ارمغان رفراندم ترکیه برای اردوغان چیست؟
نه شکست، نه پیروزی
حسین پاشایی
در رفراندم 16 آ‌وریل مردم ترکیه با اختلاف اندکی به اصلاحیه 18 ماده‌ای قانون اساسی برای تغییر سیستم حکومتی از پارلمانی به ریاستی، آری (اوت) گفتند. در این رفراندم با اینکه کمپین آری به رهبری شخص رجب‌طیب اردوغان و حزب عدالت و توسعه پیروز شد، ولی یک «اما»ی بزرگ نیز به همراه داشت. نزدیکی تقریبا یک‌و‌نیم درصدی اختلاف آرای «آری» و «خیر» و همینطور شکست کمپین آری در 5 شهر از 6 شهر بزرگ این کشور به‌خصوص در شهرهای استانبول و آنکارا از اتفاقات قابل توجه این رفراندم است. از سال 1994 که اردوغان در انتخابات محلی در استانبول پیروز و شهردار این شهر شد این اولین باری بود که اردوغان و حزب مورد حمایت او نتیجه را در استانبول واگذار می‌کرد. در این نوشته سعی خواهم کرد ابعاد این پیروزی و اماهای پیرامون آن را از دیدگاه سرمقاله‌نویسان معروف روزنامه‌ها و آژانس‌های خبری ترکیه بررسی کنم.
در تاریخ 20 آ‌وریل، مورات یتکین از سرمقاله‌نویسان حریت در مطلبی تحت عنوان «اولین نظرسنجی پس از رفراندم» به نظرسنجی‌ای اشاره می‌کند که یک شرکت نظرسنجی بین‌المللی (IPSOS) در تاریخ 17 آ‌وریل برای سی‌ان‌ان ترک انجام داده است. از موارد مهم این نظرسنجی، دوپاره شدن پایگاه اجتماعی حزب حرکت ملی است. طبق داده‌های این نظرسنجی 73 درصد رای‌دهندگانی که در انتخابات 1 نوامبر 2015 به حزب حرکت ملی رای داده بودند در رفراندم 16 آ‌وریل به‌رغم نظر رهبری و شورای مرکزی حزب حرکت ملی به کمپین خیر(حاییر) رای داده‌اند. این رقم در پنج استان (ایل) بزرگ استانبول، آنکارا، ازمیر، آدانا و بورسا 80 درصد است؛ درحالی که طبق داده‌های این نظرسنجی درصد آری در پایگاه اجتماعی حزب جمهوری خلق که به نوعی رهبری کمپین خیر را نیز بر‌عهده داشت 5 درصد و در بین رای‌دهندگان حزب دموکراتیک خلق‌ها 9 درصد را نشان می‌دهد. از بین رای‌دهندگان حزب عدالت و توسعه هم 10 درصدشان به کمپین خیر رای داده‌اند که در نوع خود جالب توجه است.
طبق این نظرسنجی در مراکز استانی (ایل) و شهرستانی (ایلچه) 51 درصد خیر و آری 48 درصد است؛ در حالی که در بخش‌ها (بلده) و روستاها 62 درصد آری و 38 درصد خیر، مشاهده می‌شود. بر همین منوال در بین افراد بیسواد یا افرادی با تحصیلات ابتدایی بیشترین درصد آری را می‌توان مشاهده کرد؛ طوری که در بین فارغ‌التحصیلان مقطع ابتدایی کمپین آری 70درصد، در بین فارغ‌التحصیلان راهنمایی 57 درصد، دبیرستانی‌ها 42 درصد و دانشگاهیان 39 درصد است. همین طور در بین فارغ‌التحصیلان دانشگاهی که به کمپین خیر رای داده‌اند 35 درصدشان در‌صدد یافتن راه‌هایی برای عزیمت به دیگر کشورها هستند.
مطلب جالب دیگر رای زنان خانه‌دار است که با 65 درصد بعد از فارغ‌التحصیلان ابتدایی بیشترین درصد آری را در رفراندم 16 آ‌وریل دارند. از نظر مورات یتکین این تابلویی است که بن‌علی ییلدیریم نخست‌وزیر ترکیه اشاره می‌کند که این رفراندم برای همه ما درس‌هایی برای آموختن دارد.
