غلبه جامعه بر سیاست/ ایران باید مقابل توسعه‌طلبی ترامپ ایستادگی کند
محمد جمشیدی / استاد دانشگاه تهران
انتخاب دونالد ترامپ به‌عنوان رئیس‌جمهور آمریکا را از چند سطح میتوان مورد تحلیل و ارزیابی قرار داد؛ مهمترین مساله به سطح راهبردی این تحول مربوط میشود. در این خصوص در دوره اخیر، ما شاهد خروج انگلیس از اتحادیه اروپا یا توافقنامه‌هایی در آمریکای لاتین برای مسامحه با مبارزان مسلح بودیم که هر دوی این مسائل از سوی مردم به نوعی رد شده است. همچنین میبینیم در اروپا حرکتهای جریانات دست راستی که به خواستههای عمومی مردم نزدیک‌ترند و از رویکردهای رسمی دولتی فاصله دارند، در حال غلبه هستند. در واقع آنچه در آمریکا اتفاق افتاد نیز از همین جنس است؛ یعنی مشاهده میشود که جامعه بر سیاست غلبه میکند که بحث بسیار مهمی است. بر این اساس نظرسنجیها دیگر نمیتوانند قابل اعتماد باشند چرا که یک عامل دیگر وارد معادلات شده است که نظرسنجیها قدرت اندازه‌گیری آن را ندارند. در واقع جوامع در حال تحول هستند و معیارهای متعارف سنتی نمیتواند جامعه را پوشش دهد. اهمیت این سطح راهبردی نتیجه انتخابات اخیر بسیار بالاست.
در سطح تکنیکی اگر بخواهیم این بحث را دنبال کنیم، اگرچه هیلاری کلینتون با پشتوانه کل نظام سیاسی ایالات‌متحده آمریکا، همه مراکز فکری، لابیها و کسانی که کمک مالی می‌کردند در انتخابات حضور یافت، اما شاهد بودیم که در نهایت ترامپ توانست بخش اعظمی از مردم را پای صندوقهای رای بیاورد. یعنی سفیدپوستان و همچنین کارگران صنعتی یقه‌آبی‌ها نیز در انتخابات اخیر دخیل شدند و توانستند نتیجه بازی را به نفع ترامپ تغییر دهند.
مساله اینجاست که در یکی، دو روز پیش از انتخابات، نظرسنجیهایی صورت گرفته بود که ارزیابی می‌کرد آرا به سمت جریان راست در حال حرکت است. یعنی ایالاتی که متمایل به دموکراتها بودند خنثی شدند، ایالتهای خاکستری متمایل به جمهوریخواهان شدند و آنهایی هم که متمایل به جمهوریخواهان بودند خیلی محکم و قاطع بر سر نظر و رای خود ایستادند. بنابراین طی 48 ساعت پیش از برگزاری انتخابات کل طیف سیاسی داخل آمریکا به سمت راست گرایش پیدا کرد.
از سوی دیگر درخصوص نظرسنجیها نیز همچنان‌که همواره گفته میشود یک حاشیه خطا وجود دارد و فاصله میان کلینتون و ترامپ نیز زیر این حاشیه خطا قرار داشت و نمیتوانست چیزی را پیش‌بینی کند. به بیان دیگر هر تحول هرچند کوچک می‌توانست کل بازی را بر‌اساس قواعد الکترالی آمریکا تغییر دهد. بنابراین ترکیب این چند عامل باعث شد که دونالد ترامپ به‌عنوان رئیس بعدی کاخ سفید انتخاب شود؛ مسالهای که تمام سیاستمداران و تحلیلگران را به نوعی شوکه کرد. این شوکه شدن به این خاطر است که یک حرکت غیرمتعارف بر‌اساس استانداردهای شناخته‌شده صورت گرفت که بیانگر تغییر در جامعه آمریکا و خواستههای مردم ایالات متحده است که گرایشات ضدسیستم حاکم در آنها تقویت شده است.
در این میان این بحث نیز مطرح است که شاید روی کار آمدن ترامپ منجر به چنددستگی در ساختار حاکمیت آمریکا شود؛ اما باید توجه داشت که صحبتهای دونالد ترامپ بلافاصله بعد از اعلام پیروزی‌اش، بیانگر مبارزه‌طلبی درون سیستم نبود. بلکه بیشتر روی اصلاحات درون سیستم تاکید داشت. اما واقعیت اینجاست که فارغ از نوع عملکرد ترامپ، این پدیده انتخابات اخیر باعث نوعی شکاف درون حاکمیت شده است. شکاف بین دو حزب دموکرات و جمهوریخواه و شکاف درون حزب جمهوریخواه مشخص است. اکنون نمیتوان گفت که ترامپ یک جمهوریخواه بود زیرا بسیاری از سران و نخبگان جمهوریخواه و نومحافظه‌کار به سمت هیلاری کلینتون، رقیب دموکرات ترامپ متمایل شدند. در واقع دونالد ترامپ یک نوع و گونه دیگری از جمهوریخواهی را ارائه داد.
