گفت‌وگوی مثلث با علیرضا میریوسفی، رئیس گروه مطالعات خاورمیانه وزارت‌خارجه
نحوه اجرای برجام برای ایران مهم است
علیرضا میریوسفی، رئیس گروه مطالعات خاورمیانه وزارت‌خارجه
در ابتدا کمی راجع به اولویت‌های سیاست خارجی دولت یازدهم بفرمایید و توضیح دهید که به‌طور کلی توافق هسته‌ای و بهبود مناسبات با غرب چه جایگاهی در سیاست خارجی دولت آقای روحانی دارد؟
صرف نظر از مسائلی که در زمان انتخابات ریاست‌جمهوری ایران و از جمله در مناظره‌های انتخاباتی مطرح شد، مهمترین برنامه سیاست خارجی دولت جناب آقای دکتر روحانی، همان برنامه‌ای بود که به مجلس ارائه شد. این برنامه را دکتر محمدجواد ظریف در زمان اخذ رای اعتماد به مجلس ارائه داد که اصول سیاست خارجی دولت جدید ایران و دولت دکتر روحانی را تبیین می‌کرد. در این برنامه، مهمترین اولویت، روابط با همسایگان تعریف و تاکید شده بود که باید برای بازیابی صلح و ثبات در منطقه بیشترین همکاری را با همسایگان داشته باشیم. همچنین تعامل با دیگر کشورهای دنیا و حل‌و‌فصل بحران غیرضروری بر سر برنامه هسته‌ای ایران از دیگر موارد مهمی بود که دولت یازدهم در ابتدای روی کار آمدن در دستورکار قرار داده بود. همان‌گونه که بارها دکتر روحانی و دکتر ظریف تاکید کرده بودند برنامه هسته‌ای ایران یک برنامه کاملا صلح‌آمیز بود و هیچ هدف نظامی در آن دنبال نشده و نمی‌شود. اما با توطئه و برنامه‌هایی که برخی محافل صهیونیستی و دشمنان ایران اجرا کردند، این برنامه به یک پرونده امنیتی تبدیل شده بود. به عبارت دیگر غیرامنیتی کردن پرونده هسته‌ای ایران از دیگر اولویت‌های
اصلی دولت دکتر روحانی بود و در همین چارچوب دستگاه سیاست خارجی تمرکز زیادی بر حل‌و‌فصل مساله هسته‌ای گذاشت. زیرا عنوان می‌شد که موضوع هسته‌ای اثر نامطلوبی بر همکاری‌های منطقه‌ای ایران و به ویژه همکاری‌های اقتصادی نیز باقی گذاشته است. به همین خاطر در سه سال گذشته این برنامه سیاست خارجی کم و بیش دنبال شده است.
چرا تا بدین حد توجه سیاست خارجی ایران در سه سال گذشته بر مساله هسته‌ای متمرکز شده بود؟
مفهوم امنیتی شدن پرونده هسته‌ای ایران این بود که شکاف‌های غرب در برابر ایران ترمیم و یک سیاست تقریبا یک‌پارچه‌ای علیه ایران دنبال می‌شد. همراهی بی‌سابقه اروپا با سیاست‌های آمریکا را در این مقطع زمانی در همین راستا می‌شود تفسیر کرد. همان‌طور که می‌دانید اروپا در بیش از 30 سال گذشته به‌رغم همکاری‌هایی که در برخی مواقع با آمریکا نشان داده، ولی در بسیاری از موارد نیز با این کشور اختلاف‌نظر داشته و سیاست مستقلی را در پیش گرفته است. به‌عنوان مثال در اواخر دهه 90 میلادی شاهد بودیم که شرکت‌های بزرگ فرانسوی مانند توتال به‌رغم قانون داماتو و تحریم نفتی علیه ایران، به همکاری با ایران پرداختند. به اعتقاد تیم سیاست خارجی که در ایران روی کار آمده، امنیتی شدن پرونده هسته‌ای ایران باعث شده بود که اجماع علیه ایران شکل بگیرد و چندین قطعنامه در شورای امنیت سازمان به‌عنوان مجوز برای فشار علیه دیگر کشورها در همکاری با ایران تصویب شود. به همین خاطر یکی از اهداف اصلی دستگاه سیاست خارجی این بود که با غیرامنیتی کردن پرونده هسته‌ای ایران بار دیگر زمینه را برای بازیگری و روابط متفاوت با کشورهای مختلف حاضر در اردوگاه غرب شامل
اروپا، ژاپن، کره‌جنوبی و باقی کشورها فراهم کنند.
