چگونه ایران از روند تنظیم بیانیه سازمان همکاری اسلامی حذف شد
اجلاس ضدایرانی
درحالی که تصور می‌شد اجلاس سران در استانبول فرصتی مناسب برای نزدیک شدن مواضع کشورهای اسلامی و به‌ویژه بهبود مناسبات ایران و عربستان شود؛ اما حضور پادشاه عربستان و دلارهای نفتی که از ماه‌ها پیش هزینه کرده بود، منجر به ضدایرانی‌ترین بیانیه اجلاس سران طی سالیان اخیر شد. سیزدهمین اجلاس سران عضو سازمان همکاری اسلامی که با شعار اتحاد و همبستگی برای عدالت و صلح در استانبول ترکیه برگزار شده بود در حالی پایان یافت که طی آن عربستان به جای وفاق و برابری و انسجام سعی در تفرقه‌پراکنی بین اعضا داشته و سعی در راستای سرپوش گذاشتن بر جنایت خود در یمن و سوریه با هدف روند فرار به جلو داشت. در واقع حکام سعودی در این برهه تاریخی احساس می‌کردند که می‌توانند از تریبون‌های گوناگون پروژه ایران‌هراسی را رقم بزنند و با تطمیع برخی از کشورها و هزینه سنگین مالی و تبلیغاتی به اهداف خود نایل آیند. باید گفت سعودی‌ها با حذف غیرقانونی ایران از روند تنظیم این بیانیه، علیه ایران و هم‌پیمانانش از تریبون سازمان همکاری کشورهای اسلامی قصد بهره‌برداری از این فرصت را داشتند که در نهایت با تذکر به‌هنگام و اعتراض رئیس‌جمهورایران به میزبان اجلاس،
بیانیه و تمامی بندهای آن مورد قرائت قرار نگرفت و در نشست اختتامیه نیز مقامات ایرانی شرکت نکردند تا عربستان در دستیابی به اهداف خود با شکست روبه‌رو شود.سازمان همکاری اسلامی در شرایطی پیش‌نویس بیانیه‌ای دویست‌بندی منضمم به چهار بند علیه ایران و حزب‌الله لبنان را صادر کرد که صدور این بیانیه برای عربستان به‌عنوان طراح این بندها، میلیاردها دلار هزینه در‌‌بر‌داشته و مسئولان برخی کشورها برای همراهی با سعودی‌ها در این پروژه صرفا تبلیغاتی، امتیازات قابل‌توجهی دریافت کرده‌اند.
در این بیانیه که ادعا شده ایران درحال دخالت در کشورهای منطقه و چندین کشور اسلامی دیگر جهان مانند یمن، سوریه، بحرین و سومالی است، از ایران خواسته شده حسن همجواری را رعایت کرده و از دخالت در امور دیگر کشورها خودداری کند. عربستان در این بیانیه بندی را برای محکوم کردن ماجرای سفارتخانه ریاض در تهران و کنسولگری این کشور در مشهد گنجانده است. در این بیانیه طبق خواست مسئولان سعودی مواضع ایران در خصوص اعدام‌های صورت گرفته در عربستان محکوم شده است. در این بیانیه از افراد اعدامی در عربستان به‌عنوان «تروریست» یاد شده است. این درحالی است که یکی از این اعدامی‌ها «آیت‌الله نمر باقر النمر» روحانی برجسته عربستانی است که تنها جرم او مخالفت با آل‌سعود بود. اعدام این روحانی برجسته عربستانی در آن زمان با واکنش و اعتراض‌های گسترده بینالمللی همراه شد. یکی از‌بحث برانگیزترین بندها در این بیانیه علیه حزب‌الله لبنان است که کاملا همسو با مواضع قبلی عربستان در شورای همکاری و اتحادیه عرب ضد‌مقاومت است. در این بند ادعا شده حزب‌الله لبنان در حال «اقدامات تروریستی در سوریه، بحرین، کویت، یمن» است!
با مطالعه موارد فوق در تبیین شکل‌گیری بیانیه ضدایرانی و بازتاب‌های آن سناریوهای ذیل قابل بررسی است.
