گفتوگوی مثلث با پیروز مجتهدزاده
اولویت سیاست خارجی ایران رفع تحریم‌هاست
مجتهدزاده معتقد است که کشور برای آنکه بتواند از پیچ سخت و تاریخی خود که عبور از مشکلات است بگذرد باید در ابتدا به حل و‌فصل پرونده هسته‌ای بپردازد و بعد از آن است بگذرد باید در ابتدا به حل و‌فصل پرونده هسته‌ای بپردازد و بعد زمینه‌های دیگر
دیدگاه‌های مختلفی نسبت به عملکرد دولت آقای روحانی وجود دارد. بسیاری با اقدامات او در اداره کشور موافق هستند اما در این میان برخی نیز هستند که معتقدند دکتر روحانی تمام تخم‌مرغ‌های خود را در سبد سیاست خارجی چیده است. تا چه اندازه با این موضوع موافق هستید؟
اغراق‌گویی در تحلیل مسائل سیاسی نتیجه مطلوبی به همراه ندارد. هر‌چند به اصول دموکراسی و حق بیان همگان احترام می‌گذارم اما این انتقاد به نظرم بیشتر اغراق‌گویی به منظور ایجاد اغتشاش است. گویا منتقدان مقداری حافظه تاریخی‌شان را از دست داده‌اند و به همین دلیل است که این مساله را این گونه نگاه می‌کنند و معتقدند آقای حسن روحانی همه تخم‌مرغ‌ها را در سبد سیاست خارجی چیده است. اگر به خوبی به‌خاطر بیاوریم، دولت آقای روحانی در نتیجه یک اقدام ملی در آخرین انتخابات ریاست‌جمهوری به قدرت رسید. یعنی در انتخابات ریاست‌جمهوری دور یازدهم ملت ایران یکپارچه به سخن درآمد و به این دولت جدید ماموریت اصلاح روابط خارجی را داد تا ضمن حل‌و‌فصل پرونده هسته‌ای بتواند تعامل سازنده ایران با جهان را ایجاد کند. بنابراین اکثریت قریب به اتفاق ما به خوبی به خاطر دارد که این موضوع خواست و مطالبه مردم بوده است.
من گمان نمی‌کنم این بدان معنا باشد که دولت یازدهم دولتی بوده که مانند دیگر دولت‌ها برای اهداف مختلف این جناح و آن جناح به قدرت رسیده باشد. این دولت یک ماموریت خاص از سوی ملت ایران دارد و آن اصلاح روابط خارجی است که برای سال‌های سال کشور ما را در تنگنای انزوا و بنبست قرار داده است. از آنجایی که این تنگنا و محدودیت از نظر اقتصادی برای ملت ما توان فرسا بوده است، مردم این ماموریت را به دولت دادند و دولت نیز به دلیل خواست مردم به پیگیری این موضوع پرداخت. بنابراین این تهمت نمی‌تواند وارد باشد که دولت آقای روحانی به اختیار خودش و به تصمیم خودش خواسته که همه تخم‌مرغ‌ها را در یک سبد بگذارد.
پس شما نیز معتقدید که شرایط فعلی کشور ایجاب می‌کند که دولت این گونه عمل کند؟
اراده ملت ایران بر این موضوع بوده و به این نتیجه رسید که دولت یازدهم را با ماموریت ویژه برای اصلاح روابط خارجی انتخاب کند. این حرکت و پیگیری نتیجه اراده ملت ایران است. این پیامی بود که ملت یران به دنیا داد و در آن به دنیا گفت ما می‌خواهیم روابطمان را با شما اصلاح کنیم و دنیا نیز جواب مثبت داد.
آنها نیز گفتند که ما نیز آماده هستیم که روابطمان را اصلاح کنیم. توسعه روابط خارجی کشور ضمن حل مشکلات داخلی باعث می‌شود ایران بتواند در جایگاه رفیع تمدنی‌اش در خانواده جهانی قرار گیرد و هم تحت تاثیر این روابط خارجی توسعه یافته، بتواند روند دموکراتیزه شدن جامعه و هویت سیاسی را اعتلا دهد.
در هر صورت نباید فراموش کنیم که سیاست خارجی کشورمان در وضعیت خطیری قرار داست اما با رویکردی که دولت آقای روحانی در روابط خارجی در پیش گرفت این امید به وجود آمد که اوضاع در روابط خارجی بهبود یابد. چراکه بقیه مسائل ما با دنیا هم به همین سیاست خارجی بستگی دارد و ما اگر بتوانیم مشکلات موجود در روابط خارجی را حل کنیم، می‌توانیم به حل سایر مسائل با جهان هم امیدوار باشیم. وضعیت در سال‌های اخیر به صورتی شده که همه موضوعات در روابط خارجی ما، وابسته و موکول به انرژی هسته‌ای شد.
