برجام برای آمریکا و غرب یک الزام است
اقتضای زمانه
برجام، برنامه جامع اقدام مشترک است؛ تمام این واژه‌ها معنادار است. اقدام یک معنای اساسی در درون خود دارد و آن آمادگی برای عمل است. وقتی اشتراک در آن پیش می‌آید این اشتراک باید بر مبانی خاصی استوار باشد. اشتراک در یک اقدام نیازمند به فهم مشترک است. مساله اساسی میان ایران و نظام بین‌الملل در همین‌جا شکل می‌گیرد؛ به ویژه میان ایران و 1+5 و به‌خصوص میان ایران و ایالات‌متحده آمریکا این سهم مشترک ایجاد نشده است. بنابراین اقدا‌م‌ها نه بر‌اساس فهم و سپس تفاهم و تعامل خودافزا، بلکه بر‌اساس یک کنش جبری صورت می‌پذیرد. ایران این جبر را به صراحت بیان می‌کند؛ سیاستمداران نظام جمهوری اسلامی ایران به ویژه رهبری نظام جمهوری اسلامی به‌عنوان تصمیم‌گیرنده اصلی حوزه تعاملات بین‌المللی در سیاست خارجی اساسا مذاکره با غرب به ویژه آمریکا را امری فاقد وجاهت عملیاتی می‌دانند.
از این رو آنچه در عمل صورت می‌پذیرد ناشی از مصالح عمومی و اقتضای زمانه است. از طرف دیگر در غرب نیز الزام همکاری با ایران وجود دارد. لزوم شکل بخشیدن به آینده نظام نوین جهانی، در گرو فهم و ادراک جایگاه و نقش ایران اسلامی در آینده شکل‌دهی و محتوابخشی به این نظم است. از این منظر باید بر این نکته تاکید داشت که در آن سوی متن نیز این الزام و درک آن دیده نمی‌شود. به همین خاطر در وضعیت فعلی برجام به مثابه بلوری است که از رکابی متزلزل و نازک برخوردار است. بنابراین لغزان و شکننده به نظر می‌رسد ولی هر دو طرف ماجرا می‌دانند که این بلور را نمی‌توانند از دست بدهند. از این رو با وجود تمام شکنندگی رکاب، در پی تولید ادبیاتی هستند که دیگری را به تزلزل و عدم‌استحکام بخشی به این رکاب متوجه سازند. از همین رو باید گفت برجام برای آمریکا و غرب یک الزام، برای ایران یک اقتضاء و برای قدرت‌های شرقی یک برگ برنده در جهت نزدیکی به ایران است. اکنون ما در دوران درون برجامی‌‌به سر می‌بریم و دولت اوباما بهترین فرصت برای رسیدن به برجام و از طرف دیگر ایجاد زیربناهایی برای درک متقابل بیشتر در اجرایی کردن آن بوده است. اما باید بگویم که به
واسطه تحرکات موجود در واشنگتن و تهران و تحمیل چالش‌های منفی ناشی از چهار دهه اصطکاک روابط میان ایران و آمریکا این فرصت در حال از دست رفتن یا کاهش نفوذ است. اگر هیلاری کلینتون قدرت را در دست گیرد این کاهش و محدود شدن فرصت را شاهد خواهیم بود و با انتخاب دونالد ترامپ این فرصت بسیار بسیار با مخاطره روبه‌رو خواهد شد. البته برجام را باید در ارتباط با پرونده هسته‌ای دید. آمریکا آن را محدود به پرونده هسته‌ای می‌داند و تعریفی محدود یا به عبارتی مضیق از آن دارد. این در حالی است که در نظام جمهوری اسلامی ایران به‌ویژه در نگاه حکومتی از برجام تعریف موسع و برداشتی گسترده به وجود آمده است. به‌گونه‌ای که در آغاز امضای توافقنامه ژنو و تاکید رئیس‌جمهور روحانی بر برداشتن همه تحریم‌ها علیه ایران، تفسیر حاکم آن بود که تمام تحریم‌ها از جمله تحریم‌های مربوط به حقوق بشر یا اتهام حمایت از تروریسم و غیره برداشته می‌شود و حتی واشنگتن تمام شرایط مدنظر ایران در منطقه و نظام بین‌الملل را پذیرا می‌شود. این ناشی از همان نگاه به درک متن برجام است. با روی کار آمدن هیلاری کلینتون این تعریف محدود و مضیق، مرزهای پررنگ‌تری پیدا خواهد کرد؛
