اراده‌ای برای حل بحران سوریه وجود ندارد
پارادوکس‌های سوری
نصر‌الله تاجیک
«سوریه» محل رقابت‌های بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای و در نقطه تلاقی منافع درون و برون منطقه‌ای قرار گرفته است. به دلیل دخیل شدن عوامل و منافع متعدد، پیش‌بینی آینده معادلات هر کشور در خاورمیانه و مخصوصا در سوریه محال است. زیرا در این منطقه متغیرها بسیار زیاد و همه مسائل از اهمیت بسیار بالایی برخوردار هستند. اوضاع منطقه هر روز به سمت پیچیده‌تر شدن در حال حرکت است و تداوم آن می‌تواند وضعیت خطرناکی را برای منطقه و حتی کل جهان رقم بزند. باتوجه به چنین متغیرهایی در درجه اول باید خاطر‌نشان کرد که نباید مذاکرات ژنو درباره بحران سوریه را به‌گونه‌ای تصور کرد که به زودی به نتیجه خواهد رسید. زیرا یکی از دلایل پیچیدگی این مذاکرات، چالش‌ها و مشکلات موجود در منطقه به‌خصوص در سوریه است. جنگی نیابتی در سوریه با حضور کشورهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای آغاز شده و تداوم یافته است. اکنون اراده لازم برای پایان دادن به این جنگ میان طرف‌های درگیر در جهت سامان بخشیدن به این اوضاع وجود ندارد. اکنون برخی کشورها علاقه‌مندند که بحران سوریه خاتمه یابد، اما در مقابل کشورهایی نیز تمایل دارند که این بحران ادامه پیدا کند و به هر نحوی برای
دستیابی به این هدف تلاش می‌کنند. در همین راستا اگر بخواهیم درگیری‌های اخیر در حلب را مورد بررسی قرار دهیم، باید به این نکته اشاره کرد، در واقع این درگیری از سوی گروه‌های مسلحی ادامه می‌یابد که در مذاکرات ژنو حضور نداشته و به‌دنبال حفظ وضعیت موجود و قدرت و مناطقی که به تصرف درآورده‌اند، هستند. به‌طور کلی سازمان ملل با مشارکت کشورهای خواهان پایان درگیری‌ها در سوریه، مذاکرات ژنو را پیش می‌برد و از سوی دیگر کشورها و گروه‌هایی مانند ترکیه و عربستان‌سعودی که منافعشان در این است که به سمت جنگ و درگیری حرکت کنند، در میدان نبرد حضور دارند و به همین دلیل درگیری در حلب و برخی مناطق سوریه ادامه دارد.
در همین راستا هفته گذشته جان کری، وزیر امورخارجه آمریکا به ژنو سفر کرده و با برخی از طرف‌های دخیل در بحران سوریه دیدار و گفت‌وگو کرد، دراین‌باره باید گفت: «برای ترسیم سیر تحولات کنونی منطقه باید دو گروه عوامل و متغیرهای داخلی و خارجی را مورد بررسی قرار داد. در بعد داخلی تحولات منطقه‌ای و درونی کشورهای بازیگر، انگیزه‌ها، سیاست‌ها، دیدگاه‌ها، نیازها و دغدغه‌های آنان در زمینه امنیت ملی، منافع و مصالح ملی آنها تاثیرگذار هستند و در بعد عوامل خارجی منافع قدرت‌های فرامنطقه‌ای، سیاست‌ها و تعاملات آنان برای ایجاد توازن باید مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد. اما به هر صورت هر کشوری به‌دنبال حفظ منافع خود است. آمریکایی‌ها نیز یکی از عوامل موثر در جریان مساله سوریه هستند. اما اینکه مقامات کاخ‌سفید این تصور را داشته باشند که با یک سری دیدارها و گفت‌وگوها بتوانند مساله سوریه را حل کنند، اشتباه می‌کنند، اینگونه هم نیست. کلیدی‌ترین مساله برای حل بحران سوریه وجود عزم و اراده سیاسی تمام طرف‌ها برای حل این بحران است، که اکنون این اراده مشاهده نمی‌شود. در واقع آمریکا در طول سالیان گذشته با اشتباهات خود در بعد سیاست خارجی،
ژئوپلتیک منطقه را برهم زده است این به هم ریختگی باعث شده که اکنون حل بحران سوریه با پیچیدگی‌های دشواری روبه رو شود. چنین شرایطی نشاندهنده پارادوکس‌هایی در سیاست خارجی آمریکا در قبال سوریه است.
