عملیات در 69 کیلومتری بغداد

احمد معنوی

بالاخره پس از قریب به دو سال، فلوجه یکی از مهمترین شهرهای سنی‌نشین عراق از دست داعش آزاد شد؛ آزادی‌ای که به سادگی به دست نیامد و امیدواری بسیاری وجود دارد که دیگر بار از کنترل ارتش و دولت عراق خارج نشود.
فلوجه شهری است در استان الانبار عراق در ۶۹کیلومتری باختر بغداد و در کرانه رود فرات که غالب ساکنان این شهر را مسلمانان اهل تسنن تشکیل می‌دهند. الانبار بزرگ‌ترین استان عراق در غرب این کشور قرار گرفته است. این استان مرز مشترک عراق با سه کشور سوریه، اردن و عربستان را تشکیل می‌دهد و از دیرباز از لحاظ ژئوپلتیکی از اهمیت بالایی برخوردار بوده است. در باب اهمیت فلوجه باید گفت که در زمان حکومت صدام حسین، فلوجه از مناطق اصلی پشتیبان رژیم او بود. در این دوران، بسیاری از افراد ارشد حزب بعث از اهالی فلوجه بودند.اما امروزه اهمیت این شهر به این دلیل است که اولین منطقه در کشور عراق است که توجه ‌ویژه سلفی‌ها و افراطیون منطقه را به خود جلب کرده بنابراین خبر آزاد‌سازی آن از دست افراطیون به مثابه بمبی است که منطقه را تحت تاثیر قرار داده است.
آزاد‌سازی فلوجه از آنجا در استراتژی‌های ارتش عراق از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است که این شهر به‌عنوان مهم‌ترین پایگاه گروه‌های تکفیری و داعش محسوب می‌شد. ضمن اینکه فلوجه تنها شهر عراق است که به کمک همین گروه‌های تکفیری، بدون جنگ و عوامل خارجی به تصرف داعش درآمد همچنین به واسطه نزدیکی فلوجه به بغداد، عملیات‌های تروریستی در بغداد نیز از همین شهر برنامه‌ریزی و انجام می‌شد. بنابراین آزاد سازی این شهر نقش عمده‌ای در تامین امنیت بغداد و استان‌های مرکزی و جنوبی عمدتا شیعه ‌عراق دارد.از سوی دیگر حضور نیروهای طرفدار صدام و نیروهای تکفیری در فلوجه، عمق مخالفت با دولت عراق در این شهر و وجود نگرش‌های ضدشیعی و ضد ایرانی در فلوجه از پیچیدگی‌های این شهر به شمار می‌رفت.
به‌رغم خوشحالی بسیاری که از این عملیات در سطح کشور عراق و منطقه به وجود آمده است اما ارتش عراق در حالی موفق به آزاد‌سازی این منطقه استراتژیک شده ‌که عده‌ای از این موفقیت راضی نیستند. در راس آنها عربستان سعودی و متحدانش در شورای همکاری خلیج فارس هستند که موتورهای تبلیغاتی خود را بسیج کرده‌اند تا حرکت ملی ارتش عراق در آزادسازی شهر فلوجه را به عملیاتی
سنی - شیعی تبدیل کنند. بهانه آنها این است که فلوجه شهری ‌شیعه‌ است و نباید نیروهای داوطلب مردمی ‌که عموما شیعه هستند به سمت آن حرکت کنند. این باور نزد عربستانی‌ها و متحدان عرب آنها وجود دارد که شیعیان یعنی دست نشانده‌های ایران در عراق هستند حتی اگر ارتباطی با ایران نداشته باشند. اما نگاه اصلی این است که باتوجه به دشواری‌های آزادسازی فلوجه این عملیات توانایی ارتش و مردم عراق را برای مقابله با داعش به اثبات رساند‌، به‌طوری که آزادسازی دیگر مناطق عراق که در اشغال داعش بوده، تسهیل شده است. از سویی دیگر، آزادسازی فلوجه، کاهش اعتماد به نفس تروریست‌ها را به‌دنبال داشت که این موضوع نیز بر پیروزی کامل نیروهای عراقی بر تروریسم موثر خواهد بود.

