جنگ فرسایشی // داعش به یک گروه چریکی کوچک تبدیل می‌شود
جواد قربانی‌آتانی// دکترای علوم سیاسی
در روزهای اخیر ارتش و نخست‌وزیر عراق اعلام کرده‌اند که در آستانه باز‌پس‌گیری کامل شهر فلوجه هستند. این امر در ظاهر پیروزی و شکستی نمادین است. فلوجه اولین شهر عراق بود که توسط داعش اشغال شد پس می‌تواند نمادی از در شرف وقوع بودن پیروزی قطعی ارتش عراق بر داعش و پایان دادن به حضور آن در این کشور باشد و از دیگر سو می‌تواند نمادی از قریب‌الوقوع بودن لحظه بستن بار و بنه از موصل و ترک عراق برای باقیمانده داعشیان باشد. اما همان‌طور که گفتم در ظاهر،داعش پدیده‌ای بود که باتلاق سوریه به آن فرصت ظهور داد؛ بسیاری از ته‌ماندگان جوامع توسعه‌یافته صنعتی و کشورهای ناکام از سیاست‌های ناسیونالیستی که هرگز نتوانسته بودند آن‌طور که دلخواه دولتمردان بود جامعه‌پذیر شوند، سیل گونه راه سوریه را در پیش گرفتند تا در خلاء قدرت آن بر جهانی که آنها را پس زده بود بشورند و البته این پدیده اگر برای مردم عراق و سوریه و برخی دیگر ناخوشایند بود، محبوب دل دولت‌های فرصت‌طلب منطقه قرار گرفت و به سرعت تمهید و تجهیز شد (اگرچه پنهانی). بنابراین در پس سودای مضحک احیای خلافت داعش، باید سودای بزرگ‌تر برخی از بازیگران منطقه‌ای را جست‌وجو کرد که
تلاش کرده‌اند از موجودیت این گروه نهایت بهره را ببرند. و اینکه گفتیم در ظاهر، همین جا علتش مشخص می‌شود. با اخراج این گروه از موصل و حتی کل کشور عراق، یعنی با نابودی وجه مشهود این ابزار، آیا این سودای پشت پرده نیز نابود خواهد شد؟ برای پاسخ به این سوال بد نیست نگاهی به افغانستان بیندازیم. بسیاری از کشورهایی که امروز در ائتلاف ضدداعش حضور دارند، در نیمه دوم قرن 20 همگی در ائتلاف ضدکمونیستی گرد‌آمده بودند. آنها اسلام رادیکال را ابزاری مناسب برای مقابله با توسعه‌طلبی شوروی و بدیلی در برابر ایدئولوژی اغواگر کمونیسم می‌دیدند. پس هرجا که خطر گسترش معنوی شوروی وجود داشت، بر آتش این ابزار دمیدند. بارزترین آن نیز اسلامگرایان افغان بودند. ائتلاف ضدکمونیستی آن روزگار این مبارزان را گرد‌آوردند، سازمان دادند، تجهیز کردند و به سوی افغانستانی که اشغال شده توسط کفار تبلیغ می‌شد، گسیل داشتند. نتیجه 10 سال جنگ فرسایشی ارتش افغانستان و شوروی با چریک‌های مسلمان افراطی صدها هزار کشته و مجروح و نهایتا شوروی عاجز شده و در آستانه فروپاشی، عطای افغانستان را به لغایش بخشید. از دل آن مبارزان اسلامگرا، گروه‌های مختلف متخاصمی سر
برآوردند که یکی از آنها طالبان بود. این گروه ابتدا توانست به سرعت بر قدرت در افغانستان چمبره بزند و پس از آن به حامی اصلی القاعده، دیگر گروه سربرآورده از دل همان مبارزان، تبدیل شد. حال آن ابزار سابق ضدغرض شده بود، زیرا برخلاف طالبان که اهداف افغان داشت، القاعده به جهاد جهانی می‌اندیشید. پس ضدغرض فعلی باید نابود می‌شد که در ظاهر شد. اما آیا طالبان و القاعده نابود شدند؟ از سال 2001 به بعد، طالبان و القاعده به اهرمی برای افزایش توان چانه‌زنی و ابزاری برای پیشبرد منافع اسلام‌آباد و برخی دیگر از بازیگران منطقه‌ای تبدیل شدند. دمل طنز ماجرا زمانی سر باز کرد که بن‌لادن در پاکستان حاضر در ائتلاف جهانی ضد‌تروریسم، پیدا شد. بنابراین این پیروزی نمادین برای عراق ظاهری است، زیرا با اخراج داعش از شهرها، بازیگران عمده‌ای که منافع خود را در این کشور می‌جویند، به ابزار دیگری متو‌سل خواهند شد، کما اینکه شده‌اند. اگر کسی تصور کند که با شکست فیزیکی داعش، این کشور روی آرامش را خواهد دید، در سودایی خام غوطه‌ور است. و اما داعش. این گروه هم‌اکنون بخش‌های عمده‌ای از سوریه و عراق را در کنترل دارد. شعباتی از این گروه در کشورهایی
مانند لیبی و افغانستان نیز اعلام موجودیت کرده و گروه‌هایی نیز مانند الشباب در سومالی و بوکوحرام در نیجریه و ابوسیاف در فیلیپین با البغدادی اعلام بیعت کرده‌اند. البته به نظر می‌رسد گروه‌های مذکور بیش از آنکه رابطه راهبردی با داعش داشته باشند سعی کرده‌اند از رعبی که نام داعش در دل‌ها افکنده بود بهره‌برداری کنند و نه چندان التزامی به این گروه دارند و نه داعش توانی برای فرماندهی آنان دارد. پس سرنوشت خلافت اسلامی در سوریه و عراق مشخص خواهد شد.
