مثلث خوانی؛
گفت و گو با کارگردان یک پر سر و صدا ؛ فیلم من سیاسی نیست
هفته نامه مثلث در شماره جدید خود با کارگردان فیلم آزاد راه گفت و گو کرده است.
آیا «آزادراه» مهم‌ترین فیلم شما بوده که بیش از فیلم‌های مستند دیگرتان مورد توجه قرار گرفته است؟
نه، قطعا «آزادراه» مهم‌ترین فیلم من نیست بلکه فکر می‌کنم مستندهای دیگرم از جمله «صندلی 257»، اگر فرصت اکران همچون «آزادراه» پیدا میکرد، برایم جذاب‌تر بود و قطعا مخاطبان گسترده‌ای پیدا میکرد. به هرحال فرصتی که برای نمایش «آزادراه» در گروه هنر و تجربه فراهم شده به نظرم باعث شده که به نظر بیاید این فیلم‌سر و صدای بیشتری کرده است.
البته نمی‌خواهم بگویم این فیلم مهم نیست بلکه تاکید دارم که بگویم مهم‌ترین فیلمم نیست. اما حتما باید به این موضوع اشاره کنم که شاید قسمت بود که این مستند بیشتر دیده شود و به نوعی اتفاق‌های خوب برای آن بیشتر بیفتد. بههرحال این فیلم در دو بخش بهترین مستند و تحقیق در جشنواره فیلم فجر نامزد شد و سینماگرانی چون رسول صدرعاملی و فریدون جیرانی درباره این مستند اظهارنظر کردند و شخص حجت‌الله ایوبی ریاست سازمان سینمایی و وزیر راه و شهرسازی به تماشای این مستند نشستند و از همه مهم‌تر امکان بیلبوردهایی که وزارت راه در سطح آزادراه‌های کشور به این مستند داد، اتفاقی است که بدون اغراق باید گفت که برای اولین‌بار برای سینمای مستند بدین شکل می‌افتد.
البته امیدوارم هر چه زودتر باتوجه به اینکه مستند «صندلی 257» درباره انتخابات مجلس شورای اسلامی است و در ماه‌های آینده کشورمان درگیر این انتخابات می‌شود، این فرصت برای اکران این مستند هم در گروه «هنر و تجربه» فراهم شود.
با این اوصاف، چرا این‌قدر برجسته به مستند «آزادراه» در زمان اکران توجه صورت گرفته است؟
فکر می‌کنم همان نکته‌ای که اشاره کردم، یعنی اتفاقات خوبی که برای آن افتاد و خدا را شکر می‌کنم که این اتفاقات افتاد. شاید همین اتفاقات بود که احساس می‌شود توجه ویژه‌ای به این فیلم شده است. اما این فیلم بدون پیش‌بینی و یا برنامه‌ریزی خاصی که من بخواهم داشته باشم، مسیر خودش را پیش گرفت.
این فیلم قبل از اکران به چه توفیق‌هایی دست یافته بود؟
بستگی دارد توفیق را در چه چیزی ببینیم. از سویی نامزد شدن فیلم در دو بخش جشنواره فیلم فجر به نظرم این موضوع بخش کوچکی از توفیق‌هاست اما از همه مهم‌تر برای من بازتاب خوب نمایش آن در میان مخاطبان مختلف در سئانس‌های مختلف بوده است.
آیا خودتان فکر می‌کردید که بتوانید فیلم مستندتان را ولو در قالب گروه هنر و تجربه برایش اکران بگیرید؟
اگر بخواهم بدون هیچ مکثی پاسخ بدهم باید صراحتا بگویم نه! واقعا فکر نمی‌کردم اما اگر بخواهم کمی تامل بکنم با توجه به اینکه گروه هنر و تجربه به‌عنوان فرصتی برای نمایش و عرضه فیلم‌های مستند و هنری فراهم کرده است، بههرحال مستند آزادراه باتوجه به سوژه آن که سرنوشت آزادراه تهران ـ شمال است، قطعا می‌‌توانست فرصتی برای نمایش در گروه هنر و تجربه داشته باشد.
بههرحال بیشتر مردم ما ساعت‌ها در‌ترافیک جاده کرج ـ چالوس مانده‌اند و قطعا این پرسش برای شان به‌وجود آمده است که چرا این آزادراه بعد از این همه سال ساختش به نتیجه نرسیده است؟!
