رفتارهای واشنگتن مبتنی بر کدام منطق است
سود- هزینه
پس از ماه‌ها رجزخوانی(قبل از انتخابات و پس از انتخابات) بالاخره دولت ترامپ تیر خود را از چله کمان رها کرد تا در سوریه فرود آید. پایگاه هوایی الشریعات به بهانه اینکه بمباران شیمایی خان شیخون از آن پایگاه هدایت شده، مورد حمله موشکی توسط دو ناو جنگی آمریکا قرار گرفت و خسارات مادی و غیرمادی زیادی به سوریه وارد شد. متحدان آن خصوصا روسیه نیز با این توجیه که هرگونه مقابله می‌توانست احتمال وقوع جنگی بزرگ را افزایش دهد، واکنش عملی از خود نشان ندادند. بنابر برخی نظرات ایالات متحده از قبل روسیه را در جریان این حمله موشکی قرار داده و ترک پایگاه توسط نیروهای روسی خود می‌تواند گواهی بر این مدعا باشد. در صورتی که این امر واقعیت داشته باشد، عدم واکنش جدی توسط روسیه و نیز مطلع نساختن احتمالی ارتش سوریه، رفتارهای روسیه را دوباره زیر سوال می‌برد.
اما ایالات‌متحده چرا چنین اقدامی‌را انجام داد و چه اهدافی را دنبال می‌کند؟ این سوالی است که طی روزهای پس از حمله موشکی ایالات متحده توجه بسیاری از تحلیلگران را به‌خود واداشته است. بدون‌تردید پرتاب ۵۹ موشک کروز هزینه سنگینی برای ایالات متحده داشته و بر مبنای منطق سود-هزینه، دولت ترامپ باید سود به‌مراتب بیشتری را در نظر داشته باشد تا تن به چنین هزینه‌ای بدهد. واقعیت آن است که مدت‌هاست خیلی از تحلیلگران و حتی مردم عادی جهان منتظر چنین اقدامات غافل‌گیرکننده‌ای از سوی دولت ترامپ هستند. ماه‌ها رجزخوانی و حرف‌های تند، خیلی‌ها را بر آن داشته که منتظر تغییرات بزرگ در سیاست خارجی ایالات متحده باشند. قبل از انتخابات، بارها ترامپ به اوباما و نیز جناح دموکرات این انتقاد مهم را وارد می‌کرد که سیاست نادرستی نسبت به خاورمیانه و خصوصا سوریه اتخاذ کرده و عملا زمینه‌ساز شکل‌گیری و گسترش گروه‌های تروریستی مانند داعش شده‌اند. طبیعتا ترامپ خود را قهرمان مبارزه با تروریسم و حل بسیاری از مشکلات ایالات متحده و جهان معرفی کرده و مترصد فرصتی برای تحقق شعارهایش نشان می‌داد. پس از پیروزی در انتخابات، ترامپ سریعا اقداماتی را در
راستای تحقق برخی شعارهایش انجام داد، البته ابتدا برنامه‌هایی را در اولویت قرار داد که هزینه کم تری برایش داشته باشند. ایجاد محدودیت برای ورود شهروندان برخی کشورها همچون ایران می‌توانست برایش کم هزینه‌تر باشد، زیرا هم بر موج ملی‌گرایی جدید برانگیخته شده سوار می‌شد و راست افراطی را در آمریکا و اروپا با خود همراه‌تر می‌کرد و هم به کشورهای متخاصم با آمریکا خط و نشان می‌کشید تا حواس‌شان در برخورد با آمریکا جمع‌تر باشد. اما به‌نظر این سیاست موفقیت چندانی نداشت و با اوج گرفتن مخالفت‌ها در خود آمریکا و خارج از آن به‌تدریج از چنین موضعی تا حدود زیادی کوتاه آمد، ولی فشار را بر کشورهایی مانند ایران حفظ کرد. پس از این سیاست نسبتا ناموفق، دولت ترامپ دوباره با یک اتهام کهنه روبه‌رو شد: روابط پنهانی خوب ترامپ و نزدیکانش با روسیه. این انتقاد به‌تدریج جدیت یافته و پایه‌های قدرت ترامپ را در چند وقت اخیر تضعیف کرده است. دولت ترامپ بایستی ثابت می‌کرد که چنین اتهاماتی به هیچ‌وجه صحت ندارند تا احساس خطری که برای خیلی از متنفذین و مردم آمریکا ایجاد شده است رفع گردد. هزینه رودررویی مستقیم با روسیه برای دولت ترامپ عقلانی
