جهان در سال جدید به کدام سو می‌رود؟
سال پرتلاطم
سال 1395 با همه فراز و نشیب‌های خود به پایان رسید. پیروزی‌های بزرگ محور مقاومت در منطقه، انتخاب ترامپ به‌عنوان رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، موافقت انگلیسی‌ها با خروج از اتحادیه اروپا و... هر یک از جمله حوادث و وقایعی بودند که فضای نظام بین‌الملل را به نحوی تحت تاثیر خود قرار دادند. سوال اصلی اینجاست که جهان در سال جدید (سال 1396) به کدام سو می‌رود؟ آیا نظام بین‌الملل در سال پیش رو، امتدادی از تحولات سال 1395 است یا شاهد بروز تحولات تازه‌ای در بستر آن هستیم؟ در این خصوص نکاتی وجود دارد که لازم است مورد توجه قرار قرار گیرد.آنچه مسلم است اینکه شکاف ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا در سال جدید تشدید خواهد شد. به‌طور کلی حضور دونالد ترامپ در کاخ سفید مولد بحران‌های زیادی در روابط واشنگتن - اروپا و آمریکا با دیگر اعضای ناتو بوده است. این موضوع در سال جدید به نقطه اوج خود خواهد رسید زیرا طی یک‌سال پیش رو، شاهد برگزاری انتخابات‌هایی در اروپا هستیم که یک طرف آن، گروه‌های ملی‌گرا و راست افراطی قرار دارند. طی ماه‌های اخیر، گروه‌های راست افراطی و ملی‌گرا در اروپا به صورت عینی از سوی ترامپ مورد حمایت قرار
گرفته‌اند.
در جریان برگزاری کنفرانس امنیتی مونیخ در سال 1395، شاهد بروز اختلافات عمیقی میان ایالات متحده آمریکا و متحدان آن بودیم؛ اختلافاتی که نشانه‌ای از رفع یا تخفیف آنها مشاهده نمی‌شود. مقامات اروپایی شرکت‌کننده در کنفرانس مونیخ نیز نتوانستند نگرانی خود را در خصوص حضور ترامپ در کاخ سفید و رویکرد سلبی واشنگتن نسبت به اروپای واحد، منطقه یورو و ناتو کتمان کنند. از این رو مهم‌ترین و اصلی‌ترین پیام برگزاری کنفرانس امنیتی مونیخ، بروز شکاف در جبهه غرب (میان آمریکا و اروپا) است؛ شکافی که حداقل در برهه فعلی نشانه‌ای دال بر ترمیم آن وجود ندارد. تقابل واشنگتن و کشورهای اروپایی، تقابلی امنیتی، اقتصادی و سیاسی است. این تقابل، در سال 2017 میلادی (سال جاری میلادی) و متعاقب برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری فرانسه شدّت خواهد گرفت. ترامپ در این انتخابات حمایت همه‌جانبه‌ای از مارین لوپن خواهد کرد. این موضوع برای سران اتحادیه اروپا که حضور لوپن در پاریس را کابوسی برای خود و اتحادیه اروپا می‌دانند، بسیار سنگین تمام خواهد شد. همچنین ترامپ به حمایت خود از گروه‌های راست افراطی و ملی‌گرا در اروپا ادامه خواهد داد؛ موضوعی که بر میزان
چالش‌های موجود میان آمریکا و اروپا خواهد افزود.
در هر حال، برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری فرانسه، نقطه مهم تقابل کاخ سفید و سران فعلی اتحادیه اروپا و منطقه یورو خواهد بود. از این رو می‌توان برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری فرانسه را مهم‌ترین واقعه در ترسیم مناسبات جدید ایالات متحده و اروپای واحد دانست. هر نتیجه‌ای که در این انتخابات حاصل شود، روی مناسبات واشنگتن - بروکسل تاثیرگذار خواهد بود.
در‌خصوص برگزیت و پرونده خروج انگلیس از اتحادیه اروپا نیز نکات مهمی وجود دارد که نمی‌توان به سادگی از کنار آنها گذشت. یکی از این موارد، تبلور استعداد درونی اسکاتلندی‌ها برای جدایی از انگلیس است. در سال 1396، شاهد تقابل عینی ساکنان اسکاتلند و دولت مرکزی انگلیس بر سر برگزاری همه‌پرسی دوباره استقلال خواهیم بود. پیروزی حامیان خروج انگلیس از اتحادیه اروپا در همه‌پرسی سال 2016 میلادی، مولد دغدغه‌ها و مسائل تازه‌ای در این کشور بوده است. هم‌اکنون ترزا‌می نخست‌وزیر انگلیس پروسه مذاکرات لندن - بروکسل را در خصوص نحوه خروج کشورش از اروپای واحد کلید زده است. با این حال به موازات این مذاکرات حساس، وقایعی در داخل انگلیس رخ می‌دهد که شاید برای سران این کشور نیز چندان قابل پیشگیری نباشد! خیزش دوباره طرفداران استقلال اسکاتلند برای جدایی از انگلیس و تبدیل شدن به کشوری مستقل، یکی از این موارد است. پس از برگزاری همه‌پرسی استقلال اسکاتلند و شکست استقلال‌طلبان، کمتر کسی تصور می‌کرد که پرونده جدایی این منطقه از انگلیس بار دیگر به جریان بیافتد! اتفاقی که پس از برگزیت دوباره رخ داده است...