سرخوردگی ناشی از اجرای برجام
براساس سناریوی اول، این بیانیه را باید در امتداد موفقیت ایران در طول ماه‌ها تلاش برای امضا‌ی توافقنامه هستهای و اجرای برجام و متعاقب آن افزایش جایگاه ایران در نظام بینالمللی دانست؛ موفقیتی که بلافاصله با راهبرد مخالف با برجام دولت عربستان سعودی مواجه شد. یعنی نتیجه طبیعی برجام و توافق هستهای ایران و 1+5، عربستان را در یک سیاست تهاجمی قرار داد که تاکنون نمودهای آن را می‌توان در یک خط معنادار ارزیابی کرد. به این معنی که سعودی‌ها وقتی از آمریکایی‌ها به دلیل آنچه تساهل در قبال ایران خوانده می‌شد، ناامید شدند، به‌دنبال یک استراتژی ضدایرانی حرکت کردند که البته حادثه منا و حمله به سفارت عربستان در تهران، این بهانه را به سعودی‌ها برای پیشبرد این دستورکار هدیه کرد. بنابراین تنظیم چند بیانیه ضدایرانی ابتدا در شورای امنیت سازمان ملل، سپس در دو سازمان عربی یعنی شورای همکاری خلیج‌فارس و اتحادیه عرب و در نهایت در نشست سران سازمان همکاری اسلامی در استانبول نشان از دل پر عربستان از ایران و توافق هستهای با همکاری آمریکا دارد. از این‌رو سعودی‌ها تلاش کردند تا به نوعی به یارگیری علیه ایران اقدام کنند که نمونه آن را
می‌توان در بیانیه پایانی نشست سازمان همکاری اسلامی مشاهده کرد. در تفسیر نفاق سعودی‌ها با ایران در امتداد این سناریو باید گفت که سعودی‌ها از زمان حادثه منا و حمله به سفارت عربستان در تهران در یک راهبرد مقابله‌جویانه در‌صدد انزوای تهران در نظام منطقه‌ای خاورمیانه‌اند، بنابراین همواره به دنبال فرصتی برای انتقام بودند که از این فرصت نهایت بهره‌برداری را کرده و با تحمیل چهار‌بند علیه ایران و حزب‌الله در بیانیه رسمی سیزدهمین دوره اجلاس سازمان همکاری اسلامی مخالفت رسمی خود را با ایران اعلام کردندسناریوی بعدی به ضعف‌های سیاست خارجی ایران در حوزه عربی و در قبال همسایگان بر‌می‌گردد. به باور بسیاری از کارشناسان به همان میزان که سیاست خارجی دولت حسن روحانی در هدایت مذاکرات هستهای موفق بوده، به همین میزان نیز در حوزه عربی ضعف و دارای نواقص اساسی بوده است. از سوی دیگر با ذکر سناریوهای فوق باید به این مهم اشاره کرد که اتخاذ چنین رویکردی از سوی دولت عربستان سعودی و حمایت آن از سوی ترکیه لزوم ایجاد شرایط ژئوپلتیکی جدیدی در خاورمیانه را ضروری می‌نماید که به شرح ذیل قابل بررسی است:
خروج ایران از سازمان همکاری اسلامی و
اتخاذ مواضع جدید
سازمان همکاری اسلامی که فلسفه وجودی آن برگرفته از اهداف کلان آن ارتباط‌همه جانبه، حسن همجواری، ایجاد وحدت در بین اعضا، حمایت از تمامی مسلمانان در جهان را به‌عنوان رسالت اصلی بیان می‌دارد،متاسفانه دچار مشکلات اساسی در ساختارشده و در محاصره برخی کشورها قرار گرفته است بنابراین به‌نظر می‌رسد در ادامه کار با فراز‌و‌نشیب‌های دیپلماتیک داخلی روبه‌رو خواهد بود. مواضع بعضی از کشورهای عضو این سازمان، مغایر با اهداف زیربنایی آن بوده و رویکردهای اتخاذی آنها در چارچوب سیاست
اسلام ستیزی صهیونیستی - آمریکایی است.
