بان‌کی‌مون از وضع موجود ناراضی است

علیرضا میریوسفی، رایزن و سخنگوی سابق نمایندگی ایران در سازمان ملل

پس از حذف نام ائتلاف عربستان از لیست سیاه سازمان ملل، برخی منابع آگاه اعلام کردند، پس از این اقدام، دفتر بان کی‌مون با تماس‌های وزرای خارجه برخی کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس و کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی رو به رو شده و عربستان تلویحا اعلام کرده که در واکنش به این اقدام کمک‌های خود را به فلسطینی‌ها و سازمان‌های بین‌المللی ذی‌ربط متوقف می‌کند. نظر شما در‌این ‌باره چیست؟
موضوع فشار کشورها به سازمان ملل برای تغییر رای یا رویه‌اش اتفاق جدیدی نیست و از اولین روزهای تشکیل این سازمان کم‌و‌بیش وجود داشته است. با این حال این بار بان کی‌مون جرات کرده و این موضوع را رسانه‌ای کرده است. بیشترین سوابق فشار به سازمان ملل از طریق تهدیدات بودجه‌ای توسط کنگره آمریکا صورت گرفته است.
این فشارها عمدتا هم برای اهداف سیاسی و هم برای تحمیل اصلاحات ‌نظر در رویه این سازمان وارد آمده‌اند و بارها شاهد تهدید سازمان ملل توسط سناتورها و دولتمردان آمریکایی بوده‌ایم.
حتی در سال 1985، کنگره قانونی موسوم به کاسبوم-سولومون تصویب کرد که پرداخت 20 درصد حق‌السهم آمریکا را منوط به انجام تغییرات مدنظر دولت آمریکا کرد. این اتفاق بارها در دهه نود و بعد از آن هم برای تحمیل رویه‌های مدنظر آمریکا و هم برای ملزم کردن این سازمان به برخی اقدامات در زمینه حفظ صلح و نظایر آن تکرار شده است.
روش‌های دیگری هم برای اعمال فشار استفاده شده است. مثلا در گزارش کمیته حقیقت‌یابی سازمان ملل درباره جنگ 22 روزه رژِیم اسرائیل علیه ساکنان نوار غزه موسوم به گزارش گلدستون، با فشارها و تهدیدهای به عمل آمده آقای گلدستون مجبور به پس گرفتن گزارش خود در مورد جنایات جنگی رژیم‌صهیونیستی در نوار غزه شد.
یا نوع برخوردهایی که با گزارش‌های ریچارد فالک، گزارشگر ویژه امور فلسطین از سال 2008 تا 2014 شاهد همین فشارها بودیم؛ فشارهایی که باعث شد جانشین وی هم در کمتر از دوسال استعفا دهد. اما دلیل پر‌رنگ شدن این اتفاق این است که در واقع برای اولین بار، بان کی‌مون این موضوع را که کشوری به این صراحت و روشنی به دبیرکل سازمان ملل دستور می‌دهد اسم خود را لیست سیاه حذف کند، رسانه‌ای کرد و این مساله باعث انعکاس پررنگ آن شده است.
اما نکته مهم دراین‌باره آبروریزی عربستان‌سعودی و سازمان‌ملل است. قطعا چنین اقدامی ‌برای عربستان هزینه‌هایی داشته و خواهد داشت.
اکنون‌‌‌آش آنقدر شور شده‌ که حتی دولت آمریکا هم از این اقدام انتقاد می‌کند و سرمقاله نیویورک‌تایمز دولت عربستان را دولت بیچاره‌ای می‌خواند که با این کار خود را در مخمصه بدی انداخته است. در طول سال‌های گذشته ایران همواره اعلام کرده ‌که بسیاری از قطعنامه‌های سازمان ملل با انگیزه‌های سیاسی نوشته می‌شوند و این قطعنامه از لحاظ حقوقی و فنی به نگارش در‌نیامده و حقیقت‌یاب نیستند.
اکنون می‌توان همین مساله را در سرمقاله نیویورک‌تایمز خواند که می‌نویسد سازمان ملل وجهه خوبی در زمینه حقوق بشر ندارد و به ویژه شورای حقوق بشر این سازمان متشکل از ناقضان اصلی حقوق بشر نظیر عربستان است. این اعترافات در واقع تکرار مواضع ایران است. در واقع گزارش تهیه شده توسط یک کمیته رسمی در سازمان تحت فشارهای غیر‌موجه زیر سوال رفته و نام عربستان حذف می‌شود. البته باید این نکته را یادآور شد که باتوجه به جنجال رسانه‌ای مطرح شده در سراسر جهان، این اقدام قطعا به نفع ریاض نبوده است. شاید اگر عربستان در لیست می‌ماند، این همه هجمه و فشار رسانه‌ای در سطح گسترده‌ بر مقامات این کشور وارد نمی‌شد.