تحولات کنونی منطقه و نقش‌یابی کشورهای آن از جمله ایران، عربستان و ترکیه در ایجاد سمت و سوی جدید برای تحولات کنونی میدانی در داخل سوریه تاثیرگذار است و تنها عوامل خارجی همچون بازی و توازن قوا میان دو ابرقدرت آمریکا و روسیه را نمی‌توان برای حل بحران تجزیه و تحلیل کرد. زیرا در کشورهای این منطقه فساد، توسعه‌نیافتگی، بی‌سوادی، فقر، غارت منابع طبیعی و میزان استبداد و دیکتاتوری بالا‌ست و هر یک از این عوامل خود یک متغیر با درجه بالا محسوب می‌شوند که به عوامل دیگر به صورت زنجیره‌ای مرتبط می‌شوند. به هر صورت تعامل دو قدرت بزرگ و تاثیرگذار در بحران سوریه برای حل این بحران لازم و ضروری است اما کافی نیست. در واقع مذاکرات مسکو و واشنگتن می‌تواند از برخی جهات شروع خوبی برای گام گذاشتن در مسیر حل بحران سوریه باشد اما نقش‌آفرینی کشورهای ایران، عربستان سعودی و ترکیه برای برداشتن گام‌های بیشتر در این مسیر بسیار مهم است، اما باتوجه به شرایط حاکم، هنوز آن اراده لازم برای حل این بحران در منطقه شکل نگرفته است. بر همین اساس اگر قدرت‌های بزرگ فرامنطقه‌ای تمایل به حل بحران سوریه دارند باید تلاش کنند کشورهای هم‌پیمان خود را با
استفاده از ابزار و اهرم‌های مختلف به همسویی با خود وادارند و از اقدامات مخرب آنها در مسیر حل مساله سوریه بازدارند. متاسفانه برخی کشورها در سیاست خارجی بیشتر در حوزه تخریب نقش‌آفرینی می‌کنند تا در حوزه سازندگی.
همچنین باید به این نکته اشاره کرد که تا قبل از ورود تمام‌قد روس‌ها به سوریه بسیاری از مفسران و تحلیلگران سیاست‌خارجی روسی و غربی احتمال همکاری نزدیک دو کشور درباره نظم جدید بین‌المللی در کوتاه‌مدت را رد می‌کردند و از نظر آنها آمریکا و روسیه بر سر مسائل کریمه و اوکراین وارد جنگ سرد الکترونیکی شده‌اند. اما از این نقطه به بعد آنها معتقد بودند که در صورت عدم حل‌مسائل سوریه و خاورمیانه روابط روسیه و آمریکا می‌تواند به صورت یک تنش مزمن و دراز‌مدت درآید. سیاستمداران آمریکایی معتقدند منافع بلندمدت هر دو کشور در این است که کمیت و کیفیت بحران‌های کنونی تغییر کرده و تعادل جدیدی مبتنی بر دنیایی بیش از یک دنیای چندقطبی و جهانی جایگزین آن شود. این راهبرد در راستای چهار سیاست اصولی دولت دموکرات‌هاست: 1- عدم دخالت مستقیم و هزینه‌زای مادی و معنوی دولت آمریکا در خاورمیانه برای جلوگیری از ایجاد هزینه برای شهروندان آمریکایی، 2- همکاری با قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای برای تغییر ماهیت بحران‌های کنونی جهان. در این راستا دولت کنونی آمریکا تلاش می‌کند هماهنگی‌اش با روسیه و دیگر قدرت‌های موثر الگویی برای حصول راه‌حل‌های
مسالمت‌آمیز در خاورمیانه و مناطق دیگر باشد، 3- عدم‌امکان دستیابی گروه‌های محلی و منطقه‌ای به راه‌‌حل مشکلات و بحران‌ها به دلیل عدم انسجام داخلی و نیاز آنها به دخالت خارجی و 4- نیاز به حضور قدرت‌های منطقه‌ای در حل مشکلات برای تقبل هزینه و اثرات آن با همراهی و نظارت قدرت‌های برتر فرامنطقه‌ای.
با توجه به این اصول و روند بازی روس‌ها در منطقه می‌توان همچنان قدرت مانور ایران در بازی منطقه‌ای در سوریه را افزایش داد. در درجه اول باید به بازی سایر طرف‌ها با یکدیگر توجه کرد و در درجه بعدی باید از یک سو اقدامات سیاسی، حقوقی و مجموعه‌ای از تعاملات با طرف‌های مختلف انجام گیرد و از سوی دیگر اقدامات تنبیهی مانند اعمال فشار بر کشورهایی که نقش تخریبی دارند و همچنین حمایت لجستیکی برای گروه‌های تروریستی در سوریه ایجاد می‌کنند، صورت پذیرد. همگان باید متوجه شوند که در بحران سوریه روش تسلیحاتی و نظامی هیچ کارکردی ندارد و باید یک روند سیاسی در این کشور طی شود و به خواسته مردم سوریه احترام گذاشته شده، به دولت قانونی کمک کنند تا امنیت و ثبات را در کشور برقرار کرده و دوران سازندگی و پایان بخشیدن به آلام مردم سوریه آغاز شود.
دیدگاه تان را بنویسید