هر‌چند در این زمینه مقصر عمده کشورهای غربی هستند. اما نقش عوامل داخلی نیز در این باره نیز وجود دارد. در هر صورت در برخی دوره‌ها کشورمان رفتار نامناسبی را با جهان داشت که منجر به تقویت فضای تشنج با غرب در روابط خارجی شد. بنابراین عملکرد خودمان نیز باعث شده امروز تمام سیاست خارجی کشورمان به مساله هسته‌ای گره بخورد.مسلم است که در این شرایط، اولویت تلاش برای رفع مساله تحریم‌ها است و این‌کار مستلزم حضور در مذاکرات هسته‌ای است.
یکی از موضوعات مطرح در سیاست خارجی دولت بحث هسته‌ای است. به‌طوری که این موضوع منتقدان و معترضانی نیز دارد که هر بار یک بخش از موضوع هسته‌ای را مدنظر قرار می‌دهند. یکی از این موضوعات شیوه مذاکرات ایران با گروه1+5 است. به نظر شما نقدی به شیوه مذاکراتی که تاکنون صورت گرفته می‌توان وارد کرد؟
فکر نمی‌کنم شیوه مذاکرات مورد انتقاد باشد. تا آنجایی که من می‌دانم این شیوه جدید است که با اقبال عمومی از ابتدا آغاز شد. یعنی ما در ادوار گذشته مذاکرات در حقیقت یک وضعیت حیرت‌انگیزی برای خودمان و طرف‌های گفت‌وگو ایجاد می‌کردیم. ما مذاکره می‌کردیم اما مذاکره نمی‌کردیم. در ادوار گذشته در بیشتر موارد ما می‌رفتیم برای مذاکره بدون اینکه تصمیم خاصی را از قبل اتخاذ و حساب و کتاب مشخصی را روشن کرده باشیم و بدون برنامه پیش‌بینی شده و نقشه راه وارد مذاکرات می‌شدیم بنابراین یا مذاکره صورت می‌گرفت یا نمی‌گرفت. در بیشتر وقت مذاکرات محدود به ابراز تعارفات و تشریفات می‌شد. اما در مورد مذاکره اخیر براساس شیوه مرسوم در همه جای دنیا عمل می‌شود. عده‌ای از قبل مشخص شده‌اند که در داخل کشور با هم بحث می‌کنند و از سوی دیگر با صاحبان علایق و احزاب مختلف به مشورت و برنامه‌ریزی می‌پردازند بنابراین براساس برنامه و نقشه راه پیش می‌روند و بعد به عرصه مذاکرده وارد می‌شوند. این شیوه نمی‌تواند مورد انتقاد کسی باشد زیرا روش مرسوم و درستی است که در همه جای دنیا وجود دارد. این برخورد دیپلماتیک مربوط به همه جای دنیا هست و اعمال می‌شود.
در برخی موارد و در خلال مذاکرات شاهد این بودم که ایرادهایی وارد می‌شد که چرا مذاکرات مخفی نگه داشته می‌شود و پنهانی است. که درآنجا خود من هم تذاکراتی را دادم که پنهان ماندن جزئیات مذاکرات در حالی که مذاکرات در حال انجام هست باز هم یک نوع نرم بین‌المللی و روش عادی دیپلماسی در سراسر جهان است که مورد پسند پروتکل‌های مربوط در این زمینه است. ولی به کسانی که در این زمینه ابراز نگرانی داشتند طبیعتا گفته می‌شد که آنها هم حق ابراز این نگرانی و حق انتقاد را دارند و این موضوع زمانی است که نتیجه مذاکرات برای تصویب به مجلس شورای اسلامی ارائه خواهد شد. پروسه دموکراسی در جمهوری اسلامی این چنین است. بنابراین مذاکرات در هر زمینه‌ای با هر کسی باید براساس عرف و معیار رایج جهانی صورت بگیرد.
در هر صورت حساسیت‌های استراتژیک باعث می‌شود در برخی زمینه‌ها جزئیات پنهان نگه داشته شود و سرانجام نتیجه هر چه باشد به صورت علنی تحویل پارلمان کشور داده شود که به تصویب برسد. این پروسه‌ای است که تاکنون جریان داشته و آنهایی که ابراز نگرانی داشتند ظاهرا قانع شدند و آن ایرادها را تمام کردند. در حال حاضر شیوه مذاکرات مورد بحث نیست و بیشتر نتایج اعلام شده مورد بحث است. البته در این رابطه هم هر ناظری می‌تواند ایرادها و انتقادهای مثبت یا منفی داشته باشد. داشتن این نظرات منفی یا مثبت نمی‌تواند در مورد چنین مساله با‌اهمیتی برای آینده کشور در نظر گرفته نشود.