بازی مرگ و زندگی داعش
با بررسی تحولات جاری به نظر می‌رسد پس از این پیروزی احتمالا تروریست‌هایی که از فلوجه فرار کرده‌اند، باتوجه به مناطق امنی که در موصل دارند، سعی خواهند کرد خود را به سمت شمال فلوجه و شرقاط برسانند. البته‌ نباید این مساله را از نظر دور داشت که نگاه واقع‌بینانه به شرایط نشان می‌دهد که اگرچه آزادسازی فلوجه، مسیر مقابله با تروریست‌ها را برای عراقی‌ها هموار‌تر کرده است، اما‌ مشکلات مهمی‌مانند کارشکنی‌های عربستان و متحدانش و امکان تجدید قوای داعشی‌ها به ویژه باتوجه به فرار فرماندهان اصلی داعش از فلوجه وجود دارد. اما آنچه که پر‌واضح است اینکه منابع داعش به‌شدت محدود شده‌اند و توسط بازیگران بسیاری از جهات مختلف تحت فشار قرار گرفته است. مسائل پیش آمده آن چیزی نیست که تروریست‌های داعش انتظار داشتند. بنابراین‌ در زمانی نه‌چندان دور تروریست‌ها موصل و دیگر قلمروهای تحت کنترل خود را از دست خواهند داد. سقوط شهر فلوجه ضربه سنگین و مهلکی به داعش بود و اکنون شهر موصل تنها شهری است که در دست داعش قرار دارد.با این تفاسیر مرحله آینده برای ارتش عراق، مرحله بیرون راندن داعش از موصل است. این مرحله بسیار دشوارتر خواهد بود زیرا موصل پنج برابر فلوجه است به‌خصوص که گزارش‌ها حاکی است که داعش خودش را برای نبرد شدید در شهر موصل آماده می‌کند. همچنین تسلط بر شهر فلوجه موجب دور شدن تهدیدات و خطرات تروریستی از برخی مناطق واقع در استان صلاح‌الدین می‌شود و این بدان معناست که آزادسازی فلوجه به یکباره دستاوردهای نظامی مختلفی را نیز به‌دنبال خواهد داشت. به گفته کریم النوری، سخنگوی بسیج مردمی‌ عراق: «آزاد‌ سازی فلوجه از حیث نزدیکی این منطقه به کمربند بغداد حائز اهمیت است و در نتیجه آن با رفع خطر بزرگی از سر بغداد، امنیت حفظ پایتخت تضمین می‌شود.»
با این وضعیت، در ادامه داعش در عراق با شکست سنگینی مواجه خواهد شد که برای دول حامی ‌آن نیز به منزله شکست استراتژیکی محسوب خواهد شد. همچنین آزادسازی فلوجه توانسته است تاثیر روحی و روانی بسزایی در جبهه‌های سوریه علیه داعش داشته باشد و شکست‌هایی را نیز برای داعش در سوریه به همراه آورد.
آنچه که مورد توجه است اینکه فلوجه اهمیت استراتژیکی هم برای دولت عراق و هم برای داعش داشت به‌خصوص که برای داعش اهمیت مرگ و زندگی داشته است به‌طوری که مرکز تمرکزی که طی دو سال گذشته داشته را از دست داده است.بنابراین با از دست دادن فلوجه، داعش دیگر توان اقدامات تروریستی و انجام یورش به دیگر مناطق به ویژه بغداد را نخواهد یافت.اکنون باقیمانده عناصر داعش در فلوجه سخت در فشارند و همزمان شدن این وضع با فشارهایی که در دیرالزور در سوریه نیز با آن دست به گریبان هستند به اضافه فشارهای جدی در شمال شرق سوریه و به عبارت دقیق‌تر در اطراف رقه که پایگاه اصلی داعش در سوریه به‌شمار می‌آید امکان رفت و آمد و یا انتقال نیرو و سلاح برای نیروهای داعش در فلوجه را از آن سلب کرده است.
باتوجه به این موارد و نیز با در نظر گرفتن اهمیت راهبردی فلوجه برای دولت عراق و نیز داعش، می‌توان گفت که آخرین نبردهای آزاد‌سازی فلوجه در مراحل پایانی آن شامل یورش به مواضع داعش در عمق فلوجه به شکل بی‌سابقه‌ای شدت پیدا کرده و به جبهه‌های موصل انتقال می‌یابد زیرا این نبرد برای داعش به مثابه نبرد مرگ و زندگی است چرا‌که در صورت شکست موصل داعش محور اصلی و نقطه اتکایی را که در سال‌های اخیر در خاک عراق برای خود ایجاد کرده بود از دست خواهد داد.داعش در طول چند سال اخیر کنترل نظامی و امنیتی عملیات خود در نقاط مختلف عراق را از فلوجه به دست داشت، از همین رو شکست داعش در فلوجه به مثابه نقطه عطف و سرنوشت‌ساز در عراق و سوریه و اطراف آن است و حتی استقرار این گروه تروریستی را در کشورهای دیگر که در فاصله‌ای دور از عراق و سوریه قرار دارند نیز به‌طور جدی تحت تاثیر قرار خواهد داد.
آن چیزی که اکنون باید اذعان داشت این است که داعش حتی در صورت از دست دادن همه شهرها و مناطق تحت کنترل خود، از بین نخواهد رفت بلکه به جنگ چریکی و نبرد خیابانی برای اجرای حملات سریع روی خواهد آورد و شکستش در شهر فلوجه اگر‌چه ضربه‌ای سنگین است اما نهایت کارش نخواهد بود بنابراین تنها راه شکست دادن داعش در عراق آن است که دولت مرکزی با روسای قبایل و شورشیان مسلح سنی در این شهر به توافقی جامع دست یافته و با همکاری آنها به مقابله با داعش بپردازد.