کسی از من حمایت نکرد

علت اینکه شما تصمیم گرفتید کتابی تحت‌عنوان بازیگران و بازیگردانان مجلس بنویسید، چه بود؟ آیا پیش از این کار تحقیقی در حوزه‌های مختلف به‌ویژه در حوزه تاریخ سیاسی داشته‌اید؟
نه؛ این اولین کتابی است که منتشر کرده‌ام. کارهای تحقیقی که پیش از این داشته‌ام، گزارشی بوده و در قالب کتاب منتشر نشده است. در حوزه مجلس چه در خصوص انتخابات مجلس و چه پیرامون عملکرد ادوار مختلف پارلمان و همچنین مصوبات و تاثیر مجلس بر فضای سیاسی کشور، ما هیچ کتاب جامعی نداریم. تنها کتاب موجود، کتاب‌های مرکز اسناد انقلاب اسلامی هستند که از مجلس اول تا هفتم را بررسی کرده اما مجلس ششم را حذف کرده است. من توصیه می‌کنم که این کتاب‌ها را بخوانید و من قبل از شروع به نوشتن کتاب بازیگران و بازیگردانان مجلس، همه این کتاب‌ها را خوانده‌ام. از آنجایی‌ که افراد مختلفی این کتاب‌ها را نوشته‌اند، یکدست نبوده و دغدغه نویسندگان برای هر دوره تغییر کرده است. می‌توانم به جرات بگویم که تمام اطلاعات آماری که در کتاب من آمده است، در آن کتاب‌ها موجود نیست و بسیاری از آنها ذکر نشده است. منابعی که آنها برای تالیف کتاب‌های‌شان استفاده کرده‌اند، منابع کاملی نبوده و هر یک از آنها نقایصی دارند. البته باید یادآوری کنم که کتاب من صرفا پیرامون انتخابات مجلس در حوزه تهران است درحالی‌که کتاب‌های مرکز اسناد درباره کلیت مجلس است و در هر دوره‌ای، بخشی از آن درباره عملکرد مجلس است؛ بدین‌معنا که به‌صورت جسته و گریخته صفحاتی پیرامون موضوع انتخابات تخصیص یافته و از آن عبور کرده‌اند. من تمام بخش‌هایی را که از کتاب‌های مرکز اسناد استفاده کرده‌ام، در کتاب خودم به‌عنوان رفرنس ذکر کرده‌ام. اگر شما به بخش منابع رجوع کنید، می‌بینید که چه بخش‌هایی از کتاب‌های مرکز اسناد استفاده شده است اما بخش‌هایی هم ناقص بود و من مجبور بودم که برای کامل کردن این بخش‌ها، به منابع دیگری مراجعه کنم. البته پایگاه‌های اطلاع‌رسانی رسمی که در کشور ما وجود دارد، اطلاعات آماری مشخصی به ما ارائه نمی‌دهند؛ نه سایت وزارت کشور اطلاعات آماری مشخصی از ادوار مختلف انتخابات دارد و نه سایت شورای نگهبان. این یک نقطه‌ضعف است و این پایگاه‌های اطلاع‌رسانی، برای محققان، دانشجویان، روزنامه‌نگاران و کسانی ‌که می‌خواهند در این عرصه کار سیاسی و تحقیقی انجام دهند، رفرنس‌های معتبری هستند. زمانی‌که من چنین ضعفی را مشاهده کردم، تصمیم گرفتم که این کتاب را بنویسم؛ چراکه هیچ منبعی در این زمینه وجود ندارد.
شما اشاره کردید که در حوزه تاریخ‌نگاری پارلمانی، فقط مرکز اسناد اقدام به انتشار کتاب کرده‌ و بخشی از رفرنس‌های‌تان همین کتاب‌ها بوده است. شما در تالیف این کتاب بیشتر از منابع رسمی استفاده کردید یا منابع غیررسمی و مستقل هم داشتید؟
در تمام این کتاب، کمتر پاراگرافی را می‌بینید که منبع نداشته باشد و خط به خط آن مستند است؛ کتاب‌های بررسی عملکرد مجلس که از سوی مرکز اسناد منتشر شده، کتاب‌های خاطرات چهره‌های سیاسی از جمله آقای هاشمی و آقای ناطق‌نوری، کتاب‌های مرکز اسناد درباره جریان‌های سیاسی نظیر دفتر تحکیم‌وحدت و... مهمترین منابع کتابخانه‌ای بودند که از آنها استفاده کرده‌ام. اما یک منبع بسیار موثر، روزنامه‌های آن دوره و روزنامه‌های کثیرالانتشاری همچون روزنامه‌های اطلاعات و کیهان است که همچنان منتشر می‌شوند. در دوره‌های مختلف، تعداد روزنامه‌هایی که به منابع ما اضافه شده‌اند، بیشتر شده است؛ برای مثال در ادوار چهارم و پنجم انتخابات، روزنامه رسالت به منابعی که از آنها استفاده کرده‌ام، اضافه شده است. در انتخابات مجلس ششم، روزنامه‌های فراوانی بودند که می‌توانستم به آنها مراجعه کنم اما در دوره‌های مختلف، روزنامه‌هایی بوده‌اند که توقیف شده‌اند اما در آن زمان، ارگان رسانه‌ای یک حزب یا تشکل سیاسی محسوب می‌شدند و این امکان وجود داشت که در آنها فهرست‌های انتخاباتی یا بیانیه‌های انتخاباتی‌شان را پیدا کرد.