هم‌اکنون طرفداران استقلال اسکاتلند درصدد برگزاری همه‌پرسی دوباره برای خروج از انگلیس هستند. آنها معتقدند پس از برگزیت، ساکنان اسکاتلند حق دارند دوباره در خصوص سرنوشت سیاسی خود تصمیم‌گیری کنند. طرفداران استقلال اسکاتلند معتقدند که دوران پس از برگزیت و قبل از برگزیت، دارای دو مختصات کاملا متفاوت است و متعاقبا، تصمیم‌گیری ساکنان اسکاتلند نیز در هر یک از این دو دوره متفاوت خواهد بود.
تشدید بحران‌های داخلی در ایالات متحده آمریکا موضوع دیگری است که در سال جدید شاهد آن خواهیم بود. برگزاری انتخابات نوامبر سال 2016 در ایالات متحده آمریکا و انتخاب دونالد ترامپ به‌عنوان رئیس‌جمهور این کشور، مولد بحران‌های زیادی در معادلات سیاسی و امنیتی این کشور بوده است. یکی از مواردی که طی روزهای اخیر مورد توجه تحلیلگران مسائل داخلی آمریکا قرار گرفته است، اعتراض‌های جاری در ایالت کالیفرنیاست، اعتراضاتی که می‌تواند منتهی به کالی‌اگزیت یا خروج کالیفرنیا از ایالات‌متحده و تبدیل شدن آن به کشوری مستقل گردد. هم‌اکنون اکثر ساکنان کالیفرنیا از حضور ترامپ در کاخ سفید ناراضی هستند. بی‌دلیل نبود که در جریان رقابت‌های انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا، هر 55 رای الکترال ایالت کالیفرنیا به هیلاری کلینتون تعلق گرفت. اگرچه آرای ایالت کالیفرنیا به صورت سنتی به دموکرات‌ها تعلق دارد اما هر بار یک جمهوریخواه در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا برنده شده است، لزوما زمزمه خروج این ایالت از آمریکا مطرح نشده است. اما این بار شرایط با قبل بسیار متفاوت است. فارغ از آنچه در کالیفرنیا می‌گذرد، اعتراض‌های عمومی در داخل آمریکا علیه ترامپ و
تصمیمات وی در مسند ریاست‌جمهوری شدت گرفته و این روند در سال 1396 نیز ادامه پیدا خواهد کرد.
آخرین نکته، مربوط به وضعیت متحدان منطقه‌ای ایالات‌متحده آمریکا در سال جدید است. آنچه مسلم است اینکه طی سال‌های اخیر هر اندازه زمان سپری شده است، از قدرت مانور متحدان واشنگتن در منطقه کاسته شده است. واقعیت امر این است که مهره‌های غرب و رژیم‌صهیونیستی در منطقه روزهای بسیار سختی را سپری می‌کنند. سوریه، عراق، یمن، بحرین و فلسطین جملگی به نمادها و مکان‌های شکست و ناکامی دیکتاتورهای ترکیه و عربستان تبدیل شده است. در چنین شرایطی، عصبانیت ریاض و آنکارا نسبت به آنچه در منطقه می‌گذرد به‌طور کامل قابل درک است. به‌عنوان مثال، مولود چاوش اوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه، و عادل الجبیر، وزیر امور خارجه عربستان‌سعودی، حتی قدرت کنترل حداقلی سخنان و رفتارهای خود را در جریان برگزاری کنفرانس مونیخ نداشتند. این عدم تعادل سیاسی و روحی، بازتابی از شکست‌های سنگین منطقه‌ای دو حامی بزرگ داعش و جبهه النصره و دیگر گروه‌های تروریستی، یعنی ریاض و آنکارا محسوب می‌شود.
در نهایت اینکه سال جدید، سال پر‌تلاطمی در مناسبات داخلی و بین‌المللی ایالات متحده آمریکا با کشورهای اروپایی و متحدان منطقه‌ای آن خواهد بود. تلاطمی‌که نه‌تنها از شدت و حدت آن کاسته نخواهد شد، بلکه هر اندازه پیش می‌رویم شاهد ظهور و بروز بیشتر آن خواهیم بود.
دیدگاه تان را بنویسید