اجتماع کنونی است. جامعه ایران امروز برای شهدای جنگ تحمیلی‌اش ارزش قائل است و بنابراین با گذشت سال‌های بسیار با شنیدن خبری این چنین فجیع ضمن محکوم‌کردن کسانی که به چنین کاری دست زدند به عزاداری می‌پردازد. شهدای ما عضو هیچ گونه حزب یا دسته‌ای نبودند. برای آنها ملیت و سرزمین مهم بود. آنها نگفتند چون عضو فلان‌ حزب هستیم به همین دلیل برای جنگ می‌رویم.
برای آنها دفاع از ذره‌ذره خاک سرزمین‌شان مهم بود. امروز مردم با دیدن چهره‌های خندان این جوانان قتل عام شده در حالی که در عملیات‌های مختلف شرکت می‌کردند و آهی سر نمی‌دادند، اشک می‌ریزند. جوانانی که امیدهای بسیاری در دل داشتند اما ‌عرق ملی‌شان اجازه نداد که راه آسایش را دنبال کنند، بنابراین برای جنگ به میدان نبرد رفتند و مبارزه کردند.‌ ا‌‌ز ‌این‌رو چون آنها به ‌دنبال نفع شخصی نبودند، برای مردم عزیز هستند. آنها از اجتماع مردم کوچه و بازار بودند، به همین دلیل برای مردم ارزشمند و قابل احترام هستند. مردم شهدا را جزو خود می‌دانند زیرا به هیچ حزب و دسته‌ای وابسته نبودند. آنها امروز با زجری که این شهدا کشیدند ارتباط قلبی برقرار کردند. به همین دلیل است که دختر جوان امروزی که نوع لباس پوشیدنش ممکن است این فکر را ایجاد کند که غربزده است در این مراسم شرکت می‌کند و اشک می‌ریزد. یا پسر جوانی که از شدت تاثر دلنوشته‌ای می‌نگارد و تصاویر گرافیکی خلق می‌کند تا بتواند در این غم جمعی خود را شریک کند. این صحنه‌ها بسیار زیباست زیرا صحنه‌هایی است که هویت ملی و ‌عرق ملی ایرانی را نشان ‌داده‌ و زنده و تقویت می‌کند.
پخش تصاویر 175 غواص شهید روح جمعی ایرانیان را جریحه دار کرد و کینه آنها را نسبت به کسانی افزایش داد که عامل جنگ بودند. در طول تاریخ کشور ما امام‌حسین(ع) مظهر و اسوه مظلومیت بوده است و همواره از ظلمی ‌که به ایشان شده است گفته شده و مردم ما همواره برای مظلومیت ایشان و یارانش گریستند. وقتی مردم تصاویر جوانان خود را دست بسته می‌بینند که خروارها خاک بر چهره آنها نشسته و همین موضوع باعث شده که آنها مرگ دردناکی داشته باشند یاد مظلومیت امام حسین(ع) می‌افتند و گریه می‌کنند زیرا روح جمعی کشور به لرزه در‌می‌آید. بنابراین همین مردمی ‌که نسبت به موضوعات مختلف در کشور گلایه و شکوه دارند و حتی ممکن است اعتراض کنند با دیدن چنین صحنه‌هایی با جریان ایجاد شده در کشور همسو می‌شوند تا این مظلومیت را به گوش جهانیان برسانند و حقانیت ایران را اثبات کنند. همان جوانانی که امروز بسیاری از هنجارهای اجتماعی یا محدودیت‌های ایجاد شده را قبول ندارند اما وقتی پای وطن باشد با جریان ملی در کشورشان یکصدا می‌شوند و به سوگواری می‌پردازند. درست است جوانان امروز هیچ‌گونه شباهتی به جوانان گذشته ندارند اما ‌عرق ملی و هویت که در درون همه آنها وجود دارد باعث می‌شود ‌خودشان را برای لحظاتی جای آن جوانان قرار دهند. این موضوع باید موجب خوشحالی مسئولان کشور باشد که مردم و به‌خصوص جوانانش این چنین به موضوعات ملی وطن و سرزمینشان علاقه دارند. جوانان امروز مشکلات بسیاری دارند. مشکلات اقتصادی، بیکاری، مسکن، نداشتن تفریحات سالم و... با این حال آنها برای حمایت از ملیت خود به خیابان‌ها می‌آیند یا در شبکه‌های اجتماعی دغدغه و غم خود را بیان می‌کنند و این پیامی ‌است به مسئولان کشور که باید مورد توجه قرار گیرد.
امروز مردم به‌خصوص جوانان مشکلات بسیاری دارند و کسی به صحبت‌های آنها گوش‌ نمی‌دهد. آنها با این حرکت خود به نوعی از شخصیت افرادی تجلیل کردند که امروز حضورشان در عرصه سیاسی کمرنگ شده است. آنها به مسئولان کشور تلنگر زدند. اینکه حواستان باشد و اصول و منافع ملی را فدای جریان‌های سیاسی و حزبی خود نکنید. آنها به وضوح نشان دادند که همواره خواستار افرادی از جنس شهدا هستند. افرادی فداکار که برای کشور ایثار می‌کنند نه کسانی که به فکر منافع شخصی دسته و گروه خود هستند. مردم ما در این یک هفته بسیار از رشادت و دلاوری نوشتند و گفتند بنابراین آنها خواهان مسئولانی هستند که در راستای اهداف مردم و ملت باشند. امروز کشور در وضعیت سیاسی و اجتماعی خوبی نیست. گروه‌های بسیاری در عرصه سیاسی به‌دنبال جنجال هستند و مردم خواستار آرامش.
