تام هاک‌های آمریکایی در سوریه
پیام به روسیه
عبدالرسول دیوسالار
تصمیمات غافلگیرانه دونالد ترامپ این بار کارشناسان سیاسی و امنیت بین‌الملل را غافلگیر کرد. در حالیکه هنوز موج هیجانات ناشی از تصمیمات نامتعارف ترامپ در سیاست داخلی آمریکا فروکش نکرده است، تهاجم موشکی به پایگاه هوایی ارتش سوریه به بهانه نقش دولت اسد در حمله شیمیایی اخیر، بسیاری از کارشناسان سیاست بین‌الملل را متعجب ساخت. بسیاری از کارشناسان آمریکایی با حمایت از این اقدام، آن را تلاشی برای بازیافتن نقش امنیتی تضعیف شده آمریکا در خاورمیانه و در راستای دفاع از حقوق بشر دانستند، اگرچه برخی دیگر آن را تصمیمی احساسی و ناشی از شخصیت خاص ترامپ ارزیابی کردند. برخی دیگر نیز این اقدام را برای منحرف کردن افکار عمومی از آغاز پرچالش ریاست‌جمهوری ترامپ و تلاشی جهت کسب یک موفقیت فوری دانستند که بتواند تا حدودی بحران‌های فعلی در کاخ‌سفید را کمرنگ سازد و حمایت‌های جدیدی برای دولت جلب کند.
اگرچه هر یک از موارد فوق می‌تواند در رسیدن دونالد ترامپ به تصمیم حمله موشکی به پایگاه هوایی سوریه نقش‌آفرین بوده باشد اما به نظر می‌رسد، انگیزه‌هایی فراتر از این عوامل در اتخاذ چنین تصمیمی موثر بوده است. تیم امنیتی ترامپ که نظامیان باتجربه‌ای همچون متیس و مک‌مستر در آن حضور دارند به‌دنبال این هدف اساسی هستند که بار دیگر بتوانند از ابزارهای نظامی در اختیار آمریکا برای ایجاد فرصت‌های سیاسی جدید و افزایش قدرت امنیتی آمریکا در سطح بین‌المللی استفاده کنند. همواره انتقاد این گروه از نظامیان و کارشناسان امنیتی به دولت اوباما این بود که وی نتوانست از قدرت تجمیع شده فراوانی که در نیروی نظامی آمریکا وجود دارد حداکثر بهره‌برداری را نماید. در حالیکه روسیه روز به روز بیشتر از توان نظامی خود به‌عنوان یک ابزار سیاسی برای ایجاد فرصت‌های جدید استفاده می‌کند، آمریکا به با وجود ظرفیت‌های بیشتر اما به دلیل سیاست‌های اوباما در این رقابت به‌شدت عقب مانده است. این انتقاد مهمی به رویکرد امنیتی اوباما بود که اکنون بازبینی در آن مورد توجه است. به این ترتیب یکی از اهداف اولیه کابینه امنیتی ترامپ بازگرداندن قدرت نظامی به جایگاه
منحصر به فردش در سیاست خارجی آمریکایی است. مطابق این منطق استراتژیک نمایش موشکی ترامپ تلاشی بود برای استفاده از قدرت نظامی جهت کسب یک مزیت و فرصت جدید سیاسی در مذاکرات با روسیه و ایجاد موازنه قوای جدید.
فرود تاماهاک‌های آمریکایی در سوریه، بیش از آنکه علامتی از یک مانور تاکتیکی باشد، نشانه‌ای از یک تغییر استراتژیک در رویکردهای آمریکایی به سیاست و امنیت در دور‌ه ریاست‌جمهوری ترامپ است. به نظر می‌رسد این جهت‌گیری جدید که همچنان در حال تکمیل است، منبع و الهام‌بخش طیف جدیدی از استراتژی‌های امنیت ملی در آمریکا باشد. این چرخش در رویکرد آمریکایی به امنیت بین‌الملل در عصر ترامپ، اگرچه از منظر منافع ملی آمریکا مبتنی بر اصل حداکثرکردن اثربخشی عناصر قدرت ملی است و می‌تواند فرصت‌های اقتصادی، سیاسی و هژمونیک جدیدی را پیش روی آمریکا قرار دهد اما به ویژه در خصوص مساله سوریه با چند محدودیت جدی مواجه است.
