سرنوشت مذاکرات هسته‌ای به نظم جدید در خاورمیانه شکل می‌دهد
مهره اصلی در دومینوی هارتلند
دولت حسن روحانی براساس جبر برخاسته از بافت موقعیتی ناشی از عملکرد دولت احمدی‌نژاد در دور‌‌نهم و دهم قرار گرفته و تاکید او بر سیاست‌خارجی بیش از آنکه محصول اراده کنشگران دولت یازدهم باشد، برخاسته از واقعیت‌های موجود در متن تحولات دو دوره ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد است. احمدی‌نژاد با گفتمان انقلابی خود در عرصه سیاست خارجی اعلام کرد می‌خواهد سیاست خارجی ایران را از وجوه انفعالی خارج و به آن جنبه تهاجمی ببخشد و سیاست خارجی فعال را در عرصه بین‌المللی دنبال کند. او از کلید‌واژه‌هایی چون مدیریت جهان استفاده برد و سیاست‌هایی چون طرح مقولاتی مانند هولوکاست را دنبال کرد. ماحصل این سیاست خارجی فعال و تهاجمی، بزرگنمایی قدرت ایران در قالب یک تهدید منطقه‌ای و چالش جهانی بود که دو سیاست کلان اسلام‌هراسی در بعد بین‌المللی و ایران‌هراسی در بُعد منطقه‌ای را فعال کرد. همچنین موجب بروز اجماع جهانی جهت تحریم ایران در بعد موفقیت سیاست اسلام‌هراسی و اجماع منطقه‌ای علیه ایران در بعد ایران‌هراسی شد و نتیجه این سیاست تهاجمی فعال براساس تحریک این گسل‌ها، قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران و نیز ایجاد فضای مناسب برای
عملیاتی کردن تحریم‌های قبلی در قالب پرونده هسته‌ای شد. به‌گونه‌ای که ایران برای رفع تحریم‌ها مجبور است اکنون در گام‌های نهایی حل پرونده هسته‌ای از سوی کسانی که اعلام می‌کردند تحریم‌ها هیچ اثری ندارد تحت فشار قرار گیرد و دولت روحانی هم‌اکنون تحت‌فشار کسانی باشد که تحریم‌ها را بی‌اثر و حتی دارای اثر مثبت در استقلال اقتصادی ایران می‌دانستند تا بدین وسیله او در فشار این مطلب قرار گیرد که آیا او خواهد توانست در این مقطع به یکباره تحریم‌ها را از سر ایران بردارد یا نه. همان‌هایی که تا دیروز تحریم‌ها را کم‌اثر می‌دانستند و موجب استقلال کشور می‌شماردند امروز این نقد را بر تفاهمنامه لوزان وارد می‌کنند که این تفاهمنامه نتوانسته تحریم‌ها را به یک باره مرتفع کند و تحریم‌های غیرهسته‌ای هنوز باقی است. پس فشار ناشی از تحریم‌ها در وضعیت کنونی ادبیات سیاسی را در ایران دچار اعوجاج‌های متفاوت کرده است. از سوی دیگر آثار مخرب تحریم‌ها بر اقتصاد و به تبع آن در ساحت‌های گوناگون به‌گونه‌ای خود را به نمایش گذاشته که هم‌اکنون دیگر نمی‌توان تحریم‌ها را بلااثر خواند و همگی مجبور به اعتراف اثرگذاری تحریم‌ها شده‌اند. حال پرسش این است
که آیا این دولت می‌تواند سیاست خارجی و در مرکز سیاست خارجی، پرونده هسته‌ای را مورد عنایت جدی قرار ندهد؟ از این رو باید گفت که دولت روحانی، به اجبار و نه بر مبنای یک گزینش باید سیاست خارجی و در ساحت سیاست‌خارجی، پرونده هسته‌ای را در مرکز ثقل توجه خود قرار دهد. پس گریزی از این معنا در صحنه واقعیت سیاسی نداشته است.
