چند نکته درباره سریال معمای شاه ؛ خرج این همه پول برای این همه گاف / از دیالوگ های خاک خورده ته گنجه ای تا خلق یک شاه ضعیف و شل و ول !

هر کدام از ما مخیریم به اینکه انتخاب کنیم کدام یک از برنامه‌های رسانه ملی یا هر رسانه تصویری و شنیداری را ببینیم. این را می‌شود در پاسخ به هر کسی که در مورد یک سریال یا فیلم یا برنامه انتقاد دارد گفت. مثلا وقتی کسی می‌گوید فلان فیلم یا سریال چقدر بد است شاید اولین جواب ما این باشد: «خب نبین!» اما برای ما که اهل نوشتن هستیم و روزنامه‌نگاریم کمی سخت است بخواهیم معمای شاه را نبینیم هر چه قدر هم که «بد» باشد. شاید محمد‌رضا ورزی یا هر کدام از دست‌اندرکاران این سریال الف سیما وقتی مقدمه این وجیزه را بخوانند از همان ابتدا حکم صادر کنند که این فلانی قصد تخریب دارد و اهل فلان باند و فلان گروه است که البته شبیه چنین پاسخ‌هایی را درچند جایی توسط کسانی از موافقین سریال یا سازندگان دیده‌ایم.
واقعیت این است که ما چه خوشمان بیاید و چه خوشمان نیاید معمای شاه آخر هر هفته سر ساعت خودش پخش خواهد شد، محمد‌رضا ورزی هم چه خوشش بیاید و چه خوشش نیاید این مجموعه منتقدانی دارد که سر موقع خودش حرف‌هایشان را خواهند زد.
حرف اول را همین جا بزنم که محمد‌رضا ورزی ببیند قصد تخریب ندارم و آن اینکه نگارنده، مجموعه‌های سابق این کارگردان را قابل دفاع و در حد تقریبا مناسب می‌داند. او خوب می‌خواند، مطالعه می‌کند و از اهالی انقلاب است. برای جیبش فیلم نمی‌سازد و برای دلش کار می‌کند. او دلش برای وطنش سوخته که استعمار را اینگونه به تصویر می‌کشد و طعم تلخ مستعمره بودن را برای همه ما دوره می‌کند. آن هم درست در زمانه‌ای که پرده‌های سینما پر شده از عشق‌های مثلثی و روابط مربعی تا که شاید بفروشند و معروف‌تر شوند. ورزی از انقلاب می‌گوید، ورزی فحش می‌خورد! پس آقای ورزی با اعتماد‌به‌نفس کارت را بکن اما مقابل نقدها گارد نگیر! باید پوست کلفت باشی در این سینما و تلویزیون.

و اما بعد....
آقای ورزی حرف خوب را باید خوب زد. این را تو که فیلمساز شده‌ای باید بیشتر از دیگران با پوست و گوشتت لمس کنی. اگر خوب حرفت را بزنی بردی والا همین می‌شود که حالا شده است! اگر بنا بر نقد باشد حتما باید بگوییم بزرگ‌ترین ضعف سریال معمای شاه دیالوگ‌نویسی است. دیالوگ‌های این فیلم مثل کتاب‌های ته گنجه می‌ماند. خاک خورده و صاف و ساده. مثلا اگر قرار است یک نفر را سر‌سپرده انگلیس خبیث نشان دهند خیلی راحت، لخت و بدون هیچ مقدمه‌ای در یک جمله به آن فرد عنصر سرسپرده خارجی یا آدم انگلیس لقب می‌دهند. پس پرداخت فیلم را چه شده؟ دیالوگ‌نویس‌ها کجای کارند. آیا نمی‌شود اینکه یک نفر انگلیسی است را با داستان‌پردازی و دیالوگ‌های بهتر و غیر‌مستقیم نشان داد. مسلما روشی که اکنون انتخاب شده بر ناباوری بیشتر تاثیر دارد. به قولی رفیقی می‌گفت کاش آنقدر که در معمای شاه روی گریم افراد وقت گذاشته‌اند روی دیالوگ‌نویسی وقت می‌گذاشتند. این یعنی اینکه بیشتر از اینکه صورت و چهره افراد باور‌پذیری ایجاد کند، این سخن و دیالوگ است که روی ذهن مخاطب اثر دارد.
نکته دیگر اینکه رضاخان در کنار هر کار دیگری که به‌عنوان رئیس مملکت وظیفه‌اش بوده و انجام داده - آنچه برخی پوتین پرستان طاغوتی هی بر سر ما می‌کوبند که فلانی کار کرده!!! - ظلم زیادی هم به ما کرده. خب این مظالم را چگونه به تصویر کشیدید؟ آیا ظلم او فقط همان چادر از سر بیرون کردن نسوان بوده است؟ آیا اینکه رگ‌های او را باد کرده نشان دادید از سر اینکه مثلا از دختر آوردن یک پسرش به کاخ به غیرتش برخورده دفاع از او بوده یا انتقاد! ما که نفهمیدیم.
