گفت‌وگوی مثلث با علی خرم
نوعی هماهنگی میان آمریکا، روسیه و ایران به‌وجود آمده است
چندی پیش در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ در نشست سوریه میان کشورهای مختلف توافقی مبنی بر توقف درگیری‌ها و برقراری آتش‌بس در این کشور توافق شد، باتوجه به مواضع مختلف قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در بحران سوریه و اصرار هریک از کشورها بر مواضع خود، تا چه حد امکان توافق به معنای حقیقی وجود دارد؟
در صحنه سوریه اختلاف‌نظر در سطوح مختلف از جمله میان قدرت‌های بزرگ، میان بازیگران منطقه‌ای و میان گروه‌های درگیر از نظر اینکه چه گروه‌هایی تروریستی بوده و چه کسانی مخالف میانه‌رو هستند، وجود دارد. همچنین میان دولت سوریه و در راس آن بشار اسد رئیس‌جمهور این کشور در دمشق و مخالفان این کشور اختلاف‌نظرهای گسترده موجود است. در چنین وضعیتی که چهار نوع اختلاف از جنس متفاوت در بحران سوریه وجود دارد، انجام هرگونه توافقی قطعا مشکل به دست می‌آید. اما اگر به هر شکل و به هر صورتی این چهار نوع اختلاف مورد بحث و بررسی قرار گیرد، به نحوی حل شود، به‌طور حتم به حل و‌برون رفت از بحران سوریه کمک خواهد کرد. در همین راستا اگر اختلاف دیدگاه‌ها میان روسیه، اتحادیه اروپا و آمریکا به‌عنوان بازیگران مهم در این بحران درباره آینده سوریه و سرنوشت بشار اسد برطرف شود، در این صورت این دو کشور می‌توانند به توافقی برسند که مساله تروریسم و مبارزه با گروه‌های تروریستی در اولویت اول قرار گرفته و سرنوشت بشار اسد در اولویت دوم قرار بگیرد، در چنین شرایطی راه برای حل بحران سوریه بسیار هموار می‌شود. جمهوری اسلامی ایران نیز به‌عنوان یکی از بازیگران
مطرح منطقه‌ای در این بحران با طرح اول موافق است که اولویت اول مبارزه با تروریسم، توقف درگیری‌ها در سوریه و اولویت دوم آینده اسد باشد. با این حال برخی کشورهای منطقه از جمله عربستان سعودی و ترکیه بر طرح دوم تاکید می‌کنند، بر‌اساس آن سرنوشت بشار اسد و سرنگونی وی در اولویت اول قرار می‌گیرد. اگر چنین توافقی بر‌اساس طرح اول میان قدرت‌های بزرگ درباره سوریه اتفاق افتاد با همراهی جمهوری اسلامی ایران و برخی کشورهای منطقه، ریاض و آنکارا را مجبور خواهند کرد که به جای مبارزه با دولت دمشق به مبارزه با نیروهای داعش بپردازند و درباره بحران سوریه همسو با آنها رفتارکنند.
هم چنین اگر بخواهیم گروه‌های مختلف در میدان نبرد سوریه را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم باید بگوییم که بخش اعظمی از این گروه‌ها تروریستی هستند که می‌توان به گروه‌هایی مانند داعش، جبهه النصره و... اشاره کرد. درباره تقسیم‌بندی گروه‌های مبارز در سوریه مبنی‌‌بر اینکه چه گروه‌هایی تروریست و چه گروه‌هایی مخالف میانه‌رو در سوریه هستند، میان اروپا، روسیه، آمریکا و ایران اتفاق نظر وجود دارد و این اشتراک نظر نیز می‌تواند به تسهیل موانع پیشروی برای برقراری صلح و پایان درگیری‌ها در سوریه کمک کند. از سوی دیگر سازمان ملل از طریق تلاش‌ها و اقدامات نماینده ویژه خود در امور سوریه، سعی دارد نظرات مختلف و اختلاف دیدگاه‌های طرفین درگیر در این بحران را به سمت یک راه‌حل مشترک نزدیک‌تر کند.
به علاوه این نکته را نباید فراموش کنیم که همه کشورها به‌خصوص کشورهای اروپایی در برقراری صلح، ثبات و امنیت در سوریه در سریع‌ترین زمان ممکن اتفاق‌نظر دارند. زیرا اکنون اروپا با بحران پناهجویان مواجه است؛ بحرانی که از زمان وقوع جنگ جهانی دوم بزرگ‌ترین بحران پیش روی قاره بوده و می‌داند با برقراری مجدد صلح و ثبات در سوریه این بحران نیز حل می‌شود. بر همین اساس در کل می‌توان گفت، اگر چه در نگاه اول به بحران سوریه مشکلات بسیار گسترده و صعب‌العبور به نظر می‌رسد اما با دقت و واکاوی می‌توان دریافت که امکان نزدیک شدن مواضع بازیگران مختلف منطقه‌ای و بین‌المللی درباره بحران سوریه وجود دارد.
