آمریکا تلاش می‌کند مدیریت امنیتی جهان را برعهده بگیرد
اتاق شیشه‌ای
مهدی مطهرنیا//
جامعه جهانی در حال پوست‌اندازی دیگری در حوزه اطلاعات و امنیت اطلاعات است. جهان در گستره تغییر و تحولات ناشی از ارتقا‌ی فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی قرار گرفته و آثار آن در جلوه‌های گوناگون بروز و ظهور پیدا کرده است. امروز درز اطلاعاتی به فوریت در گستره بین‌المللی آشکار می‌شود و در خروجی خبرگزاری‌های مختلف قرار می‌گیرد و با پیروی از این معنا پیامدهای گوناگونی دارد. آنچه من قدرت کثیف خوانده‌ام یعنی ترور و کنش‌های تروریستی اکنون از همه فناوری‌ها بهره می‌برند و جلوه‌های گوناگون ترور را فراهم می‌سازد. امروز در این سوی قدرت کثیف، قدرت هوشیارانه قرار گرفته که تلاش می‌کند از این ابزارها در جهت سالم‌سازی محیط سیاسی و کنش بین‌المللی استفاده کند. انتشار اسناد پاناما به چالش کشیدن سوءاستفاده از پایگاه‌های قدرت رسمی برای رسیدن به توان اقتصادی و سوءاستفاده‌های مالی است.
انتشار اسناد پاناما مبنی بر استفاده بسیاری از سران کشورهای گوناگون از پایگاه قدرت خود جهت منافع بین‌المللی اگرچه می‌تواند ابزاری در جهت تحت فشار قراردادن قدرت آنها محسوب شود، اما در نهایت منجر به آگاهی بخشی عمومی در سطح بین‌المللی از عملکردهای غیرقانونی عناصر سیاسی بعضی از دولتهایی است که رسالت خود را در گسترش عدالت یا آزادی و سلامت محیط زندگی سیاسی و اجتماعی مردم تعریف کرده‌اند. اما این امری است که در آینده باتوجه به افزایش قدرت نیروهای اجتماعی در برابر قدرت‌های سیاسی گریزناپذیر است. در تبیین نهایی این موضوع منجر به گسترش بیشتر نظارت افکار عمومی بر عملکردهای کارگزاران دولت و حکومت خواهد شد و این امری پسندیده است.
یکی از موضوعات مهم در شرایط کنونی نقش مهم گروه‌های فروملی در عرصه نظام بین‌الملل است، بنابراین امروز بیشتر از دیروز و فردا بیش از امروز نقش بازیگران فروملی و فراملی افزایش پیدا خواهد کرد. انتشار اسناد پاناما توسط گروه‌های فروملی موجب ورود قدرت فراملی به عرصه اسناد پاناما ایالات متحده آمریکا بود. امروز آمریکا تلاش دارد به‌عنوان یک بازیگر فراملی رهبری مدیریت امنیتی جهان را بر عهده بگیرد. ایالات‌متحده است که به اف بی آی و خزانه‌داری آمریکا دستور پیگیری اسناد پاناما را می‌دهد و احیانا مجازات متخلفان را صادر می‌کند. بنابراین در استراتژی کلان این بازی تنها بازیگران فروملی حضور ندارند بلکه بازیگری فراملی نیز به نام ایالات‌متحده آمریکا وارد بازی می‌شوند و این متغیر و ورود آن است که بازی را برای بعضی از دولت‌ها مخاطره‌‌انگیر می‌کند.