آنچه مشخص است با پیشروی هرچه بیشتر ارتش عراق و حامیانش، این گروه نیز هرچه بیشتر به سوی سوریه عقبنشینی خواهد کرد. با بحرانی که از سوریه به کل منطقه و البته اروپا صادر کرده است، احتمالا در آینده‌ای نه چندان دور قدرت‌های جهانی به اجماعی در مورد سوریه خواهند رسید و از جمله اقدامات آنها حذف گروه‌های متخاصم و ایجاد دولتی فراگیر خواهد بود. بنابراین داعش سودای گام به گام تمام متصرفاتش را از دست خواهد داد و احیای خلافت را به گور خواهد برد. اما تا آن زمان یک سوال بی‌پاسخ خواهد ماند؛ چگونه گروهی که تمام کشورهای جهان نسبت به آن اعلام انزجار کرده‌اند و البته به آن اعلام جنگ، هنوز توان رزمی دارد؟ داعش از کجا غذا و البته مهم‌تر از آن تجهیزات و سلاح تهیه می‌کند؟ مواد اولیه بمب‌های داعش از کجا می‌آید؟ حداقل قطار خودروهای تویوتای شیک داعشیان آن‌قدر در چشم بود که واشنگتن را به صرافت بیندازد که دم خروس بیش از حد عیان است و تحقیقاتی را آغاز کرد که با ختم شدنش به ریاض مجددا سوال فوق به محاق رفت. همچنین روسیه نیز انگشت اتهامش را راسخانه به سوی آنکارا نشانه گرفت و اعلام کرد برخی از داعش نفت می‌خرند و تسلیحات و نفراتش را تامین
می‌کنند. اما ریاض و آنکارا و سایر پایتخت‌های منطقه می‌پرسند: چگونه است که روسیه و ایالات‌متحده حق دارند در سوریه و عراق از منافع خود حراست کنند و ما نداریم؟ پس این دور مضحک ائتلاف و اقدامات پشت پرده، شریک دزد و رفیق قافله، همچنان ادامه دارد. سرنوشت داعش نیز در همین دور مضحک رقم خورده و خواهد خورد. فلوجه آیینه‌ای تمام‌نما از سرنوشت این گروه است. در این شهر داعشیان تا قطره آخر خونشان جنگیدند و هنوز دارند می‌جنگند؛ این تنها یک معنی دارد؛ داعشیان جایی برای عقبنشینی ندارند. هر داعشی از خود می‌پرسد: «اگر از عراق یا سوریه رانده شوم، به کجا می‌توانم بروم. کشور حاضر است یک داعشی را پذیرا شود؟ پس باز می‌جنگند. در صورتی که داعش مناطق تحت کنترلش را از دست بدهد، این گروه دو سرنوشت بیشتر نخواهد داشت؛ یا در قالب گروهی چریکی همچنان به ابزاروارگی ادامه خواهد داد و با حمایت پنهانی برخی از بازیگران منطقه‌ای در راستای اهداف آنها با دول عراق، سوریه یا سایر کشورهای منطقه خواهد جنگید، یا در صورتی که منحل شود، اعضایش از سر ناچاری به گروه یا گروه‌های دیگری می‌پیوندند که همین نقش را بازی خواهد کرد.
دیدگاه تان را بنویسید