از نظر عبدالقادر سلوی، دیگر نویسنده حریت و از روزنامه‌نگاران محافظه‌کار نزدیک به آ ک پ، اگر نتایج رفراندوم خوب آنالیز شود موج عمیقی مشاهده می‌شود که از شهرهای بزرگ به راه افتاده است. از نظر این نویسنده هنگامی که اوزال در سال 1989 در انتخابات محلی، شهرهای بزرگ را از دست داد با بحران روبه‌رو شد و همینطور طلوع س‌ح‌پ و حزب رفاه با پیروزی در شهرهای بزرگ شروع شد. سلوی اشاره می‌کند که شکست در شهرهای بزرگ برای آ‌ک‌پ باید به منزله هشدار زود هنگا‌می‌باشد که در مقابله با اقشار تحصیلکرده و شهری، زبان سیاسی جدیدی به کار گرفته شود. از دیگر موضوعات مورد اشاره سلوی، آرای کردهاست. از نظر او به‌رغم اتحادی که عدالت و توسعه با حزب حرکت ملی داشت و این طبعا به مذاق کردها خوش نمی‌آمد ولی شاهد افزایش 10 درصدی آرای کردها هستیم. باتوجه به این مساله این نویسنده سوال مهمی را مطرح می‌کند و آن اینکه از این پس سیاست دولت در قبال کردها چه خواهد بود؟ او اشاره می‌کند که آیا دولت با در نظر گرفتن این نتایج به‌دنبال راه‌حل‌های سیاسی و مدنی خواهد رفت یا سیاست‌های موجود را در مبارزه با ترور در پیش خواهد گرفت؟ در نهایت سلوی اشاره می‌کند که
آ‌ک پارتی در لحظه‌ای تاریخی ایستاده است و باید زبان و سیاستی جدید درافکند.
نیهال بنگیسو‌کاراجا، سرمقاله‌نویس ترک دیگر نویسنده محافظه‌کاری است که در تاریخ 17 آ‌وریل با نوشته‌ای تحت عنوان «نه‌پیروزی و نه شکست» نتایج رفراندم تغییر قانون‌اساسی را بررسی می‌کند. کاراجا اشاره می‌کند که ملت با اختلاف ناچیزی آری گفت. آری گفت لکن در کنارش یک اما نیز به آن اضافه کرد. یعنی نه آری پیروزی قطعی به‌دست آورده و نه خیر. طرف خوب داستان این است که برای طرفین شکست بزرگی نیز رقم نخورده است. از نظر این کارشناس، شکست بزرگ از آن شرکت‌های نظرسنجی است. از نظر او در نگاه اول چیزی که قابل مشاهده است این که پایگاه اجتماعی دودل حزب حرکت ملی پس از آخرین سخنرانی دولت باغچه علی که شدیدا صحبت‌های یکی از مشاوران اردوغان را در رابطه با سیستم ایالتی مورد انتقاد قرار داد، مصمم به خیر گفتن کرد. همچنین آنگونه که انتظار می‌رفت کردها خیر نگفتند و به‌رغم انتظار با درصد بالایی به آری روی آوردند همچنین این درصد آری یادآور درصدی است که اردوغان در انتخابات ریاست‌جمهوری 2014 به دست آورد و این آری رایی بود از آن اردوغان. از نظر کارا در نظر کمی بیش از نصف مردم ترکیه وطن یعنی اردوغان و این آری نه آری به کمپین آری بلکه آری هست به
اردوغانی که مخصوصا پس از کودتای نافرجام تابستان سال گذشته در قلب‌های مردمان جغرافیای آناتولی جا خوش کرده است. این در حالی است که از نظر کمی، کمتر از نصف مردم ترکیه اینگونه نیستند. به نظر او این طیف از رای‌دهندگان نه به خاطر اینکه با پ‌ک‌ک و فتو‌جی‌ها و تروریست‌ها در یک طرف قرار دارند باید به مانند آنها دیده شوند بلکه برخی از آنها به دلایل ایدئولوژیک و معرفت‌شناختی آنتی‌اردوغانی نه گفتند. عده‌ای از وضعیت فوق‌العاده حاکم بر کشور(OHAL) ناراحتند، عده‌ای از بحران به‌وجود آمده «صلیب- هلال» ناراضی‌اند و آن را سیاستی عقلانی و به نفع منافع ملی نمی‌بینند و عده‌ای نیز در واقع این سیستم جدید را به نفع ملت و دولت نمی‌دانند و لزومی به انداختن وضع موجود در ریسک سیستم جدید نیافتند و از آن روی خیر گفتند.
از نظر کاراجا مسابقه‌ای برگزار شد و نتایج شمارش شد و آری برنده مسابقه گشت. پیروزی با اختلاف کم از واقعیت این پیروزی چیزی نمی‌کاهد ولی این پیروزی با اختلاف کم اردوگاه آری را نیز در خواندن پیام پشت این پیروزی وظیفه‌دار می‌کند. در نهایت اینکه مدلی که رای کمی بیش از نصف مردم را به همراه دارد و رای نزدیک به نصف مردم را کنار خود نمی‌بیند اگر نتواند به صورت منعطف راه و روشی میانه‌ای در پیش بگیرد نمی‌تواند اقتدار و استقرار را که هدف آن است به سرانجام برساند.
دیدگاه تان را بنویسید