اساسا دولت‌ها یک دیپلماسی فعال امنیتی پنهان را در جهان دنبال می‌کنند. حوزه سیاست‌های بین‌المللی، سیاست خارجی در عرصه جهانی از منظر امنیت سیاسی و سیاست‌های امنیتی ناظر بر آن از آنچنان اهمیتی برخوردار است که می‌توان گفت در کشورهای پیشرفته جهان این دکترین‌های امنیتی هستند که بر تابشگر سطوح دیگر فعالیت کشورهای پیشرفته و قدرتمند جهان می‌شوند. بنابراین دیپلماسی پنهان امنیتی مکمل دیپلماسی آشکار امنیتی قرار می‌گیرد. آمریکا تا‌کنون هشت دکترین امنیتی را پشت سر گذاشته که این دکترین‌ها به‌عنوان لایه‌های زیرین شکل‌دهی به دکترین سیاست خارجی و حتی موثر بر خط مشی‌های سیاسی و برنامه‌ریزی‌های اقتصادی اجتماعی آمریکا در داخل این کشور انباشته از ۵۰ ایالت مستقل بوده است. در دیپلماسی امنیتی پنهان نقطه تمرکز اصلی و مدیریت تحرکات در دست ریاست‌جمهوری و بهره‌برداری از نیروهای فضای مه‌آلود امنیتی است. فضایی که در آن چهره‌های امنیتی شاخص پنهان و پرورده شده برای عملیات ویژه می‌توانند کارساز باشند و در یک پهنه ارتباط پنهان با ارکان اصلی قدرت به ویژه رکن اصلی آن یعنی رئیس‌جمهور آمریکا در این فضای مه‌آلود تحرکاتی را به انجام رسانند که
گرچه خالی از تمردهای امنیتی نیست اما موثر بر فضای مدیریت سیاست بین‌الملل ارزیابی می‌شوند. به‌خصوص آنکه در حوزه امنیت متخصصان عملیات و جنگ روانی حضور دارند که بر‌اساس هویت این فعالیت با روش‌های گوناگون اطلاعاتی و تحرکات مبتنی بر استفاده از مکانیزم‌های پیچیده جنگ روانی آستانه تلقین‌پذیری مخاطبان خود را دستکاری می‌کنند. در جنگ روانی و همچنین عملیات روانی ترکیب هوشمندانه‌ای از راستی و ناراستی حقیقت و ضد‌حقیقت در‌هم تنیده می‌شود. به‌گونه‌ای که مخاطب را در کشف حقیقت سر‌در‌گم می‌کنند بنابراین می‌بینیم هر کس بر مبنای منافع خود تلقینات ناشی از این اسناد را برجسته می‌کند. بنابراین شگرد عملیات و جنگ روانی در این معنا نهفته است و باید مخاطبان بسیار باهوش باشند و در بزنگاه‌های معرفتی خود آنها را تجزیه و تحلیل کنند. در آینده هم این اسناد و اسناد دیگر ادامه خواهد داشت و هر چه امنیت جهانی‌تر شود حوزه ارتباطات امنیتی در این زمینه شاهد تحرکات بیشتر خواهد بود.
در این میان به‌دنبال انتشار این اسناد شاهد واکنش‌های مختلف رهبران کشورهایی که در این اسناد نامی از آنها ذکر شده‌هستیم؛ به‌طوری که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه این اسناد را قبول ندارد. به هر تقدیر پوتین یا هر دولت اقتدارگرای دیگری درون مرزهای ملی خود این اسناد را پذیرا نیست و این اسناد را توطئه مخالفان یا دولت کشورهای رقیب با خود معرفی می‌کند اما جهان امروز به خوبی وقوف دارد که چنین تحرکاتی از سوی رهبران این کشورها صورت می‌گیرد و در دولتهایی مانند مسکو که در آن دولت به‌عنوان یک نهاد برخاسته از خواست ملت به صورت ملی عمل نمی‌کند -اگر بگوییم اقتدارگرای غیردموکراتیک است باید بگوییم رژیمی اقتدارگرا در قالب ارائه دموکراتیک تلقی می‌شود و خود را پاسخ گوی افکار عمومی و نهادهای مدنی نمی‌داند. بنابراین اثر چنین اسناد و مدارکی در کشورهای مانند روسیه تنها به افزایش‌تردیدهای عمومی منجر می‌شود. ولی در کشورهای دیگر مانند ایسلند نخست‌وزیر آن به‌دنبال انتشار اسناد استعفا می‌دهد اساسا چون دولت کوچک و ملت فربه هستند اثر این مدارک را بیشتر شاهد هستیم؛ به‌گونه‌ای که نخست‌وزیر انگلستان نیز مجبور به شفاف‌سازی
فعالیت‌های مالی خود و خانواده‌اش در این امر اقدام می‌کند.
دنیای امروز باید به سمت دموکراسی حرکت کند، رژیم‌های اقتدارگرا از ساختارهای محافظت شده خود آرام‌آرام باید انعکاس رفتار خود را در اتاق شیشه‌ای جهان فردا ملاحظه کنند. بنابراین دیگر نمی‌توان با صدها محافظ و در پایگاه‌های مختلف قدرت حفاظت شده خود را از دید افکار عمومی پنهان کرد؛ اطلاعات را مخفی نگاه داشت و ریاکاری را ترویج کرد، اگر بخواهیم این گونه رفتار کنیم زمینه‌های ایجاد دموکراسی گسترش پیدا نمی‌کند.
دیدگاه تان را بنویسید