نهاد یا ارگان خاصی هم از شما حمایت کرد یا به‌طور مستقل این مجموعه را آماده کردید؟
هیچ‌جایی از من حمایت نکرد. من به‌عنوان نویسنده اول که قصد داشتم نخستین کتابم را منتشر کنم، با این مشکل مواجه بودم که ناشران به‌راحتی نمی‌پذیرفتند این کتاب را منتشر کنند؛ بسیاری از انتشاراتی‌ها به‌سختی به نویسنده اول اعتماد می‌کنند و شوراهایی برای تایید محتوای کتاب دارند که ممکن است که در کار، وقفه ایجاد کند اما از آنجایی‌که من می‌خواستم این کتاب حتما قبل از انتخابات منتشر شود، با انتشارات صمدیه صحبت کردم. تنها حمایتی که از من شد، این بود که آقای میثمی ‌به من اعتماد کردند؛ چراکه سابقه مطبوعاتی و کارهای تحقیقی من را می‌شناختند.
موضع کتاب شما بیشتر پیرامون وقایع مرتبط با دوره انتخابات است یا عملکرد دوره‌های مختلف مجلس را هم بررسی کرده‌اید؟
موضوع کتاب، انتخابات پارلمانی در پایتخت است؛ یعنی برهه برگزاری انتخابات در تهران. علت این مساله این بود که درخصوص حوزه‌های دیگر اطلاعات رسانه‌ای کافی وجود ندارد. آنچه شما در این کتاب خواهید دید، مسائل و حواشی قبل ا‌ز انتخابات اعم از مسائل و حواشی قبل از انتخابات، مسائل روز کشور، مباحث سیاسی در فضای روز کشور، تلاش‌های احزاب و گروه‌های سیاسی، فهرست‌های انتخاباتی ارائه‌شده، بررسی صلاحیت‌ها، اختلاف‌نظرهای وزارت کشور و شورای نگهبان، ورود امام و رهبری به این موضوعات در ادوار مختلف، برگزاری انتخابات، نتایج نهایی انتخابات، اینکه هر یک از فهرست‌های انتخاباتی برای ورود به پارلمان چند درصد توفیق داشته‌اند و معرفی مختصر نمایندگان مجلس است. این کتاب‌10 فصل‌ دارد که‌9 فصل آن به ادوار مختلف مجلس می‌پردازد و فصل دهم، مقایسه انتخابات در ‌9دوره است؛ اینکه کدام فهرست‌ها رقبای اصلی بودند، مقایسه تطبیقی همچون تعداد زنان، روحانیون، سطح تحصیلات و مسائلی از این دست، در ادوار مختلف با یکدیگر مقایسه شده‌اند.
البته این نکته که می‌گویید تمرکز شما بر بررسی انتخابات مجلس در تهران بوده، خلل چندانی در نتیجه‌گیری‌هایی که داشته‌اید ایجاد نمی‌کند؛ چراکه همواره بر‌آیند ترکیب نهایی مجلس، همان چیزی است که از فهرست‌های پیروز در تهران خارج شده است. به عبارت دیگر، نمایندگان تهران لیدرهای پارلمانی هستند که به هدایت، سیاستگذاری و برنامه‌ریزی در مجلس مبادرت می‌ورزند.
غالبا همین‌طور است اما استثنائاتی هم وجود داشته است. از آنجایی‌که این کتاب پیرامون انتخابات پارلمانی است، باید تمام حوزه‌های مهم که در آنها رقابت‌های داغ سیاسی وجود دارد بررسی شود. در برخی از کلانشهرها مانند شیراز، اصفهان، تبریز و مشهد نیز رقابت‌های انتخاباتی شدید است اما من منابع رسانه‌ای برای بررسی انتخابات در آن استان‌ها را نداشتم. برای مثال فهرست‌های انتخاباتی احزاب و گروه‌های در این شهرها برای روزنامه‌های کثیرالانتشار اولویت خبری نداشته است؛ بنابراین من رفرنسی نداشتم که به آن مراجعه کنم. البته این امکان وجود داشت که از نشریات محلی استفاده کنم اما آرشیو مدونی از نشریات محلی وجود ندارد. یکی از نقدهای ما این است که بسیاری از آرشیوهای ما ناقص است. برای مثال زمانی‌که من به کتابخانه مجلس مراجعه کردم، دیدم که آرشیو مطبوعات این کتابخانه ناقص است یا اینکه کتابخانه ملی بسیاری از نشریات را آرشیو نکرده‌ و امکان دسترسی به آنها وجود ندارد.
نکته دیگری که وجود دارد این است که انتخابات مجلس در شهرهای دیگر، نسبت به سیاست وجهه سیاسی کمرنگ‌تری دارد و ممکن است گرایش‌های قومی ‌در آنها تاثیرگذارتر باشد.
استان‌های مختلف با یکدیگر متفاوت هستند. من در بخشی از مقدمه کتاب اشاره کرده‌ام که در استان‌های مرزی مسائل قومی ‌و قبیله‌ای وجود دارد اما در کلانشهرها فهرست‌های سیاسی هستند که بخت بالایی برای پیروزی دارند و به‌ندرت می‌توان افرادی را یافت که خارج از فهرست‌های انتخاباتی باشند و رای بیاورند.