اولین محدودیت این است که گرایش دوباره آمریکا به استفاده فعال از ابزارهای نظامی برای ایجاد فرصت‌های سیاسی جدید، در حالیکه روسیه نیز اکنون از مدل مشابهی استفاده می‌کند، امکان برخورد جدی منافع روسیه و آمریکا را دوچندان می‌کند. حداقل از پس از 2014 و به‌دنبال موفقیت برنامه‌های مدرن‌سازی نیروهای مسلح روسیه، سیاست امنیتی روسیه به وضوح چرخش مشابهی را تجربه کرده است. به این معنی، نیروهای نظامی در روسیه، اکنون به مهمترین عنصر سازنده فرصت‌های سیاسی مبدل شده‌اند و این نقشی نیست که روس‌ها به راحتی حاضر به از دست دادن آن باشند. در این شرایط به‌کارگیری شیوه مشابهی توسط آمریکایی‌ها به افزایش ظرفیت‌های بروز خشونت منجر می‌شود. برخورد منافع امنیتی روسیه و آمریکا در حالیکه هر دو از اسلوب مشابهی برای افزایش آزادی عمل سیاسی خود تبعیت می‌کنند به ویژه در صحنه سوریه، به شکاف بیشتر میان این دو تعبیر خواهد شد.
دومین عامل محدودیت‌زا در رویکرد جدید آمریکایی این است که انتخاب‌های نظامی آمریکا در سوریه به‌شدت محدودند. محدودیت عمل نظامی آمریکا در سوریه سبب می‌شود، فرصت‌های سیاسی جدیدی که دولت آمریکا از طریق ابزار نظامی به‌دنبال آن است چندان فراوان و نویدبخش نباشد. بخش مهمی از این محدودیت دولت آمریکا، به دلیل مخاطرات جدی است که به واسطه بحرانی شدن شبه‌جزیره کره در حال ظهور هستند و این امر امکان نقش‌آفرینی مستقیم آمریکا در دو بحران همزمان در خاورمیانه و شرق دور را دشوار می‌سازد. از طرف دیگر گسیل نیروهای بیشتر به خاورمیانه و ورود به یک درگیری تمام‌عیار در سوریه در تضاد با سیاست انتخاباتی ترامپ است. همچنین هرگونه اقدام نظامی وسیع‌تر در سوریه ضمن اینکه خطر برخورد مستقیم با نیروهای روسیه و گسترش خارج از کنترل درگیری‌ها را تشدید می‌کند، سبب می‌شود فرصت‌های بازیگری فعال‌تر ایران و روسیه در منطقه بیشتر شود. این وضعیت امکان اثربخشی این رویکرد جدید آمریکایی را محدود می‌کند.
محدودیت سوم رویکرد جدید آمریکایی در سوریه این است که روس‌ها به واسطه حجم عظیم سرمایه‌گذاری در سوریه و پنداشت نبرد سوریه به‌عنوان یک فرصت استراتژیک برای بازگشتی غرورآفرین به مناسبات امنیتی جهانی به راحتی حاضر به عقب‌‌نشینی از مواضع خود نیستند. در حقیقت حمله موشکی اخیر، تلاشی برای اعمال بازدارندگی در مقابل روسیه و ایران محسوب می‌شود تا به این بازیگران این پیغام کلیدی منتقل شود که رویکرد جدید آمریکایی در حداکثر‌سازی استفاده از ظرفیت‌های نظامی، می‌تواند هزینه ادامه عملیات این دو کشور در سوریه را بالا ببرد. به این امید که چنین افزایش هزینه‌ای شاید بتواند روسیه و ایران را برای گفت‌وگوی سیاسی و دستیابی به یک توافق سیاسی تحت فشار بگذارد. اما واقعیت این است که حمله موشکی برخلاف پنداشت استراتژیست‌های آمریکایی چندان بر هزینه‌ها و ریسک‌های کنونی روسیه و ایران در سوریه نمی‌افزاید به همین دلیل اثربخشی چندانی هم نخواهد داشت.
اما به نظر این گفته رکس تیلرسون که حمله موشکی به سوریه حاوی یک پیام برای روسیه و ایران است صحیح به نظر برسد. پیامی که حکایت از یک رویکرد و جهت‌گیری استراتژیک جدید در اندیشه امنیتی آمریکا دارد. این پیام عبارتست از تقویت ابزار نظامی به‌عنوان یک ابزار استراتژیک در ساخت فرصت‌های سیاسی جدید برای آمریکا. این جهت‌گیری جدید منبع و الهام‌بخش طیف جدیدی از استراتژی‌های امنیت ملی در آمریکا می‌تواند باشد که حائز تفاوت‌های بنیادین با رویکرد اوباما هستند. به این ترتیب اقدام اخیر بیش از آنکه یک تصمیم احساسی شخص ترامپ باشد، حاصل یک رویکرد استراتژیک جدید به رابطه سیاسی-نظامی در آمریکا‌ست. این پیام باید در ایران شنیده شود.
دیدگاه تان را بنویسید