دکتر روحانی در سفر اخیرشان به آمریکای لاتین و نیویورک انتقادات صریحی را نسبت به برخی اقدامات غرب و به ویژه آمریکا بیان کردند. به نظر شما چرا رئیس‌جمهوری با این صراحت به انتقاد از غرب و سیاست‌های آمریکا پرداخت؟
در ابتدا باید توجه داشت که سفر دکتر روحانی به کوبا و ونزوئلا و همچنین آمریکا با هدف حضور در اجلاس سالانه سازمان‌ملل بعد از اجرایی شدن برجام صورت گرفت و این سفر، اولین سفر رئیس‌جمهور بعد از اجرایی شدن برجام به شمار می‌رود. همان‌گونه که دکتر روحانی نیز به درستی اشاره کردند، تلاشی که از سوی طرف مقابل به ویژه طرف آمریکایی برای اجرای مفاد و روح برجام در این مدت دیده شده است، بسیار کمتر از حدی است که مورد تعهد آنهاست. البته روی کاغذ تعهدات و امضاها انجام شده ولی تاخیرها و همچنین عملکرد دوگانه و متناقض نهادهای ذیربط آمریکایی، شدیدا مورد انتقاد دکتر روحانی و دکتر ظریف قرار گرفت. این انتقادات کاملا بجا و به موقع بود. این سفر، اولین سفر مقامات ایران در این سطح بعد از اجرایی شدن برجام بود و طبیعتا کوتاهی‌هایی که طرف مقابل در اجرای برجام از خود نشان داده است، می‌بایست از سوی رئیس‌جمهور و وزیر خارجه مورد نقد قرار می‌گرفت که گرفت.
بخش زیادی از صحبت‌های مقامات ایرانی در سفر اخیر به آمریکای‌لاتین و همچنین نیویورک به برجام مربوط می‌شد. از ابتدای شروع مذاکرات مربوط به برجام، ما شاهد جنگ روایت‌ها بوده‌ایم. روایتی که آمریکایی‌ها سعی داشته‌اند از برجام جا بیندازند این است که ایران به دلیل فشارهای ناشی از اعمال تحریم‌های فلج‌کننده مجبور شده به مذاکره روی بیاورد و برجام و هر مقداری از گشایش اقتصادی برای ایران غنیمت است. به همین خاطر غرب و به‌خصوص آمریکا تلاش دارد حداقل تعهدات خود را انجام دهد. اما در طرف مقابل روایتی که در رابطه با برجام وجود دارد و منطبق بر نگرش مقامات عالی نظام است، این بوده که طرف آمریکایی برجام یک تجربه برای ملت ایران است و فرصتی جدید به آمریکا برای تغییر ماهیت سیاست‌های خصمانه و استعماری‌اش نسبت به ایران است. رئیس‌جمهور آمریکا در قالب نامه‌هایی که به مقامات عالی ایران نوشت ادعا کرد که به‌دنبال این هستند که نوع روابط‌شان را با ایران تغییر دهند و در همین چارچوب حاضرند ضمن قبول وجود تکنولوژی صلح‌آمیز هسته‌ای در ایران، تحریم‌های مرتبط را نیز لغو کنند. به همین خاطر نحوه اجرای برجام نیز برای ایران به اندازه ادامه آن بسیار
مهم است، چرا که این مساله شاخص مهمی است که نشان می‌دهد که آیا غرب و به ویژه آمریکا در پیشنهاد اولیه صداقت داشته‌اند و آیا واقعا می‌خواهند سیاست‌های اشتباه خود را تغییر دهند یا کماکان در همان مسیر سابق قدم بر‌می‌دارند. بنابراین هشدارهای اخیر، هشدارهایی فراتر از برجام است زیرا ادامه اجرای برجام هرچند برای ایران اهمیت دارد، اما مهمتر از آن برای تهران تغییر رفتار کشورهای غربی به‌طور کلی است.
