نخست‌وزیر ضعیف / استعفای داوود اوغلو به معنای پایان نظام پارلمانی در ترکیه است
حسین پاشایی:
«داوود اوغلو شخصیتی است که هم به‌عنوان مشاور ارشد وزارت‌خارجه و هم وزیر خارجه، خدمات شایانی در ترکیه داشته است. اما این نظر شخصی من است؛ از این ساعت به بعد هر کسی هر حرفی میخواهد بزند، اما ترکیه هم در رابطه با مشکلاتی که در سوریه با آن مواجه است و هم در رابطه با مسائل مربوط به روسیه و ادامه آن نمی‌تواند راه حلی پیدا کند. ترکیه باید از این بن‌بست خارج شود. باید خود را از این ساختار دوگانه برهاند. خیلی واضح میگویم این موضوع با حضور داوود اوغلو امکان‌پذیر نخواهد بود، آ.ک.پ و ترکیه باید راه جدیدی برای خود پیدا کند.» این سخنان نوساحی گونگور، نویسنده و روزنامه‌نگار، روزنامه استار و از اشخاص نزدیک به اردوغان است که در اواخر ماه میلادی گذشته در شبکه «آ‌تی‌وی» ترکیه بیان داشت و موجبات خشم داوود اوغلو و اخراج او از روزنامه، رادیو و تلویزیون ترکیه شد. پس از این سخنان بود که آگاهان و تحلیلگران سیاسی شروع به صحبت و تحلیل در مورد اختلافات درون حزبی آ.ک.پ کردند. در اصل اگر طرفین هم در‌صدد عدم افشا و بازگویی این اختلافات در مطبوعات و رسانه‌ها بودند، اما کم و بیش از همان اوایل به قدرت رسیدن داوود اوغلو مشهود بود. راه حل
اردوغان برای اداره آ.ک.پ بعد از خود، فرمول «رئیس‌جمهور مقتدر و نخست‌وزیر مقتدر» بود. ولی باتوجه به ساختار قانون اساسی، خصوصا بعد از اصلاحات انجام شده و انتخاب رئیس‌جمهور با آرای مستقیم مردم و با در نظر گرفتن کاریزما و ا‌توریته شخصی اردوغان، خیلی زود عدم کارایی این فرمول مشخص شد. اولین اختلافی که رسانه‌ای شد و همگان پی به مشکلات موجود بین نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور بردند، وقایع مربوط به استعفای هاکان فیدان، مستشار تشکیلات اطلاعات و امنیت بود که داوود اوغلو او را برای نمایندگی مجلس و شاید بعدها در قامت یکی از وزرای کابینه مناسب می‌دید. اردوغان شدیدا با این موضوع مخالفت کرد و فیدان مجبور به بازگشت به میت شد. بعد از آن نیز در تهیه لیست کاندیداهای انتخاباتی اختلافاتی بین آن دو روی داد. با گذشت زمان و مستحکم‌تر شدن جایگاه داوود اوغلو در مقام نخست‌وزیری، او سعی داشت نفرات وفادار به خود را در ارکان حزب در سازمان مرکزی و تشکیلات استانی بگمارد. علاوه بر این هرچقدر اردوغان به تندی با مقامات آمریکایی و اروپایی صحبت می‌کرد، داوود اوغلو سعی داشت به ملایمت و‌نرم خویی دیپلماتیک با آنها روبه‌رو شود. به نظر می‌رسد دو اتفاق
مهم در به اوج رسیدن اختلافات موثر بود. یکی مذاکرات مربوط به پناهندگان و آوارگانی که از طریق ترکیه به کشورهای اتحادیه اروپا می‌رفتند که در نتیجه آن داوود اوغلو در دیدارها و مذاکراتی که با مقام‌های اتحادیه اروپایی داشت موفق به دریافت امتیازاتی از قبیل دریافت وجه نقد و مهمتر از آن ورود بدون ویزای شهروندان ترکیه‌ای به کشورهای اتحادیه اروپایی بود. اتحادیه اروپا برای این مهم شروط بسیاری برای ترکیه گذاشته بود که تا هفته قبل ترکیه اکثر آن شروط را به جا آورده بود. یکی از مهم‌ترین آنها که تا حدودی در شعله‌ورتر شدن اختلافات بین اردوغان و داوود اوغلو نیز بی‌تاثیر نبود، درخواست اتحادیه اروپا برای تغییر تعریف تروریسم درقوانین ترکیه بود که اعتراضات شدید اردوغان را در پی داشت. واقعه دیگری که به نظرم در به اوج رسیدن اختلافات موثر واقع شد، دیدار داوود اوغلو از آمریکا و ملاقاتش با اوباما بعد از سفر تقریبا یک ماه قبل اردوغان به آمریکا بود که به نظر نزدیکان اردوغان نیازی به این سفر نبود. اردوغان در سفرش به آمریکا و گرفتن ملاقات با اوباما با سردی مقامات کاخ سفید روبه رو شده بود و اینک دیدار داوود اوغلو با اوباما به گمان