البته باید از دوستان گروه هنر و تجربه برای اینکه امکان نمایش این مستند را فراهم کردند، تشکر کنم.
قبول دارید که اگر اکران هنر و تجربه نبود؛ آزادراه در همان مقداری که دیده شده بود، متوقف می‌ماند و به توفیق اخیر دست پیدا نمی‌کرد؟
بله، قطعا اکران هنر و تجربه فرصت طلایی برای نمایش فیلم‌های مستندی چون «آزادراه» است و من فیلمساز را امیدوار می‌کند که طیف دیگری از مخاطبان، خارج از مخاطبان محفلی و جشنواره‌ای این مستند را خواهند دید.
بههرحال من به‌عنوان سازنده مستند «آزادراه» سعی کردم به موضوعی بپردازم که دغدغه بخش زیادی از مردم است و خوشحال‌‌تر هستم که طیف بیشتری این مستند را، که حاصل تلاش گروهی از دوستانم در بخش‌های مختلف چون تحقیق و تدوین است، می‌بینند.
آزادراه تبلیغات محیطی و تلویزیونی چشمگیری هم داشته است، چند بیلبورد در آزادراه‌ها و جاده‌های کشور به این موضوع اختصاص داده شده است و چند نوبت تیزر تلویزیونی دارید؟
اغلب آزادراه‌های ایران در ورودی و خروجی‌هایشان بیلبوردهای این فیلم را زده‌اند و تعداد تیزرهایش را هم دقیقا نمی‌دانم اما تا آنجا که از مسئولان گروه هنر و تجربه پیگیر شدم به تعداد همان تیزرهایی است که سهم فیلم‌های گروه‌های هنر و تجربه است.
آیا شما میلیاردر هستید که این همه بیلبورد را در مقیاس میلیاردی توانسته‌اید به مستندتان اختصاص بدهید؟
نه من قطعا میلیاردر نیستم! اما بد نیست بگویم که من مصرانه کاری را که بخواهم انجام می‌دهم. بههرحال وقتی به‌عنوان یک فیلمساز ساعت‌ها وقت و انرژی خود را صرف یک اثر می‌کنی، طبیعی است که تلاش هم بکنی که اثرت بهتر دیده شود. به خاطر دارم وقتی صحبت اولیه‌ای برای اکران این مستند با مسئولان گروه «هنر و تجربه» داشتم از همان مقطع شروع کردم به رایزنی که فیلم را وزیر راه و شهرسازی ببیند و فکر می‌کنم سرانجام یکی، دو روز به آغاز اکران باقی مانده بود که شخص وزیر راه، آقای آخوندی، دعوت ما را پذیرفتند و در پردیس کوروش به‌طور ویژه با جمعی از همراهانشان که مسئولان وزارت راه بودند، فیلم را دیدند و همان جا نظر مساعد‌شان را برای حمایت در تبلیغات این فیلم اعلام کردند و بیلبوردهایی را که در سطح آزادراه در اختیار این وزارتخانه بود، رایگان در اختیار این مستند گذاشتند که همین‌جا هم باید تشکر ویژه‌ای از ایشان داشته باشم.
به‌خاطر دارم دوستی که در عالم هنر دستی در کار دارد، می‌گفت ای کاش دیگران هم مثل تو این‌قدر پیگیر بودند. اگر برگردم به سوال‌تان باید تاکید کنم که من میلیاردر نیستم ولی پیگیر هستم!
به نظر خودتان چرا شخص وزیر راه که یک مدیر با سابقه سیاسی است به این فیلم توجه ویژه‌ای داشته است؟
واقعیت این است که من فیلمساز هستم و کارم را انجام می‌دهم و تحلیل سیاسی ندارم، علاقه‌مندم کارم دیده شود به سراغ وزیر راه می‌روم، او هم دستور حمایت از فیلم را می‌دهد و صاحب‌نظران سیاسی باید تحلیل بدهند.