از این پس باتوجه به برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری در آمریکا تا دو ماه دیگر و همچنین پایان کار دولت یازدهم در ایران تا کمتر از یک سال دیگر، پیش‌بینی شما از آینده روابط ایران و غرب و همچنین اجرای برجام چیست؟
یکی از فواید برجام همان‌گونه که مقام معظم رهبری نیز اشاره کردند، این است که این توافق یک تجربه جدید در تعامل ایران با غرب و به‌خصوص آمریکا‌ست. این تجربه مفید یقینا در آینده استفاده خواهد شد. در رابطه با چشم‌انداز روابط ایران و غرب و پیگیری برجام دو حالت بیشتر وجود ندارد: یا برجام همانی خواهد بود که طرف غربی تعهد کرده که این روند به نفع ملت ایران است و یک تحول کیفی در نوع نگرش کشورهای غربی و در راس آنها آمریکا در قبال کشورهایی مانند ایران تلقی می‌شود. حالت دیگر آن است که برجام به سرانجامی نرسد و کارشکنی‌ها نیز عملا این توافق را نقض کند. در این صورت علاوه بر اینکه یک تجربه جدید در تعاملات آینده در اختیار ملت ایران خواهد بود، تجربه‌ای برای سایر کشورهای مستقل خواهد بود و تعاملات بین‌المللی را برای ایران تسهیل خواهد کرد.
انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا نیز آزمون مهمی در انجام تعهدات واشنگتن در قبال برجام تلقی می‌شود. هر کدام از دو کاندیدای دموکرات یا جمهوریخواه که در انتخابات پیروز شوند، متعد به انجام تعهدات بین‌المللی این کشور خواهند بود و برجام را به‌طور صریح نقض نخواهند کرد اما گرایش رئیس‌جمهور آینده احتمالا بر کیفیت و نحوه اجرای برجام که بسیار تعیین‌کننده است موثر خواهد بود. از آنجایی که نحوه اجرای برجام، بیانگر پایبندی یا عدم‌پایبندی طرف مقابل به تعهدات و وعده‌هایش محسوب می‌شود، این گرایشات می‌تواند تعیین‌کننده باشد. به همین جهت بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا تا حدی تکلیف برجام و میزان پایبندی کشورهای طرف 1+5 در اجرای تعهداتشان مشخص‌تر خواهد شد.
اینکه روابط‌شان را با ایران تغییر دهند و در همین چارچوب حاضرند ضمن قبول وجود تکنولوژی صلح‌آمیز هسته‌ای در ایران، تحریم‌های مرتبط را نیز لغو کنند. به همین خاطر نحوه اجرای برجام نیز برای ایران به اندازه ادامه آن بسیار مهم است، چرا که این مساله شاخص مهمی است که نشان می‌دهد که آیا غرب و به ویژه آمریکا در پیشنهاد اولیه صداقت داشته‌اند و آیا واقعا می‌خواهند سیاست‌های اشتباه خود را تغییر دهند یا کماکان در همان مسیر سابق قدم بر‌می‌دارند. بنابراین هشدارهای اخیر، هشدارهایی فراتر از برجام است زیرا ادامه اجرای برجام هرچند برای ایران اهمیت دارد، اما مهمتر از آن برای تهران تغییر رفتار کشورهای غربی به‌طور کلی است.
از این پس باتوجه به برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری در آمریکا تا دو ماه دیگر و همچنین پایان کار دولت یازدهم در ایران تا کمتر از یک سال دیگر، پیش‌بینی شما از آینده روابط ایران و غرب و همچنین اجرای برجام چیست؟
یکی از فواید برجام همان‌گونه که مقام معظم رهبری نیز اشاره کردند، این است که این توافق یک تجربه جدید در تعامل ایران با غرب و به‌خصوص آمریکا‌ست. این تجربه مفید یقینا در آینده استفاده خواهد شد. در رابطه با چشم‌انداز روابط ایران و غرب و پیگیری برجام دو حالت بیشتر وجود ندارد: یا برجام همانی خواهد بود که طرف غربی تعهد کرده که این روند به نفع ملت ایران است و یک تحول کیفی در نوع نگرش کشورهای غربی و در راس آنها آمریکا در قبال کشورهایی مانند ایران تلقی می‌شود.
حالت دیگر آن است که برجام به سرانجامی نرسد و کارشکنی‌ها نیز عملا این توافق را نقض کند. در این صورت علاوه بر اینکه یک تجربه جدید در تعاملات آینده در اختیار ملت ایران خواهد بود، تجربه‌ای برای سایر کشورهای مستقل خواهد بود و تعاملات بین‌المللی را برای ایران تسهیل خواهد کرد.
دیدگاه تان را بنویسید