تحریم‌ها علیه ایران در ابعاد دیگر تشدید خواهد شد. کلینتون تلاش می‌کند تا برجام را حفظ کند اما با تمام وجود سعی خواهد داشت تا زمینه‌های دیگر و پرونده‌های مختلف علیه ایران را در چارچوب قدرت هوشمند آمریکایی فعال کند. ترامپ نیز همین رویه را اما با یک بستر دیگر یعنی بهره‌برداری از قدرت سخت و تاکید بر دکترین پیش‌دستانه دنبال خواهد کرد. جملاتی چون پاره کردن برجام یا زدن کشتی‌های ایرانی در محدوده تنگه هرمز و امثال اینها نشان‌دهنده دمیدن در شیپور رفتارها و کنش‌های نظامی و سیاسی است. از این رو باید وضعیت برجام در آینده را در محدودسازی به مسائل هسته‌ای، پررنگ کردن مرزهای آن با پرونده‌های دیگر و سپس فعال کردن پرونده‌های دیگر در جهت تحت فشار قرار دادن بیشتر ایران با ابراز تحریم‌هایی دانست که پیش‌تر هیلاری کلینتون آنها را فلج‌کننده خوانده است. اثر این تحریم‌ها می‌توانست زمانی بیشتر محتوا بپذیرد که ما در منطقه شاهد یک تلاش همگرا میان عربستان و اسرائیل و بعضی از دولت‌های عربی دیگر علیه تهران باشیم. این در حالی است که اگر تهران و غرب در بحران‌های منطقه‌ای مانند سوریه به یک تفاهم برد-برد دست یابند باتوجه به متن برجام و
تجربه ناشی از آن، زمینه‌های حل و فصل بیشتر مسائل ایران با غرب در پرونده‌های بعدی نیز آماده می‌شود. ایالات متحده آمریکا خود اکنون در فشار ناشی از گذار از بحران اقتصادی سال 2008 است؛ قدرت بیشتری نسبت به سال 2008 پیدا کرده اما در عین حال هزینه‌ها و بدهی‌های فراوانی نیز دارد. این کشور در عین درک اهمیت ژنوم ژئواستراتژیک ایران و کد ژئوپلتیک مهم ایران در منطقه خاورمیانه و عبور به آسیای شرقی نیازمند نزدیکی به تهران و حفظ یک تهران قدرتمند در منطقه است. بنابراین فرصت مناسبی برای ایران و آمریکا فراهم آمده تا مسائل خود را حل کنند و به‌‌نظر می‌رسد در سیاست پنهان این فهم در حال شکل‌گیری و جریان است. اگرچه در تهران صداهای تندی به گوش می‌رسد اما تکرار این صداها نشان‌دهنده آن است که در پشت پرده اتفاقاتی در حال رخ دادن است که این صداهای مکرر زمینه‌پرور ایجاد فضای مناسب برای این حرکت پنهان باشد. تمام تلاش آن است که برجام کنار گذاشته نشود چون برداشتن برجام برای هر دو طرف میز مذاکره، دوران پسابرجامی را فراهم می‌کند که هزینه‌های بس گزافی را به همراه دارد. بنابراین طرفین تلاش می‌کنند برجام را حفظ کنند و با مانورهای متفاوت در
جهت متهم کردن دیگری، ابزار مناسب فشار بیشتر بر همدیگر را فراهم سازند. در نهایت باید توجه داشت که با عملیاتی شدن برجام، ایران گام بلندی را به سوی توسعه برخواهد داشت. توسعه نیازمند ثبات و امنیت است. آنچه می‌تواند زمینه‌پرور توسعه پایدار شود، ایجاد فضایی است که در آن یک دولت و حکومت مستولی بر آن بتواند از ثبات سیاسی برخوردار و نشاط و انگیزه‌مندی را در لایه‌های گوناگون تحرک اجتماعی و سیاسی خود مدیریت کند؛ به‌گونه‌ای که دستاوردهای بزرگ اقتصادی، سیاسی، علمی و ابعاد گوناگون هدف‌گذاری توسعه‌ای آن بروز و ظهور پیدا کند. در صورت موفقیت برجام، ایران خواهد توانست در چارچوب تعامل سازنده، زمینه‌های ایجاد یک فضای مناسب در جهت ثبات سیاسی از منظر بین‌المللی را به دست آورد و با حصول به این معنا تا حدود زیادی به تثبیت قدرت منطقه‌ای خود و تحکیم آن نائل آید و به‌جای ایجاد اصطکاک بیشتر با محیط پیرامونی و بین‌المللی خود، زمینه‌های سرمایه‌گذاری داخلی را در جهت رسیدن به توسعه فراهم کند. اگر اینگونه باشد الگویی که در تهران در دهه 50 هجری شمسی به وجود آمد و تحت عنوان انقلاب اسلامی از آن یاد شد، خواهد توانست موجب ایجاد یک فضای مناسب
برای کارآمدی در جهت اداره مسائل سیاسی شود و این می‌تواند به‌عنوان الگوی خطرناک برای عربستان و دیگر کشورهای منطقه قرار بگیرد. از طرف دیگر باید بپذیریم که با پیاده شدن برجام، آنچه حاصل می‌شود زمینه‌های جدید حرکت در جهت حل اختلافات میان ایران و غرب به ویژه آمریکا است.
دیدگاه تان را بنویسید