در همین راستا این اجلاس نقاب از چهره برخی از آنان برداشته و چهره واقعی آنان را عیان ساخت و نشان داد که آنها به‌دنبال تحقق اهدافی هستند که دیکته آمریکا و رژیم‌صهیونیستی است. این رویکرد کاملا مغایر با ماهیت سازمان همکاری اسلامی است. بنابراین کشورهای عضو میبایست با حمایت ریاست دوره‌ای فعلی، موضعی کاملا جدی و همسو در برابر مواضع رادیکال و تفرقه‌افکن عربستان اتخاذ نمایند تا در اجلاس‌های آتی شاهد چنین واگرایی دیپلماتیک در موضوعات مطروحه نباشند و دستاوردی موثر و راهبردی جهت رفع چالش‌های سیاسی و امنیتی در جهان اسلام, محقق شود. در غیر این‌صورت و با تداوم حرکت‌های این چنینی ایران میبایست از این سازمان خارج شده و با تشکیل اتحادیه جداگانه‌ای زمینه را برای ایجاد ائتلاف شیعی و با محوریت مبارزه با افراطی‌گری فراهم آورد.
کاملا بدیهی است که با سیطره عربستان بر دبیرخانه، این سازمان با فقدان مدیریت و افت‌های گوناگون در صحنه مدیریتی مواجه بوده و علنا در حوزه‌های تصمیم‌ساز نوعی رخوت و سستی برای حمایت از مسلمانان به چشم می‌خورد، اینکه برخی کشورهای اسلامی با سردستگی سعودی‌ها به جای آنکه در راستای وحدت و تحکیم جایگاه کشورهای مسلمان به‌عنوان هدف اصلی این سازمان گام بردارند، در مسیر تنظیم چنین بیانیه‌ای حرکت می‌کنند، قابل تامل بوده و می‌تواند آغازی بر زوال و تشریفاتی‌تر شدن نشست‌های این سازمان شود.
انزوای ژئوپلتیکی عربستان
به‌رغم اینکه عربستان با صرف دلارهای زیاد سعی در جلب نظر سایر کشورها برای تدوین این بیانیه داشته، ولی تجربه نشان داده، سعودی‌ها چگونه پولشان را به باد داده‌اند تا در گوشه‌ای از سند رسمی 200 بندی این سازمان، علیه ایران موضع‌گیری بی‌اثر شود.
عربستان با اتخاذ رویکردهای سیاسی رادیکال در این اجلاس, چهره واقعی خود را با برداشتن نقابش, عیان کرد و کشورهای اسلامی به این باور دست یافتند که عربستان سعودی به‌دنبال حل چالش‌های جهان اسلام نیست و مجری مشق‌تفرقه افکن صهیونیستی است. از سوی دیگر عربستان با وجود رایزنی‌های بسیار از اینکه نتوانست برای ترغیب حضور رئیس‌جمهور مصر برای تحویل دادن ریاست دوره‌ای جدید سازمان به ترکیه موفق شود بسیار شاکی است. ریاض مدت‌ها تلاش کرد تا مواضع قاهره و آنکارا را به یکدیگر نزدیک کند. این موضوع از جهات ویژه‌ای برای سعودی‌ها حائز‌اهمیت است. ریاض براین باور بود که ایران از شکاف میان مصر و ترکیه به ضرر عربستان و به ضرر جبهه متحد آنها در برخی از نقاط منطقه از جمله سوریه به خوبی استفاده می‌کند. از طرفی حضور مصر در عالی‌ترین سطح در اجلاس استانبول برای پرستیژ ترکیه بسیار اهمیت داشت و لازم بود تا زمانی که ریاست دوره‌ای اجلاس منتقل می‌شد سران دو کشور در این مراسم حضور داشته باشند.
از این رو باتوجه به تحلیل‌های ارائه شده در رسانه‌های منطقه و اهمیت این موضوع برای آنکارا، سعودی‌ها تلاش زیادی را به عمل آوردند و به نظر می‌رسد که پیش از اجلاس ترکیه را از آمدن السیسی مطمئن کرده بودند. اما امتناع السیسی از شرکت در اجلاس استانبول تلاش‌های ریاض را در خشنود ساختن آنکارا ناکام گذاشت و همچنین نشان داد که این کشور آنگونه که تصور می‌شد توان کافی دیپلماتیک برای اقناع و ایجاد وفاق میان متحدان درجه یک خود را ندارد. حضور نیافتن السیسی در اجلاس استانبول همچنین به معنی شکست سعودی‌ها در ایجاد اتحاد مثلث عربستان، مصر، ترکیه درمنطقه برای حمایت از اهداف خاص و از جمله رویارویی با جمهوری اسلامی بود بنابراین با ادامه این روند باید شاهد انزوای سیاسی عربستان باشیم.
دیدگاه تان را بنویسید