با‌توجه به اظهارات شما، بان کی‌مون دبیرکل سازمان ملل اعلام کرد برداشتن نام ائتلاف تحت امر عربستان از فهرست سیاه به دلیل تهدیدهای برخی کشورها مبنی‌بر قطع حمایت‌های مالی‌شان از سازمان ملل صورت گرفته و این تصمیم از دشوارترین تصمیماتی بود که اتخاذ کرده‌ و در نهایت تنش‌ها میان عربستان و سازمان ملل افزایش یافت، ارزیابی شما از اعتراف سازمان به تحت فشار بودن چیست؟
صحبت‌های بان کی‌مون به نظر من از روی سوء‌نیت نبوده است. همین که این فشارها را فاش می‌کند نشان می‌دهد که از این وضعیت ناراضی است. به هر حال بان کی‌مون در اواخر دوره دوم دبیرکلی خود است و دیگر دغدغه انتخاب مجدد را ندارد. به‌ علاوه عملکرد وی در چندسال گذشته زیر انتقاد بوده و رسانه‌ای کردن این موضوع از سوی وی یک اتفاق جدید است.
شاید به همین علت است که دبیرکل بر موقتی بودن این خروج از لیست تاکید دارد و مقامات سعودی بر دائمی بودن آن. به همین خاطر باید منتظر شد و دید کدامیک درست می‌گویند. به‌علاوه برخی اعتقاد دارند انتقاد بان کی‌مون بیش از عربستان به‌ اعضای دائم شورای امنیت برمی‌گردد که از وی به اندازه کافی در قبال چنین فشارهایی حمایت نمی‌کنند.
به‌عنوان مثال در مارس گذشته مراکش نیروهای حافظ صلح سازمان ملل را اخراج کرد، فقط به این علت که بان کی‌مون از اشغال صحرا توسط مراکش انتقاد کرده بود.
به‌‌علاوه امکان دارد تهدیدات سازمان ملل فقط تهدیدات مالی نباشد. به هر حال سازمان ملل نیروهای زیاد حافظ صلح در نقاط مختلف جهان و در نزدیکی گروه‌های افراطی دارد و طبق اسناد و اعترافات آمریکایی‌ها، عربستان بزرگترین حامی ‌این گروه‌ها در سراسر جهان است.
پس ممکن است بان کی‌مون تمام فشارها و تهدیدات وارده را بیان نکرده باشد. با این حال فکر می‌کنم بان کی‌مون باید مقاومت بیشتری در مقابل این خواسته غیرمنطقی می‌کرد.
برخی تحلیلگران براین باورند اگر‌چه سازمان ملل به دلیل فشارها و تهدیدهای وارده سر تسلیم فرود آورده، اما بان‌کی‌مون با اعتراف به فشارهای وارده، به نوعی تلاش کرده ‌که چهره واقعی عربستان سعودی را برملا کند و آن را به همگان نشان دهد، نظر شما در این باره چیست؟
همان گونه که اشاره کردم بیشتر انتقادات کنونی درباره این اتفاق متوجه عربستان سعودی است.
بان کی‌مون باوجود تمام ضعف‌ها و کاستی‌ها در ماه‌های پایانی دوره دوم، تلاش کرده‌ که این مساله را در برابر افکار عمومی برجسته‌تر کند.
چند روز قبل از اعترافات بان کی‌مون، خبرنگار فارین‌پالیسی در سازمان ملل با ارائه مستنداتی جزئیات تهدیدات عربستان سعودی برای حذف نام خود از لیست سیاه را اعلام کرده بود، ولی چندان مورد توجه رسانه‌ای قرار نگرفت. ولی این اظهارات بان کی‌مون بر تشدید فشارهای رسانه‌ای بر دولت سعودی در عربستان و احتمالا جلوگیری از تکرار رفتار سعودی‌ها موثر خواهد بود. به هر حال این باج‌خواهی مالی اولین اقدام سعودی‌ها نبوده است.
چندی قبل و هنگام اعلام رای اولیه کنگره آمریکا در رابطه با انتشار گزارش کمیسیون تحقیق 11 سپتامبر، ریاض تهدید کرده بود که 750 میلیارد دلار سهامی‌ که در آمریکا دارد‌ را بیرون می‌کشد و باعث بحران مالی در آمریکا خواهد شد. به هر حال چنین اقداماتی از سوی عربستان و سوءاستفاده از دلارهای نفتی نه اولین اقدام سعودی‌هاست و نه آخرین آن خواهد بود؛ ولی قطعا هزینه‌های آن بالاتر خواهد رفت.