آیا فکر نمی‌کنید نوعی تسویه حساب یا تبلیغات سیاسی علیه دولت قبل در حمایت از آقای آخوندی از این فیلم دخیل بوده است؟
تحلیل شما محترم است اما من سعی کردم طوری فیلم بسازم که بی‌طرف باشم. عملکرد دولت آقای احمدی‌نژاد در خیلی زمینه‌های دیگر قابل دفاع نیست و همچنان هم مملکت در خیلی مسائل درگیر حاشیه‌های قبلی است و البته باید به شما حق بدهم که درباره روایت «آزادراه» هم این‌گونه قضاوت کنید.
درست است که شخص اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهور هم نگاه مثبتی به حمایت از آزادراه داشته است؟
ظاهرا بدون اینکه من بخواهم این‌گونه پیش می‌رود اما باید صبر کنیم و آخر ماجرا را ببینیم که چه می‌شود. آیا ایشان هم به وعده‌ای که دولت‌های قبل هم دادند و عملی نکردند، عمل می‌کنند یا همچنان این دولت هم نمیتواند ساخت این آزادراه را به سرانجام برساند.
در زمینه تیزرهای تلویزیونی هم حمایت ویژه‌ای داشته‌اید؟
نه تیزرهای تلویزونی این فیلم مثل سایر فیلم‌های هنر و تجربه پخش شده است.
گفته بودید که قصد دارید آزادراه2 را بسازید، این موضوع صحت دارد؟
بله، من بارها در نشست‌های مختلف این موضوع را مطرح کردم و امیدوارم مسئولان شرایط ساخت این فیلم را فراهم کنند. چون این فیلم این بار حمایت شخص وزیر راه را نیاز دارد.
برنامه‌تان برای مضمون آزادراه 2 چیست؟
طبیعی است که پیگیر شوم که سرانجام وعده این دولت چه شد؟! اما تمام تلاش خود را انجام خواهم داد که گروه‌ها و افراد مطلع که در جریان ساخت آزادراه‌ترجیح دادند در دادن اطلاعات همکاری نکنند را مجاب کنم که این بار چوب لای چرخ ما نگذارند و به مسائل حقوقی که ساخت این آزادراه با آن درگیر است، بیشتر بپردازم.
آیا وزارت راه قصد دارد از آن حمایت کند؟
وزارت راه فعلا هیچ چراغ سبزی نشان نداده است اما من تلاشم را به‌زودی رسما آغاز خواهم کرد.
فکر نمی‌کنید در صورت حمایت وزارت راه انتظارهای سیاسی در دولت به فیلم شما تحمیل خواهد شد؟
امیدوارم این‌طور نباشد.
خودتان از پرداختن به این موضوع راضی هستید و فکر می‌کنید چقدر توانستید به تعهدهای انسانی در فیلمتان بپردازید؟
هیچ وقت فیلمساز نمیتواند قاطعانه بگوید که تمام کاری که کرده، درست است چون در آن مقطع مرگ اثر هنری فرا می‌رسد. به هرحال تلاشم را کرده‌ام و سعی کردم مردم آن منطقه و مسافرانی که از این موضوع همیشه صدمه می‌خورند را روایت کنم. مردم باید قضاوت کنند که من چگونه کارم را انجام داده‌ام. اما امیدوارم این فیلم مرجع اصلی تاریخی برای ساخت این آزادراه باشد و در هر مقطعی که بخواهند بپرسند که چه شد این آزادراه به اینجا رسید، بتوانند به این فیلم مراجعه کنند.
به نظر شما چرا در تمام این سال‌ها درباره این پروژه فیلم مستندی ساخته نشده است؟
به نظرم هیچ‌وقت هیچ دولتی دوست نداشته است که به این موضوع پرداخته شود و آن‌هم به این وسعت و بزرگی و شاید خود مسئولان فعلی هم پیش‌بینی نمی‌کردند که این فیلم این قدر گسترده به نمایش دربیاید و طیف گسترده‌تری از آن خبردار بشوند.
نظر و موضع خانم ابتکار رئیس سازمان محیط زیست درباره این فیلم چه بوده است؟
دوست داشتم خانم ابتکار فیلم را ببیند و نظر بدهد؛ باتوجه به اینکه ایشان در این فیلم به نوعی حضور دارند؛ چه بخواهند چه نخواهند. به هرحال من از مجاری مختلف تلاش کردم تا این فیلم دیده شود اما هنوز ایشان وقت نکرده‌اند. امیدوارم در دوره دوم اکران مستند «آزادراه» این امکان فراهم شود.