همچنین انتقاد دیگری نیز بر دولت یازدهم وارد است که دستگاه سیاست‌خارجی به واسطه تمرکز بیش از حد به موضوع هسته‌ای از دیگر حوزه‌ها بازمانده است. این نقد بر دولت روحانی و دستگاه سیاست خارجی وارد است اما این نقد متکی بر نگرش‌های سطحی در ارتباط با سیاست خارجی است. هر تحلیل‌گر منصف و دارای نگرش عمیق به مسائل مربوط به سیاست بین‌الملل به خوبی می‌داند آنچه در منطقه خاورمیانه و هارتلند نو می‌گذرد تحت تاثیر شکل‌گیری آینده نظم نوین جهانی است. بنابراین خاورمیانه و آنچه در آن می‌گذرد در ارتباط با این نظم در نقطه گره‌ای فلات ایران و خلیج‌فارس می‌گذرد. از این منظر پرونده هسته‌ای در نوک پیکان منطق آینده نظم‌نوین جهانی قرار دارد. از این جهت است که مسائل منطقه و بحران‌های پیرامونی ما، از جمله بحران سوریه، یمن، فلسطین و آنچه در لبنان می‌گذرد در حوزه پیرامونی بحران هسته‌ای در ایران قرار می‌گیرد. به‌گونه‌ای که باید گفت امروز پرونده هسته‌ای ایران مهره اصلی دومینوی هارتلندنو و ساخت آینده نظم نوین جهانی است. بنابراین و باتوجه به این اهمیت است که ظریف و دستگاه سیاست خارجی ایران عزم خود را در جهت حل و فصل پرونده هسته‌ای جزم
کرده‌اند تا بدین وسیله بتوانند با قدرت بیشتری در تعاملات منطقه‌ای، بحران‌های دیگر را حل‌و‌فصل کنند. بدین ترتیب باید گفت پرونده هسته‌ای امروز نه تنها پرونده‌ای در ارتباط با ایران بلکه در ارتباط با نظم منطقه‌ای و نظام آینده بین‌المللی است و از این جهت آنقدر اهمیت پیدا می‌کند که جمهوری اسلامی ایران در قالب دولت یازدهم، پرونده هسته‌ای را به وزارت امور‌خارجه سپرد تا در سطح استراتژی‌ها، تاکتیک‌ها و تکنیک‌ها، دیپلمات برجسته‌ای به نام محمد‌جواد ظریف و تیم متخصص وی همراه با سازمان انرژی هسته‌ای موضوع را دنبال کنند. بررسی سوابق، میزان تحصیلات و تجارب تیم مذاکره‌کننده کنونی در مقایسه با دیگر تیم‌های مذاکره‌کننده جای تامل دارد. در‌عین حال نفس اینکه جمهوری‌اسلامی در ساختار قدرت خود می‌پذیرد که پرونده هسته‌ای از شورای امنیت خارج و به وزارت امور خارجه منتقل شود و پارادایم سیاست خارجی در چارچوب اعلام دکترینی چون تعامل سازنده توسط دولت روحانی با کدگذاری رهبری جمهوری اسلامی که تحت عنوان نرمش‌قهرمانانه مطرح شده است، همگی نشانگانی قدرتمند و دال‌هایی قوی بر اهمیت پرونده هسته‌ای نه تنها در عرصه سیاست خارجی بلکه در مساله‌ای به
نام حفظ نظام جمهوری اسلامی است و آن را در ساحت گزاره فقهی معمار انقلاب اسلامی قرار می‌دهد که فرمودند حفظ نظام از اوجب واجبات است. از این رو پرونده هسته‌ای امروز در سطح ملی و فروملی از ژرفای بسیار عمیقی برخوردار است که در حوزه سیاست‌داخلی مانند پیچکی، ریشه‌های سیاست‌داخلی را در خود فرو برده و در سطح فراملی ارتفاع و شعاعی به اندازه نظام بین‌الملل به خود اختصاص داده است.
بسیاری از معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی خواسته یا ناخواسته به پرونده هسته‌ای ایران گره خورده است. این در حالی است که بسیاری از جبهه‌بندی‌های سیاسی و آینده سیاسی بسیاری از فعالان عرصه سیاست در داخل ایران نیز متاثر از پرونده هسته‌ای است. این اهمیت امروز قابل کتمان نیست و بسیاری از مخالفت‌ها با دیپلماسی هسته‌ای در لایه‌های گوناگون، فرار رو به جلو‌‌ست. چون آنهایی که دیروز ناپخته سخن گفتند دیر یا زود باید پاسخگوی سخنان ناپخته خود در این عرصه باشند.
دیدگاه تان را بنویسید