بسیاری برای اردوغان سنگین می‌آمد. خلاصه اینکه این اتفاقات سبب شد تا اردوغان و نزدیکانش در حزب برای کنار گذاشتن داووداوغلو دست به کار شوند. هنگامی‌که داوود اوغلو در سفر بود کمیته مرکزی حزب تشکیل جلسه داده و اختیاز نصب و گماشتن روسای تشکیلات استانی را از دبیرکل حزب و نخست‌وزیر سلب و در اختیار کمیته قرار داده بود. داوود اوغلو بعد از بازگشت از سفر بسیار بر این موضوع برافروخته و با اردوغان تماس می‌گیرد که با جواب سرد او مواجه می‌گردد و اینکه اردوغان از این موضوع خبرداشته و آن را تایید می‌کند. فردای آن روز هنگام سخنرانی هفتگی در مقر حزب داوود اوغلو با سخنانی تند تهدید به کناره گیری می‌کند و اینکه هر مقام دنیوی را بدون لحظه‌ای درنگ پس می‌زند. عصر همان روز اردوغان در دیدارش با کدخدایان تلویحا جواب داوود اوغلو را اینگونه می‌دهد که مهم این است که چگونگی قرار گرفتن در مقام و منصب‌ها نباید از یاد هیچ کسی برود. خلاصه اینکه نتیجه این کشمکش‌ها به جلسه دو نفره هفته گذشته این دو ختم می‌شود که خروجی جلسه نشان از برگزاری کنگره‌فوق العاده برای انتخاب رهبر جدید حزب بدون نامزدی داوود اوغلو دارد. فردای آن در سخنرانی که به
سخنرانی وداع مشهور شد، داوود اوغلو با اعلام پایان فرمول «رئیس‌جمهور مقتدر و نخست‌وزیر مقتدر» بیان می‌دارد که کشور با این وضعیت قابل اداره نیست و با همه احترام و علاقه‌ای که به شخص رئیس‌جمهور دارد وقایع این چند روز و رفتار رفقا و هم‌حزبی‌هایش را مغایر با منطق دوستی و رفاقت می‌داند و اعلام می‌دارد که در کنگره سراسری که در 22 می برای انتخاب دبیرکل جدید حزب برگزار خواهد شد، نامزد نخواهد شد. اردوغان با نهایت خونسردی این موضوع را نظر شخصی نخست‌وزیر می‌پندارد و اعلام می‌کند که همان‌طور که من از دبیرکلی حزب کنار رفتم، داووداوغلو نیز می‌تواند برود.
حال سوالی که اذهان تحلیلگران و در کل جامعه ترکیه را مشغول کرده این است که نخست‌وزیر آینده چه کسی است یا مهمتر از آن، چه ویژ گی‌هایی خواهد داشت؟ بعد از سخنان داووداوغلو که گفت دیگر فرمول رئیس‌جمهور مقتدر و نخست‌وزیر مقتدر نتیجه نمی‌دهد، آیدین اونال نماینده آنکارا در مجلس و از اعضای نزدیک آ.ک.پ به اردوغان اعلام کرد که از این پس به جای نخست‌وزیر مقتدر باید شخصی نخست‌وزیر بشود که از کیفیت پایینی برخوردار است و شخصیت ضعیف‌‌تر و وابسته‌ای در مقابل و نسبت به رئیس‌جمهور داشته باشد. به نظر می‌رسد که هدف اردوغان بی‌اعتبار کردن و کم‌اهمیت جلوه‌دادن جایگاه و مقام نخست‌وزیری است که البته این با داووداوغلو میسر نبود. هدف مهم اردوغان تغییر سیستم دولتی ترکیه از نظام پارلمانی به ریاستی است که این هدف با این ترکیب مجلس و دودستگی در حزب امکان‌پذیر نمی‌‌شد، حال اردوغان به هدف اولی خود رسیده است و دیگر مانعی به نام داووداوغلو نخواهد داشت و با روی کار آوردن افراد نزدیکتر و وابسته‌تر به خود یکدستگی در درون حزب را فراهم خواهد کرد. به نظر می‌رسد که هدف بعدی اردوغان انتخابات زودرس باشد. باتوجه به وضعیت بیمار حزب حرکت ملی‌گرا
که درگیری و کشمکش زیادی بین مخالفان و رهبری حزب جهت جابه‌جایی رهبر‌ان در جریان است، اردوغان قصد دارد باتوجه به نتایج نظرسنجی‌ها که گویای به حدنصاب نرسیدن 10 درصدی حزب دموکراتیک خلق‌ها و حرکت ملی در صورت باقی ماندن دولت باهچه لی در رهبری حزب است، با برگزاری انتخابات زودرس در تابستان و کسب حداکثر آرای ماخوذه بدون نیاز به رفراندوم این تغییر سیستمی از پارلمانی به ریاستی را به انجام برساند. در نهایت اینکه هر کدام از کسانی که اسمشان برای نخست‌وزیری از قبیل برات آلبایراک، (داماد اردوغان و وزیر انرژی)، بینالی ییلدیریم (وزیر ارتباطات)، بکیر بوزداغ (وزیر عدالت) و عصمت ییلماز (وزیر دفاع) مطرح شود، پایان سیستم پارلمانی ترکیه خواهد بود و ترکیه تا تدوین قانون اساسی جدید اگر نه رسما بلکه اسما وارد سیستم ریاستی خواهد شد.
با توجه به سابقه پراگماتیستی اردوغان و با در نظر گرفتن صحبت‌های نوساحی گونگور که در ابتدا به آن اشاره شد، اگر در آینده در سیاست‌های منطقه‌ای ترکیه تغییر و دگرگونی مشاهده شد، نباید زیاد تعجب کرد. اردوغان در گذشته سابقه دگردیسی از این نوع را داشته است. به‌هرحال داووداوغلو، معمار سیاست خارجی ترکیه و از برجسته‌ترین تئوریسینهای آ.ک.پ در این سالها بوده است ولی دیگر نخواهد بود.
دیدگاه تان را بنویسید