آقای ورزی! مگر چند کارگردان دیگر لااقل با این بودجه و در این سطح کار فرصت خواهند یافت آن فرد را دوباره به قاب تلویزیون بیاورند و به مردم بگویند رضاخان آن‌گونه که سلطنت‌طلبان می‌گویند نبوده است؟ او همان قزاقی است که امام‌خمینی(ره) درباره‌اش چنین گفته بود: «از اول که رضاخان به ایران آمد با یک صورت ریاکارانه وارد شد و بعد هم تسلط پیدا کرد بر این ملت و شما اگر بخواهید عمق جنایاتی که رضاخان به این ملت کرد را دریابید محتاج به این است که کتاب بزرگی را بعضی از دانشمندان ما بنویسند و عرضه کنند.در یک جلسه و دو جلسه نمی‌شود کارهایی که رضاخان با ما کرد را بگوییم. با روحانیت آن کرد که مغول با هیچ ملتی نکرده است، با بانوانمان آن ظلم‌ها را کرد که شما نمی‌توانید بشنوید، با دانشگاه ما آن‌طور عمل کرد که آنجا را به عقب کشاند، با ارتش ما آن‌طور عمل کرد که در طول پنجاه سال و بیشتر از پنجاه سال ارتش ما را وابسته به غیر‌کردند، استقلال ما را از بین برد. ما در این مملکت هیچ آزادی نداشتیم. هیچ قشری از اقشار ملت ما آزاد نبود. روحانیون که برای ارشاد مردم می‌خواستند به منبر بروند، آنها را هم همین‌قدر ممنوع کردند. فعالیت روحانیون را تعطیل کردند و فجایعی به‌بار آوردند. زحمت‌هایی برای این ملت به‌ بار آورد، به کار گذاشت که قابل بیان نیست.»
این از رضاخان؛ اما معمای شاه، محمد‌رضا را چگونه به تصویر کشیده است. آنچه تا کنون ما دیده‌ایم یک شاه بسیار ضعیف، آرام و هوس‌باز است.
سوال این است که اگر شاه تا این حد ضعیف بوده و آرام پس سرنگون کردن او نه آن‌قدر به مبارزه احتیاج داشت و نه آن‌همه خون جوانان وطن! تاریخ را باید با صداقت و کامل بیان کرد. محمد‌رضا به مدد حمایت دول استعمار‌گر و البته تاراج پول‌های مملکت آن‌قدر قدرت داشت که بتواند آن بلاها را سر مملکت‌مان بیاورد. اگر آن قدرت را درست به تصویر بکشید آن‌وقت است که ارزش مبارزه و سال‌های سخت انقلاب را می‌توانی برای مخاطبت اثر‌گذار کنی. والا مخاطب آن هم مخاطبی که خودش شاه ندیده و آن ایام را حس نکرده می‌گوید آن شاهی که آن انقلاب زمین‌گیرش کرد، همین محمدرضای ضعیف معمای شاه بوده است؟
در سکانس‌های دیگری از نقش ارنست در طلاق محمد‌رضا و فوزیه سخن می‌گوییم. خب حتما اسنادی وجود دارد که این ماجرا را تایید می‌کند. اما آن را چطور نشان داده‌ایم؟ ارنست به تنهایی به در خانه ملکه می‌رود پایین ساختمان می‌ایستد به پنجره اتاق ملکه سنگ می‌زند، بعد او را با ماشینی که گاو پیشانی سفید آن روزهای تهران است با خود مقابل خانه‌ای می‌برد که محمد‌رضا در آن مشغول هوس‌بازی است. بعد برای اینکه به ملکه ثابت کند محمدرضا در آن خانه با خانمی ‌به نام دیوسالار است پیاده شده مقابل آن اتاق می‌رود تیری شلیک می‌کند و به یکباره محمد‌رضا و آن خانم فاسد مقابل ‌تراس حاضر می‌شوند! اگر از نگهبان‌های مقابل کاخ ملکه بگذریم و ماجراهای سنگ‌زدن ارنست به شیشه اتاق ملکه با این سکانس چه کنیم؟
در بیرون دربار هم اوضاع از این بهتر نیست!
در بخش داستانی دو جوان یکی خل وضع و آن دیگری مجنون راهی یک کافه می‌شوند و ماموران مسلح خارجی را به‌خاطر یک دختر با آن وضع زیر لگد و مشت می‌گیرند. دختر را فراری می‌دهند بعد صدای آژیر پلیس را می‌شنوند، لبخندی از رضایت می‌زنند به هم نگاه می‌کنند بعد منتظر می‌شوند تا ماموران بیایند و دستگیرشان کنند. بعد در سکانس دیگر نشان داده می‌شود که مردم ایستاده و صلوات می‌فرستند تا آنها سوار بر ماشین نیروها شوند! قبل از هر دفاعی خودتان یکبار دیگر این سکانس را ببینید!
آقای ورزی نقدهای بیشتری هم هست اما لپ مطلب همان است که گفته شد. حرف خوب را باید خوب زد. شما زیاد زحمت کشیدی پول زیادی هم خرج شد زمان زیادی هم رفت اما نشد آنچه باید می‌شد. معمای شاه قابل دفاع نیست. حرف خوب را خوب نزدی همین!