این درحالی است که اصل انتخابات، فضای مناظرات و فضای سیاسی شکل گرفته در ایالات متحده آمریکا بیانگر شکاف سیاسی و قطبی‌شدن جامعه و حاکمیت آمریکاست. در این میان عملکرد ترامپ دومین عاملی است که میتواند در تشدید این شکاف اثرگذار باشد. زیرا او وعده‌هایی داده است که باتوجه به شخصیتی که دارد بعید است آنها را دنبال نکند؛ به‌عنوان مثال او در خصوص اصلاحات در واشنگتن سخن گفته و در یکی از سخنرانیهایش اشاره کرده است: «ما به واشنگتن می‌رویم تا سیفون را بکشیم و مفاسد دولت را از بین ببریم!» این صحبتهای ترامپ صرفا یک لفظ بی‌ادبانه نیست بلکه بر‌اساس یک وعده سیاسی بیان شده و بر این موضوع مبتنی است که در آمریکا لابی را تا حد امکان از سیاست جدا کنند.
در رابطه با هیلاری کلینتون نیز ترامپ مطرح کرد که ایشان درواقع به دلیل استفاده از ایمیل شخصی برای مسائل کاری، جرم انجام داده و باید به زندان برود. اگر رئیس‌جمهوری آتی آمریکا به واقع بخواهد به این شعارهایش جامه عمل بپوشاند، موجب خواهد شد که تنش سیاسی در آمریکا افزایش پیدا کند.
در ادامه تحلیل پیروزی ترامپ، سیاستهای او در خصوص مسائل داخلی و سیاست خارجی نیز جای بحث و بررسی دارد؛ به نظر میرسد که به لحاظ کلان، نظر ترامپ بیشتر بر مسائل داخلی استوار است اما این بدان معنا نیست که او در حوزه خارجی احساس فوریت نکند و هیچ اقدامی انجام ندهد. همزمان با مسائل داخلی، او تهدیداتی را در فضای خارجی مشاهده میکند که به آنها خواهد پرداخت. به نظر من در سطح جهانی، مهمترین تهدید برای دولت آینده آمریکا، چین است؛ یعنی در آینده واشنگتن به سمت تقابل اقتصادی و تجاری با پکن حرکت خواهد کرد تا آن را تنظیم کند. در بحث خاورمیانه نیز بحث تروریسم و داعش بر‌اساس وعده‌هایی که ترامپ داده برای او در اولویت خواهد بود. دونالد ترامپ در سخنرانیهایش اعلام کرده که با داعش به‌عنوان یک تهدید فوری برخورد و آن را نابود خواهد کرد. البته او گفته بود طرحش را عملی نمیکند تا دشمن متوجه آن نشود. بنابراین با این تفاسیر دولت آینده آمریکا به سمت خاورمیانه حرکت خواهد کرد و این احتمال میرود که حتی واشنگتن به سمت نظامی‌گری بیشتری برای تقابل با داعش متمایل شود.
در نهایت بحث رویکرد دولت جدید واشنگتن درباره ایران و برجام هم حائز اهمیت است؛ در این خصوص باید بگویم که ترامپ نیز مانند هیلاری کلینتون، ایران را یک دشمن قلمداد میکند. بنابراین به نظر میرسد که کاخ سفید در دو سطح با ایران تقابل پیدا کند؛ نخست فضای منطقهای که واشنگتن در این فضا در پی آن خواهد بود که ایران را به عقب براند. سطح دیگر به برجام مربوط میشود و این احتمال میرود که دولت ترامپ، برجام را ملغی کند. در ابتدا نیز ترامپ چنین سخنی را بیان کرد اما بعدتر موضعش را تغییر داد و گفت که دوباره با ایران وارد مذاکره خواهد شد. مذاکره مجدد بدین معناست که آمریکا منافعی که برجام تا امروز برایش داشته را حفظ خواهد کرد و با گفت‌و‌گوهای دوباره، امتیازات بیشتری از ایران خواهد گرفت. اگر دولت آمریکا چنین روندی را در پیش بگیرد، ایران باید در برابر این زیاده‌خواهی مقاومت کند حتی اگر نتیجه آن برهم خوردن توافق باشد. اگر دولت ایران در برابر این زیادهخواهیهای احتمالی، سستی به خرج دهد منجر به آن خواهد شد که در ابتدای روی آمدن دولت ترامپ، یک روند قهقرایی برای سیاست خارجی ایجاد شود و آمریکا نیز به سمت توسعه‌طلبی و
زیاده‌خواهی بیشتر گام بردارد. در نتیجه فارغ از اینکه دولت تاکنون چه سیاستی را در قبال آمریکا دنبال میکرده، از این پس باید خیلی مقاوم‌تر رفتار کند.
دیدگاه تان را بنویسید