نبود، خصوصا برای رئیس‌جمهوری که به‌خوبی با رمز و راز تجارت و ثروت‌اندوزی آشناست. او دوباره گزینه‌ای را دنبال می‌کند که کم‌هزینه‌تر باشد، اما باید به هرحال به روسیه شاخ و شانه بکشد تا منتقدین داخلی‌اش دست از این اتهام‌زنی‌ها به او و اطرافیانش بردارند. چه فرصتی بهتر از سوریه، هم افکار عمومی جهانی نسبت به واقعه دردناک خان شیخون جریحه‌دار شده است و هم کینه کهنه‌ای نسبت به حکومت اسد در میان متحدین منطقه‌ای‌اش وجود دارد و هرگونه ضربه‌ای بدان می‌تواند مورد پذیرش افکار عمومی جهان و متحدان منطقه‌ای‌اش قرار گیرد. به‌جز آن روسیه به‌عنوان رقیب سنتی ایالات متحده مدت‌هاست که در سوریه جولان می‌دهد و ایالات متحده و متحدان غربی‌اش عملا مجبور به پذیرش این ترک‌تازی روسیه شده‌اند و نتوانسته‌اند واکنش جدی بدان نشان دهند. در چنین شرایطی است که حمله موشکی به سوریه را باید مورد تحلیل قرار داد. به‌اختصار می‌توان این اقدام نظامی را در چند مورد به‌اختصار تحلیل کرد:
۱. حمله موشکی به سوریه و هرگونه اقدام در این سطح یا فراتر از آن، امری عجیب یا غافل‌گیرکننده از سوی ایالات متحده خصوصا در دوره ترامپ قلمداد نمی‌شود. آمریکا مدعی برخورداری از جایگاه اول در سیاست جهانی است و به همین دلیل با چنین اقداماتی نشان می‌دهد که می‌تواند در جهت تامین منافع خود با جدیت وارد عمل شود. به همین دلیل بود که ترامپ پس از حمله موشکی جلوی دوربین‌ها آمد و صراحتا بیان کرد که این اقدام در راستای حراست از امنیت ملی ایالات متحده انجام گرفته است و در واقع صراحتا تاکید داشت کشورش می‌تواند هر آنکه اراده کند وارد عمل شود.
۲. بر مبنای نظریه‌های خردگرا، دولت‌ها در رفتارهای‌شان عقلایی عمل کرده و همواره با محاسبه منطقی به‌دنبال بیشترین سود و کم‌ترین هزینه خواهند بود. به‌نظر چنین منطقی حتی برای دولت ترامپ بیشتر واقعیت داشته باشد، بدین‌گونه که تجارت‌پیشگی و آشنا بودن به منطق بازی‌های اقتصادی، موجب می‌شود دولت ترامپ کم‌هزینه‌ترین گزینه‌ها را اتخاذ کند. آمریکا آمادگی رودررویی مستقیم با روسیه را ندارد، پس در سطح محدود در قلمرو کشور مورد حمایت او اقدام نظامی نیابتی را انجام می‌دهد. حمله موشکی به پایگاه هوایی الشریعات، بی‌تردید می‌تواند اخطاری برای سوریه و مدافعینش باشد اما نمی‌تواند ارتش سوریه را کاملا زمین‌گیر سازد.
۳. حمله موشکی در ادوار مختلف توسط ایالات متحده برای هدف قرار دادن برخی کشورها مورد استفاده قرار گرفته و بیشتر نقش هشداردهنده را ایفا می‌کند. به‌نظر می‌رسد در حال حاضر نیز فراتر از اینکه ایالات متحده اهداف راهبردی را دنبال کند، با این نمایش قدرت به سوریه و متحدان آن هشدار می‌دهد که ایالات متحده آمادگی برخوردهای جدی‌تر را دارد. البته چنین نمایش قدرتی می‌تواند اعتماد و اطمینان متحدان منطقه‌ای‌اش را نیز افزایش دهد.
۴. مدت‌هاست که متحدان منطقه‌ای آمریکا نسبت به عدم واکنش جدی و موثر ایالات متحده در مورد سوریه ناراضی بوده و خواستار ایفای نقش جدی توسط این کشور هستند. حمله موشکی به سوریه با استقبال و پذیرش ترکیه، عربستان سعودی، اسرائیل و دیگر کشورهای عربی منطقه قرار گرفت و این خود گواهی است بر این مدعا که ایالات متحده در عصر ترامپ تلاش دارد ولو با اقدامات محدود و نمایشی در جهت جلب نظر آنها عمل کند.
