پایان لوران

مهدی نیکویی::

بسیاری از ایرانیان، نام او را برای اولین‌بار در جریان مذاکرات هسته‌ای شنیدند. فابیوس هفته گذشته از مقام وزارت امور خارجه آمریکا کناره‌گیری کرد و بنا شد به عنوان دومین مرد قدرتمند فرانسه یعنی رئیس شورای قانون اساسی کشورش منصوب شود. شاید اگر پیش از مذاکرات هسته‌ای بود، چنین خبری نمی‌توانست بازتاب گسترده‌ای در ایران داشته باشد؛ استعفای شخصی که به اعتقاد شهروندان کشور، در مسیر این مذاکرات سنگ‌اندازی کرد و بارها رسیدن به توافق نهایی را به تعویق انداخت. البته برخی از کارشناسان خارجی که هیچ‌گاه دید مثبتی نسبت به ایران نداشته‌اند، نقش او را در جریان این مذاکرات‌ تحسین می‌کنند اما در هر صورت لوران فابیوس، وزیر امور خارجه سابق فرانسه، نقشی‌محوری در گفت‌وگوهای هسته‌ای داشته است؛ چه این نقش را مثبت ارزیابی کنیم و چه منفی.
با این وجود، اثرگذاری بر روند مذاکرات هسته‌ای ایران، تنها نکته برجسته پرونده کاری او نبوده و در فهرست سوابق او، بالا و پایین‌های بسیاری را می‌توان مشاهده کرد.
لوران فابیوس سیاستمدار فرانسوی است که در 20اوت 1946 در پاریس متولد شد و از سال 1974 به حزب سوسیالیست فرانسه پیوست تا تجربه نمایندگی در پارلمان فرانسه را در پرونده کاری خود ثبت کند.
این سیاستمدار که بعدها‌ توانست عنوان وزیر امور خارجه و نخست‌وزیری فرانسه را از آن خود کند در یک خانواده یهودی متولد شد که نام پدرش آندره فابیوس و نام مادرش لوییس بود. وی باتوجه به اعتقادات مذهبی خانواده خود ‌با دین کاتولیک بزرگ شد و تحصیلات ابتدایی خود را در لایسی جانسون دو سایلی و لایسی لوییس لوگراند پشت سر گذاشت.
فابیوس توانست در سال‌های 1984-1986 جوان‌ترین نخست‌وزیر جمهوری فرانسه شود، او در حالی بر صندلی نخست‌وزیری تکیه زد که تنها 37 سال داشت. اما دو سال پس از پایان نخست‌وزیری ریاست پارلمان فرانسه را تا سال 2000 عهده‌دار شد. فابیوس در سال‌های 2000 تا 2002 و در دولت لیونل ژوسپن سکان وزارت اقتصاد فرانسه را در دست گرفت. اما در سال 2007 فابیوس به‌دنبال توسعه قدرت سیاسی خود و با رقابت در مقابل سگولن رویال و دومینیک استراوس-کان کاندیدای ریاست‌جمهوری این کشور شد.

پرونده هسته‌ای و نقش‌آفرینی فابیوس
پرونده هسته‌ای ایران موضوعی بود که توانست نتایج مذاکرات را 11سال به تعویق اندازد. در این میان فابیوس که سمت وزیر خارجه فرانسه را بر عهده داشت به دلیل دفاع از رژیم صهیونسیتی نقش تخریبی را در مذاکرات هسته‌ای ایفا می‌کرد، به‌طوری که برخی وی را دست نشانده بنیامین نتانیاهو در روند مذاکرات می‌دانستند، زیرا برخی مواضع فرانسه از آمریکا تند‌تر بود.
در دو سال پایانی مذا‌کرات فرانسه تلاش می‌کرد تا نقشی منحصر‌به‌فرد نسبت به دیگر کشورهای حاضر در مذاکره ایفا کند. فابیوس در سال 2013 با پیشنهادی به آمریکا برنامه هسته‌ای ایران را مانند یک زلزله در جبهه غربی‌ها توصیف ‌می‌کند. متاسفانه این نگاه‌ها در مذاکرات لوزان نیز به راحتی دیده می‌شد.

نجات سیاره
فابیوس در کنار فعالیت‌های سیاسی خود در زمینه محیط زیست به ویژه مساله گرمایش زمین فعالیت‌های بسیاری داشته است، به‌طوریکه در دیدار 45 دقیقه‌ای خود با ابتکار رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران که در وزارت‌خارجه فرانسه انجام شد، در خصوص مسائل زیست‌محیطی و به ویژه اجلاس 21 تغییرات آب و هوایی پاریس (COP 21) بحث و گفت‌وگو کردند. این موضوع حاکی از اهمیت فراوان موضوع محیط زیست برای فابیوس است. وی در ماه‌های گذشته هم تلاش‌های زیادی در همایش‌ها و کنفرانس‌های حفظ محیط زیست از خود نشان داده اما اهداف سیاسی مانع از به نتیجه رسیدن این تلاش‌ها بوده است.
به‌عنوان مثال، مدتی پیش، فابیوس فاش کرد که در گفت‌وگو با نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، درخواست کرده است که این کشور از میزان آلایندگی صنایع خود کاسته و بر انرژی‌های پاک تمرکز کند. با این حال، جواب مودی به او منفی بوده و گفته است که فعلا سوخت اصلی هند، زغال‌سنگ است.
این موضوع به ویژه از آن جهت برای فابیوس و جامعه جهانی اهمیت داشت که هند، 18 درصد از جمعیت جهان را به خود اختصاص داده و در حال حاضر، بیشترین سرعت رشد اقتصادی را در بین اقتصادهای بزرگ جهان دارا است. به همین دلیل، فابیوس و سایر فعالان محیط زیست معتقدند برای نجات سیاره خود، ابتدا باید از تغییر سیاست کشورهای بزرگی مانند هند شروع کنند؛ هر چند در این مورد، موفقیت با آنها همراه نبود.

