پایان اقتدار اردوغان / 13 سال اقتدار حزب عدالت و توسعه به اتمام رسید

با اعلام نتایج انتخاباتی در ترکیه مشخص شد که حزب حاکم عدالت و توسعه نتوانست اکثریت پارلمان را در دست گیرد و مجبور به ائتلاف با سایر احزاب خواهد بود. عدالت و توسعه اگرچه توانست بیشتر از سایر رقبایش رای به دست بیاورد اما با این حال نتوانست رأی قاطع برای تشکیل دولت به تنهایی را به دست بیاورد.

با پایان یافتن انتخابات پارلمانی ترکیه و شمارش آرا در 100 درصد صندوق‌ها، نتایج نهایی شمارش آرای این انتخابات اعلام شد. بر این اساس حزب عدالت و توسعه: 40.9 درصد، حزب جمهوری‌خواه مردم: 25.2 درصد، حزب دموکراتیک مردم: 12.6 درصد و حزب حرکت ملی: 16.5 درصد آرا را به خود اختصاص دادند. این آراء نشانگر آن است که حزب اردوغان نتوانسته اکثریت پارلمان را در دست گیرد.

حزب عدالت و توسعه از سال 2003 و به مدت 13 سال است که بر ترکیه حکومت می کند اما بر این اساس این حکومت انحصاری به پایان خواهد رسید و حزب اردوغان ناچار به ائتلاف با سایر احزاب خواهد شد.

نکته مهم در این بار این است که با این نتایج رویای اردوغان برای تغییر نظام سیاسی ترکیه از پارلمانی به ریاست‌جمهوری تغییر کرد.

در حال حاضر نظام سیاسی در ترکیه پارلمانی است و به طور عملی قدرت اجرایی در اختیار نخست وزیر است ولی اردوغان قصد داشت نظام سیاسی در ترکیه را به ریاستی تغییر داده تا همچنان بتواند قدرت اجرایی را در این کشور در دست داشته باشد.

برای تصویب این تغییر در پارلمان ترکیه، رجب طیب اردوغان به دو سوم آرای نمایندگان احتیاج داشت که با توجه به نتایج انتخابات امروز، این رویا شکست خورد.

شگفتی‌ساز این دور از انتخابات پارلمانی در ترکیه حزب چپ‌گرایی دموکرات مردم به رهبری صلاح الدین دمرتاش بود. او توانست خود را در زمره یکی از لیدرهای مطرح در ترکیه در کنار کمال قلیچ‌دار اوغلو (حزب جمهوری حرکت) و دولت باغچه‌لی (حزب حرکت ملت) قرار دهد. این حزب توانست 6/12 درصد آرا را از آن خود کند. . احزاب برای ورود به پارلمان ترکیه باید بیش از 10 درصد آرا را از آن خود کنند و به این ترتیب حزب چپ های دموکراتیک خلق ها برای اولین بار به پارلمان ترکیه راه خواهد یافت.

در همین رابطه «سیری ثریا اوندر» یکی از نمایندگان این حزب به خبرنگاران گفت که این حزب توانسته است در اولین ورود خود به پارلمان، بیش از 76کرسی پارلمان را بدست آورد. در همین حال حزب جمهوریخواه خلق که مهمترین حزب مخالف دولت اردوغان محسوب می شود، 25.2 درصد از آرا را از آن خود کرد.

در آخرین انتخابات پارلمانی در ترکیه، حزب حاکم بیش از 50 درصد از آرا را از آن خود کرده بود، با این حال نتایج انتخابات اخیر نشان می دهد که از میزان محبوبیت رجب طیب اردوغان و حزب عدالت و توسعه کاسته شده است.

به اعتقاد کارشناسان کاهش محبوبیت حزب عدالت و توسعه بعد از 13 سال به سه عامل باز می‌گردد. عدالت و توسعه توانسته بود در شرایطی که پیش از او دولت‌ها به صورت ائتلافی تشکیل می‌شدند و به سرعت سقوط می‌کردند، به اقتدار بالای 50 درصد دست پیدا کند. این اتفاق در سال 2002 اتفاق شگرفی در دنیای سیاست ترکیه به شمار می رفت. چرا که AKP توانسته بود از هر دو نفر ترک، رای یک نفر را از آن خود کند. با این حال اردوغان ناچار شد به خاطر محدودیت‌های قانونی بعد از سه دوره نخست‌وزیری جای خود را به احمد داووداغلو وزیرخارجه و دوست نزدیکش بدهد. اما آنطور که مشخص است داووداغلو اگرچه در عالم سیاست خارجی دارای تبحر و مهارت بود، اما در حوزه سیاست داخلی نتوانست رضایت مردم را کسب کند. به اعتقاد اکثر کارشناسان مسائل ترکیه اردوغان از ابتدای حضورش در عالم سیاست ترکیه سخنران ماهری نشان داده بود. سخنرانی‌ها او در کمپین‌ها و میتینگ‌های انتخاباتی همیشه توانسته بود حزبش را از مشکلات و موانع رها کرد و مردم را اقناع کند.

عالم دوم کاهش محبوبیت در حزب عدالت و توسعه سیاست‌های منطقه‌ای ترکیه بود. سیاست‌هایی که در داخل با انتقادات زیادی روبه‌رو بود. ترکیه در کنار مرسی در مصر ایستاد و از اخوان به شدت حمایت کرد. با همان غرور اردوغان به سراغ اسد رفت و با حمایت از گروه‌های مخالف و تشکیل ارتش آزاد در کشور ترکیه از مخالفان و شورشیان مسلح حمایت کرد. با این حال اردوغان باوجود تلاش بسیار نتوانست اسد را ساقط کند و در سوریه نیز شکست خورد.

از سوی دیگر تنش‌ها میان حزب عدالت و توسعه با کردها بالا گرفت. اردوغان با وجودی که تلاش می‌کرد کردهای مسلح پ‌ک‌ک را با «بسته صلح» از حالت مخالف به خنثی تبدیل کند، نتوانست این پروژه را به اتمام برساند. از سوی دیگر حمله داعش که به طور مستقیم و غیرمستقیم با دولت ترکیه در ارتباط بود به کوبانی، خشم کردها را بیشتر از پیش برانگیخت و اختلافات بیشتر شد. اردوغان از کوبانی به خاطر اینکه معتقد بود کردهای مسلح در آن هستند، حمایت نکرد. در نهایت داعش نتوانست کوبانی را ساقط کند اما با این حال این عاملی شد برای آنکه محبوبیت حزب عدالت و توسعه دچار خدشه‌های اساسی شود. خدشه‌ای که با رای مردم به حزب دموکراتیک مردم HDP خود را نمایان ساخت. صلاح الدین دمرتاش و حزب دموکراتیک مردم توانستند در این انتخابات بیش از 12 درصد آراء مردم را کسب کنند و همین رای نیز باعث آن شد تا حزب عدالت و توسعه از بیش از 50 درصد رای مردم ترکیه به 40 درصد آراء آنها سقوط کند.