‌مردم صلح و امنیت را که شهدا برای آنها به ارمغان آوردند ‌ مورد ستایش قرار دادند و به خوبی نشان دادند ‌مسئولان باید به‌دنبال این اهداف باشند. یعنی آنها باید رضایت مردم و کشور را دنبال کنند. متاسفانه در چند سال اخیر اختلاس‌های صورت گرفته در کشور باعث آزردگی مردم شد و آنها را بسیار ناامید کرد. بنابراین مردم وقتی به قهرمانان ملی خودشان رجوع می‌کنند قصد دارند با نشان‌داد‌ن الگوها از مسئولان کشور بخواهند عملکرد خود را درست کنند. جامعه همواره به پدیدهای اجتماعی خود حساسیت نشان می‌دهد. وقتی واکنش جوان ایرانی را نسبت به چنین موضوعاتی می‌بینیم باید بدانیم این به معنای آگاه بودن آنان است. آنها هر‌چند منتقد برخی سیاست‌ها و اندیشه‌ها باشند اما خواستار حفظ و امنیت کشور خود هستند. آنها درک عمیقی نسبت به مسائل پیرامونی کشورشان دارند و در زمان‌های بحرانی این موضوع را به خوبی نشان دادند. بنابراین مردم فارغ از علاقه‌های شخصی و سیاسی خود برای موضوعی ملی در میدان فضای مجازی و عرصه عمومی به فعالیت پرداختند. از آنجایی که مواردی از این دست در کشور ما کم است اما مسئولان باید با افزایش آن به همبستگی بیشتر مردم بپردازند. مسئولان نیز به جای آنکه درگیر فضاهای متشنج سیاسی خود باشند به مردم و خواسته‌هایشان فکر کنند.
این موضوع پیش آمده یکی از مهم‌ترین عناصر پیوند‌دهنده اجتماعی است که باید از اهمیت بسیاری برخوردار باشد چرا که این واکنش مردم نشان می‌دهد که کشورشان همواره برای آنها حائز اهمیت است. یکی از موضوعاتی که در حال حاضر در کشور ما کمرنگ شده، ‌ بحث کاهش سرمایه اجتماعی است که علت آن نیز کاهش سطح روابط اجتماعی است. هنگامی ‌که پدیده‌های اجتماعی از این نوع باعث واکنش مردم می‌شود باید خوشحال بود زیرا وارد شدن این مباحث از فضای مجازی به عرصه عمومی باعث شکل‌گیری پیاده‌روی‌های دسته‌جمعی و به نوعی موجب تقو‌یت سرمایه اجتماعی می‌شود. سرمایه اجتماعی است که افراد را به هم وابسته، همدل و هم‌رای می‌کند بنابراین می‌توانیم بگوییم که در صورت افزایش چنین حرکت‌هایی در سطح ملی پاسداری از کشور بیشتر می‌شود زیرا سطح رضایت را بالا می‌برد.
درست است که امروز تکنولوژی‌های نوین بر روابط اجتماعی تاثیر گذاشته، اما این موضوع در همه کشورهای دنیا وجود دارد. اشکال کشور ما این است که ابتدا تکنولوژی را به کشور وارد می‌کنیم بعد به فکر کنترل آن می‌افتیم، اما کشورهای دیگر با برنامه‌ریزی فرهنگ ایجاد می‌کنند. به نظر من مسئولان به جای محدودیت شبکه‌های اجتماعی باید به برنامه‌ریزی بپردازند و فرهنگ آن را در میان مردم ایجاد کنند. اگر امروز برای جوانان خود برنامه‌ریزی‌کنیم هیچ کس نمی‌تواند فرهنگ، سنت و عقیده ما را تحت تاثیر قرار دهد.
مردم در اجتماع کنونی آگاهی بسیاری دارند بنابراین مسئولان باید به افزایش شادی در اجتماع کمک کنند و روحیه مردم را به سمت و سوی مثبت پیش ببرند تا امیدها افزایش یابد. سرمایه اجتماعی تقویت شود. مردم باید شاد باشند‌ تا کشوری پیشرفته به وجود بیاورند.
در صورتی که هزینه‌های مردم با دخل و خرج آنها همخوانی نداشته باشد و مشکلات زندگی آنقدر زیاد باشد که کسی از زنده و مر‌ده کسی خبر نداشته باشد، امید به زندگی کاهش می‌یابد و مردم دچار از خودبیگانگی می‌شوند.‌ مردم احساسات خود را به یکدیگر منتقل می‌کنند اما در حال حاضر مشکلات و وضعیت زندگی مردم نشان می‌دهد‌ فضای اجتماعی کشور در برخی زمینه‌های مطلوب و خوب پیش نمی‌رود که تاثیرات جبران‌ناپذیری دارد بنابراین با آگاهی نسبت به خواست مردم می‌توان به چنین مهمی ‌دست یافت. 175 شهید غواص با آگاهی به جنگ رفتند و هدفشان دفاع و ایثار بود به همین دلیل امروز موج عظیمی ‌از مردم در این زمینه احساس و علاقه خود را بیان کردند. شکل‌گیری این موضوع در عرصه‌های بالاتر نیز ممکن است فقط خواست صورت گرفته باید عملی شود.