پرونده خون‌های آلوده
یکی از مهمترین مواردی که برای ایرانیان اهمیت دارد اما کارشناسان علوم سیاسی خارجی حامی‌فابیوس آن را از فهرست کارهای سیاسی وی مجزا می‌دانند،‌ امکان ارتباط پرونده ورود ایدز به ایران با سهل‌انگاری فابیوس است. ‌
در سال‌های اخیر، به هر مناسبتی که به تاریخچه ورود ایدز به ایران اشاره می‌شود، این جمله برای مخاطبان ارائه می‌شود: «اولین مورد شناسایی‌شده بیماری ایدز در ایران پسر شش‌ساله‌ای بوده که از طریق مصرف فرآورده‌های خونی به این ویروس آلوده شده است.» این جمله دیگر بخشی از تاریخچه ایدز در ایران و نشانی واضح از یک فاجعه برای جامعه هموفیلی ایران است. از اولین روزهایی که مسئولان ایرانی از فاجعه واردات فر‌آورده‌های خونی آلوده مطلع شدند، به‌خوبی می‌دانستند که شرکت فرانسوی «مریو» مسبب این فاجعه غیرانسانی
است.»
بررسی‌ها نشان می‌دهد، براساس یکی از مستندات موجود برخی مسئولان وقت سازمان انتقال خون ایران (در سال ١٣66) در سال ١٣٧6 مطالبی گفته‌اند که اولا حاکی از ملاقات مستقیم ایشان با اولین مورد ابتلای به ایدز به‌همراه والدینش است و ثانیا ذکر کرده‌اند که همان شب موضوع را به اطلاع مقامات عالی‌رتبه کشور رسانده‌اند و حتی گفته‌اند هموفیلی‌ها از دریافت فر‌آورده آلوده هنوز چیزی نمی‌دانند.
پس از آن در جلسات علنی دادگاه‌های کیفری که مستندات آن هنوز در آرشیو روزنامه‌ها وجود دارد، عدم اطلاع‌رسانی به‌موقع به بیماران یکی از محور‌های مورد اعتراض آلوده‌شدگان و خانواده‌های جان‌باختگان بود. تاجایی‌که این عدم اطلاع‌رسانی به موقع منجر به آلودگی زنان و فرزندان بیماران هموفیلی شد. بعدها و در سال ١٣٨٥ پس از قطعیت حکم حقوقی، خانواده‌ها مبالغی را به‌عنوان غرامت از دولت
دریافت کردند.
علاوه‌براین، بررسی‌ها نشان می‌دهد، شرکتی که اقدام به ارسال خون‌های آلوده به ایران کرد، شرکتی با سهامی ‌دولتی وزارت تأمین اجتماعی و وزارت درمان این کشور بود. شرکتی تحت عنوان مریو (به فرانسوی: Mérieux) که در خلال سال‌های جنگ ایران و عراق با صادرکردن خون‌های آلوده به ایران منجر به انتقال ویروس بیماری ایدز (HIV) و ابتلای عده‌ای از بیماران هموفیلی به ایدز شد. شرکتی که پس از این اتفاق از سوی دولت فرانسه سهامش، به شرکتی خصوصی با عنوان سانوفی آونتی فروخته شد.
بااین‌حال بررسی اسناد موجود در کانون هموفیلی ایران نشان می‌دهد، در سال ۱۳۶۴ فر‌آورده‌های خونی شرکت فرانسوی مریو که آلوده به ویروس اچ‌آی‌وی بود، به بیماران هموفیلی، که نیاز دائم به دریافت انواع فاکتورهای انعقادی خون دارند داده شد. هنگامی‌که این موضوع در میان بیماران هموفیلی افشا شد، وزارت بهداشت آلودگی فر‌‌آورده‌های خونی وارداتی به ایران را تکذیب کرد، درحالی‌که نماینده این شرکت پس از بازگشت به کشورش فرانسه، در نامه‌ای به وزیر بهداشتِ آن زمان، آلوده‌بودن فر‌آورده‌های شرکت مریو را تایید کرد.

جنگ سوریه
فابیوس در جنگ سوریه هم مانند سایر متهمان غربی خود، حامی‌گروه‌های تروریستی و مخالف دولت دمشق بوده است. آوارگان سوری را هم به‌عنوان قربانی جنگی می‌دید و از کشورهای اروپایی می‌خواست که به یاری آنها شتافته و راه پناهنده شدن آنها را فراهم کنند. با این حال، می‌توان او را در پیگیری این پرونده خود، شکست‌خورده نامید و باتوجه به پیروزی 20 روز پیش روسیه و شیعیان طرفدار ایران در به دست آوردن کنترل حلب، جبران این شکست هم برای آنها غیرممکن شده باشد. برخی از کارشناسان، این موضوع را دلیل اصلی استعفای فابیوس می‌دانند.