در حال حاضر مذاکرات هسته‌ای به روزهای پایانی خود یعنی اعلام نتیجه نزدیک می‌شود اما هنوز هم انتقاد برخی از مخالفان نسبت به اینکه خطوط قرمز رعایت نشده است، شنیده می‌شود. به نظر شما این موضوع تا چه اندازه صحت دارد؟
کسانی که از این موضوع صحبت می‌کنند که خطوط قرمز رعایت شده یا نشده است باید دقت داشته باشند این خطوط قرمز را چه کسی تعیین و اعلام کرده است. آنچه مسلم است این که رهبر جمهوری اسلامی ایران در سخنرانی‌های متعدد خطوطی را به‌عنوان خطوط قرمز نظام اعلام کرده‌ا‌ند. طبیعتا وقتی عالی‌ترین مرجع در نظام جمهوری اسلامی چنین خطوط قرمزی را مطرح می‌کنند فرض بر این است که امکانات تشخیص رعایت این خطوط قرمز با خود همان دستگاه است. طبیعتا من نمی‌توانم ادعا کنم که این خطوط قرمزی که رهبر جمهوری اسلامی ایران مطرح کرده رعایت شده است یا نه چون من معیارهای لازم را در دست ندارم. مقامی که خطوط قرمز را اعلام می‌کنند و معیارهای لازم را هم در نظر گرفته‌اند بر رعایت این معیارها و خطوط قرمز نظارت دارند. در این شرایط ادعای من و امثال من در اینکه خطوط قرمز اعلام شده از سوی رهبر جمهوری اسلامی ایران رعایت شده یا نه مقدار زیادی تندروی است.
برخی معتقدند که تمرکز بیش از حد به موضوع هسته‌ای باعث بازماندن از دیگر مسائل در عرصه سیاست خارجی می‌شود. شما نیز چنین نظری دارید؟
دیپلماسی ایران در 30 سال گذشته در کدام حوزه‌ها فعال بوده است که امروز با مذاکرات هسته‌ای محدود شود یا صدمه ببیند. اگر ناظران واقعی این عرصه باشیم و تحصیلات لازم را نیز داشته باشیم به خوبی می‌توانیم ببینیم که دیپلماسی ما در 30 سال گذشته به‌شدت محدود و بی‌تحرک بوده است. مگر به یاد نمی‌آوریم در این مدت کمک کردیم کشورمان به انزوای کامل کشانده شود و از نظر دیپلماسی خارجی در بنبست قرار بگیرد. امروز تمام تلاش بر این است که با حل و فصل پرونده هسته‌ای از این بن بست و انزوا خارج شویم تا دیپلماسی ما در شرایط شایسته در سطح جهانی گسترش یابد.
در زمینه روابطمان در منطقه موضوع را چگونه می‌بینید. آیا دولت توانسته در این زمینه نیز نقش خود را به خوبی ایفا کند؟
در روابطمان با کشورهای عراق و سوریه و فلسطین و... فکر نمی‌کنم کوتاهی کرده باشیم. در زمینه این کشورها نقش دیپلماسی بسیار محدود است و تا آنجایی که می‌دانیم در این زمینه نقش تاکتیکی اهمیت دارد که نقش تاکتیکی ایران نیز بسیار گسترده بوده است. در این موارد ما نقشی فراتر از دیپلماسی داشته و داریم که این نقش بسیار موفقت‌آمیز هم بوده و توانسته حتی بر نقش‌آفرینی ایالات‌متحده آمریکا تاثیر مثبت بگذارد.
چنانچه امروز شاهد چرخش محسوسی در سیاست خارجی یا سیاست خاورمیانه‌ای ایالات‌متحده آمریکا هستیم که درواقع به سود موقعیت‌های ایران ارزیابی می‌شود. در این شراط این بحث درست نیست که دیپلماسی ما در خاورمیانه تحت‌الشعاع مذاکرات هسته‌ای قرار گرفته است. بازهم بالعکس تمام تلاشی که در ایران برای حل مساله هسته‌ای می‌گذاریم برای نجات دیپلماسی کشور از انزوا و بن بستی است که دچارش شدیم. در واقع ما می‌خواهیم با حل مساله هسته‌ای کشورمان به نقش‌آفرین شایسته‌اش در سطح جهانی برسد که در این صورت دیپلماسی ایران در سطح کل جهان گسترش پیدا خواهد کرد.
دیدگاه تان را بنویسید