۵. آمریکا در مورد ایران و نقش منطقه‌ای‌اش در کشورهایی مانند سوریه(حداقل در شرایط کنونی) نارضایتی داشته و دولت ترامپ می‌خواهد نشان دهد که دیگر شرایط نه جنگ و نه صلح را تحمل نمی‌کند. حمله موشکی به سوریه می‌تواند هشداری برای متحدان آن خصوصا ایران هم باشد. برای دولت ترامپ هرگونه برخورد نظامی با ایران بسیار پرهزینه خواهد بود، بنابراین در این زمینه نیز اقدام کم هزینه‌تر را دنبال خواهد کرد. اول، فشار روانی از طریق زیرسوال بردن برجام یا اتخاذ سیاست‌های تنبیهی مانند ایجاد محدودیت برای ورود اتباع ایرانی و سپس، آسیب زدن به منافع آن در منطقه و نقاط حساسی مانند سوریه، عراق و لبنان. حمله موشکی به سوریه نه تنها موجب جلب نظر متحدان منطقه‌ای آمریکا مانند عربستان سعودی در رقابت با ایران است، بلکه می‌تواند تلاشی برای برهم زدن موازنه به‌ضرر ایران و به‌سود کشورهای مقابل ایران باشد.
۶. ایالات متحده با مساله جدی دیگری در جنوب شرق آسیا یعنی کره‌شمالی و اقدامات تحریک‌کننده آن نیز مواجه است. دولت ترامپ بر مبنای همان منطق سود- هزینه، هرگز نمی‌تواند در منطقه حساس و شکننده جنوب شرق آسیا از نیروی نظامی بهره گیرد. هرگونه اقدام نظامی احتمالی در مقابل کره‌شمالی، می‌تواند زمینه‌ساز منازعه گسترده‌ای در جنوب شرق آسیا باشد که کشورهایی مانند چین نیز بی‌اعتنا نخواهند ماند. حمله موشکی به سوریه در اوج تنش‌آفرینی کره شمالی و گفت‌وگوهای چین و ایالات متحده انجام می‌گیرد که می‌تواند هشداری برای کره شمالی و احتمالا حامیان آن باشد.
۷. دولت ترامپ مدت‌هاست که از سوی جناح رقیب مهم به داشتن ارتباطات پنهانی با روسیه است و حتی هنوز هم خبر دستکاری انتخابات توسط روسیه به‌نفع ترامپ شنیده می‌شود. اخیرا چنین انتقاداتی جدی‌تر از گذشته مطرح شده و ترامپ را واداشته که در مقابل روسیه به اتخاذ مواضع محکم‌تری مبادرت کند. به‌نظر حمله موشکی به سوریه و هشدارهای بعدی آن با روسیه و دیگر متحدان بشار اسد برای پایان دادن به حمایت‌های‌شان، می‌تواند تاکتیکی برای خنثی ساختن انتقادات داخلی و افزایش حمایت افکار عمومی نیز باشد.
۸. به‌نظر نمی‌رسد ایالات متحده از این حمله موشکی، اهداف راهبردی بزرگی را دنبال کند و بیشتر جنبه پرستیژی و اعتباربخشی برای نقش جهانی ایالات متحده دارد. ترامپ پس از این حمله موشکی، متحدان خود در غرب را دعوت می‌کند تا در مبارزه با حکومت سوریه و پایان دادن به بحران سوریه به ایالات متحده بپیوندند. در واقع ترامپ تلاش دارد با یک اقدام کم‌هزینه، ضمن اعاده اعتبار ایالات متحده دوباره متحدان غربی و هم‌پیمانان منطقه‌ای‌اش را در کنار خود و نزدیک‌تر از قبل قرار دهد. آمریکا برای تامین منافع خود حتی می‌تواند در جایی که روسیه در آن ترک‌تازی می‌کند ماشین نظامی‌اش را وارد صحنه کند و این امر ضمن اعاده اعتبار و پرستیژ جهانی آن، می‌تواند برای متحدانش نیز اعتماد‌بخش باشد.نهایتا به‌نظر می‌رسد حمله موشکی به سوریه آغازی برای حرکت‌های جدی‌تر ایالات متحده در بقیه دوره زمامداری ترامپ باشد. اما برخلاف بسیاری از تحلیل‌ها که ترامپ را رئیس‌جمهوری دیوانه معرفی می‌کنند که هر آن ممکن است رفتارهایی عجیب و غریب از خود نمایش دهد، به‌نظر من در چارچوب دستگاه سیاست‌گذاری خارجی ایالات متحده حتی بیش از گذشته باید شاهد رفتارهای مبتنی بر منطق
سود-هزینه باشیم، رفتارهایی که به‌نظر امکان توافق آمریکا با رقبای خود مانند روسیه را در موضوعاتی مانند سوریه افزایش می‌دهد.
دیدگاه تان را بنویسید