چندی پیش ترکیه حملات توپخانه‌ای خود را به بهانه مورد هدف قرار دادن مواضع نیروهای حزب اتحاد دموکراتیک در سوریه آغاز کرد، این حملات در حالی رخ داد که چند روز قبل همه طرف‌های درگیر بر توقف درگیری‌ها در مونیخ توافق کردند، ارزیابی شما در این باره چیست؟
اولویت اول ترکیه مبارزه با داعش نیست. بلکه اولویت اول این کشور مبارزه با کردها است. این در حالی است که مساله کردها نه اولویت آمریکا، نه کشورهای اروپایی، نه ایران و حتی نه عربستان سعودی است. اما آنکارا در این باره ساز تنهایی می‌زند که امکان موفقیتش بدون همراهی کشورهای دیگر امکانپذیر نیست. همچنین بعد از مدتی جهان به محکوم کردن عملیاتش علیه کردهای سوریه می‌پردازد که اکنون نیز مشاهده می‌کنیم که برخی مانند فدریکا موگرینی، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا این عملیات را محکوم کرده است. بر همین اساس اگر چه ممکن است دولت آنکارا بتواند در کوتاه مدت به کشتار و هدف قرار دادن مواضع کردهای سوری و پ.ک.ک بپردازد اما این کشور در بلند‌مدت نمی‌تواند این استراتژی را ادامه دهد.
آیا غرب ترکیه را در سیاست اخیرش به‌خصوص در لشکر‌کشی به سوریه و کشتار کردهای سوری همراهی خواهد کرد؟
از نظر رسمی ترکیه عضو ناتو و بر‌اساس قوانین ناتو، آمریکا و کشورهای دیگر به‌عنوان دیگر اعضای این سازمان باید از ترکیه حمایت کنند اما قطعا پشت پرده این کشورها گله‌های خود را مطرح می‌کنند و اگر مشاهده کنند که اقدامات ترکیه به درازا کشیده شده است، به‌طور حتم مخالفت خود را با مواضع آنکارا اعلام خواهند کرد.
برخی تحلیلگران بر این باورند که توافقات اخیر درباره بحران سوریه در مونیخ بیشتر در راستای کمک‌رسانی از سوی گروه‌های امدادرسان سازمان‌های بین‌المللی به مناطق تحت محاصره در سوریه و مردم این مناطق است و چندان به معنای برقراری آتش‌بس و پایان درگیری‌ها میان طرف‌های درگیر نیست، نظر شما در این باره چیست؟
قطعا اولین گامی که باید برای برون‌رفت از بحران سوریه برداشته شود، ابعاد انسانی است. ضمن اینکه ابعاد نظامی، امنیتی و سیاسی بحران سوریه دنبال می‌شود اما در درجه اول باید به بعد انسانی این بحران پرداخته شود زیرا مردم سوریه در رنج و سختی به سر می‌برند و باید آلام آنها تسکین پیدا کند. بر‌همین اساس بر‌اساس تاکید بر بعد انسانی این بحران، گروه‌های امدادرسان به سوری‌ها مایحتاج اولیه مانند مواد غذایی، دارویی وسرپناه می‌دهند.
یکی از توافق‌های انجام گرفته در مونیخ میان مقامات روسیه و آمریکا به‌عنوان دو بازیگر مهم بحران سوریه مبنی بر ایجاد یک جبهه بین‌المللی برای مبارزه با تروریسم در سوریه است، باتوجه به وجود اختلافات میان بازیگران و طرف‌های درگیر در سوریه احتمال وقوع چنین اتفاقی تا چه حد امکانپذیر است؟
اکنون این جبهه بین‌المللی شامل آمریکا، کشورهای اروپایی، ایران، روسیه، چین و... ایجاد شده و چنین توافقی وجود دارد. البته عربستان سعودی و ترکیه که خود موسس داعش بودند و هنوز به‌طور پنهانی به این گروه کمک می‌کنند، ساز دیگری می‌زنند اما این بحث دیگری است و در نهایت آنها نیز مجبور خواهند شد تا به‌طور رسمی مخالفت خود را با داعش اعلام کنند. هم چنین این نکته را باید مورد توجه قرار داد که ائتلاف اسلامی تشکیل شده توسط عربستان بیشتر فرمایشی است و هیچ کشوری این ائتلاف را جدی نمی‌گیرد. اما در کل یک نوع هماهنگی میان ایران و روسیه از یک طرف با آمریکا و کشورهای اروپایی از طرف دیگر ایجاد شده است. در این میان ایران باید همکاری‌های خود را به‌طور مستمر ادامه داده و خود را از این موقعیت بیرون نکشد و فضا را به دیگران ندهد.
به‌طور کلی آیا می‌توان باتوجه به تحرکات اخیر در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی شاهد حل بحران سوریه در آینده نزدیک باشیم؟
با توجه به پیچیدگی‌ها و اختلاف‌نظرهای موجود در بحران سوریه، هنوز اظهارنظر در این باره چندان امکانپذیر نیست.
دیدگاه تان را بنویسید