البته آقای فرهاد توحیدی دبیر جشنواره فیلم سبز که به همت سازمان محیط زیست قرار است برگزار شود، لطف کردند و فیلم ما را دیدند و ان‌شاء‌الله از این طریق موضوع این مستند به گوش خانم ابتکار هم خواهد رسید و ایشان وقتی خواهند گذاشت تا فیلم را ببینند.
در کل واکنش‌ها را به فیلمتان چطور ارزیابی و دسته‌بندی می‌کنید؟
واکنش‌های خوبی دیدم. از طیف مستندسازان کمتر کسی را دیدم که واکنش منفی نسبت به فیلم داشته باشد، مخصوصا همه بخش تحقیق و پژوهش را ویژگی این فیلم می‌دانستند. مسئولانی هم که فیلم را دیدند واکنش خوبی داشتند.
ویژگی بخش پوهش فیلمتان چه بوده است؟
هنوز خیلی از ساکنان تهران نمی‌دانند آزادراه تهران - شمال از کجا می‌گذرد. من هروقت که در مسیر شمال کشور درباره این آزادراه با دوستانم حرف می‌زدم دقیقا درست نمی‌دانستند این مسیر از کجا آغاز می‌شود! این مساله باعث شد که من کنجکاو شدم و این سوژه را دنبال کردم تا بالاخره متوجه شدم شروع آزادراه تهران - شمال از میدان شهران و جایی حوالی کن آغاز می‌شود. در ابتدای پژوهش‌هایم متوجه شدم دو ارگان وزارت راه و بنیاد مستضعفان و جانبازان که مسئول و متولی این فیلم هستند، به هیچ عنوان حاضر به همکاری با من نیستند، حتی یک روز یکی از کارمندان این ارگان‌ها به من گفت از اینجا هیچ نتیجه‌ای نمی‌گیری، قیدش را بزن! همین حرف انگیزه مرا چند برابر کرد. اما همچنان امیدوارم این‌گونه پیش بروم و بتوانم آزادراه 2 را بسازم تا شاید بخشی از پرسش‌هایی که در آن مستند به آنها پاسخ نداده‌ام در این مستند به آنها پاسخ داده شود. اگر در پایان بخواهم به چگونگی جمع‌آوری اطلاعات و منابع برای ساخت این مستند اشاره کنم باید بگویم در مصاحبه‌هایی که در این مستند است، مشخص شد این پروژه نه مهندس مشاور دارد و نه مجری! در حقیقت ما برای مصاحبه با این افراد، تلاش
کردیم که وزیر راه و رئیس بنیاد‌مستضعفان و جانبازان در این زمینه صحبت کنند اما هیچ‌کدام حاضر به صحبت نشدند. در برخی از صحنه‌ها ما مجبور شدیم صحبت‌های تلویزیونی وزیر قبل که تصاویر آرشیو شده‌ای بود را در فیلم بگنجانیم. البته چون در پایان فیلم دولت آقای روحانی برای حمایت از به سرانجام رسیدن آزادراه تهران - شمال وعده‌ای دادند، حدودا دو هفته پیش در جریان بازدیدی که معاون اول رئیس‌جمهور و وزیر راه از آزادراه تهران شمال داشتند و ما نیز به دعوت آنها حضور داشتیم، متوجه شدیم دوستان در آنجا به‌شدت مشغول به‌کار هستند و قرار است این پروژه تا پایان سال ۱۳۹۵ به اتمام برسد و آقای جهانگیری قول دادند که فاز اول آن را افتتاح کنند، البته که فاز اول آن، فاز مهمی‌هم هست؛ زیرا زمانی که از میدان شهران به سمت تونل البرز و دشت دیزین حرکت کنیم حدودا ۴۰ دقیقه بعد به منطقه گچسر می‌رسیم. اگر دقت کرده باشید در فیلم همه دولت‌ها برای اینکه رای جمع کنند وعده می‌دهند که این آزادراه را به اتمام برسانند، اما این دولت قولش را به ما داده، حالا ما امیدواریم که عملی شود.
دیدگاه تان را بنویسید