آیا اروپا در مقابل نقض برجام خواهد ایستاد؟
اولتیماتوم به کاخ سفید
طی دو سال اخیر،اتحادیه اروپا به عنوان یکی از طرفهای مذاکرات هسته‌ای،موضعی منفعلانه اتخاذ کرده است. با این حال به نظر می‌رسد حضور ترامپ در کاخ‌سفید به این انفعال پایان خواهد داد
فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا اخیرا خطاب به مقامات آمریکایی اعلام کرده است که اروپای واحد با ایالات‌متحده آمریکا یا بدون آن، توافق هسته‌ای صورت‌گرفته میان ایران و اعضای 1+5(برجام) را اجرا خواهد کرد. این در حالی‌است که موگرینی هنوز مشخص نکرده است که اتحادیه اروپا در قبال نقض برجام توسط ایالات متحده آمریکا چه راهکار مشخصی را در نظر خواهد گرفت.
اخیرا دکتر محمد‌جواد ظریف، وزیر امورخارجه ایران، جان کری وزیر امورخارجه پیشین ایالات متحده و فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به همراه وزرای خارجه اندونزی و نرو‍‌ژ در نشست خبری پیش از نشست اسلو شرکت کردند. فدریکا موگرینی در خصوص برجام و عمل‌کردن جمهوری اسلامی ایران به تعهدات خود در این خصوص تاکید کرده است: «ما همین چند هفته پیش شاهد چندمین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بودیم که تایید کرد ایران به تعهدات خود در برجام پایبند است. بنابراین ما در اولین قدم بر این مساله که غیر‌ممکن است با ایران به توافق هسته‌ای برسیم غلبه کردیم و در مرحله بعد هم بر بد‌گمانی‌هایی که می‌گفتند این توافق هسته‌ای به سرانجام نخواهد رسید غلبه کردیم. حالا که در آستانه رسیدن به سال دوم حصول برجام هستیم آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در ششمین گزارش جامع خود تایید می‌کند که ایران به توافق هسته‌ای پایبند است اما در هر حالتی (درهر شرایطی که اتفاق بیفتد) اتحادیه اروپا تضمین می‌کند توافق هسته‌ای با ایران دوام خواهد داشت.»
مسئول سیاست‌خارجی اتحادیه اروپا تاکید کرده است که اروپا نسبت به این‌توافق هسته‌ای پایبند است و این توافق متعلق به یک کشور خاص نیست. موگرینی اعلام کرده است که تمام تلاش خود را در راستای اطمینان از اجرایی‌شدن برجام صورت خواهد داد. با این حال در خصوص اظهارات موگرینی و اولتیماتوم اخیر وی به ایالات متحده آمریکا نکاتی وجود دارد که نمی‌توان به سادگی از کنار آنها گذشت:
1- آنچه مسلم است اینکه فدریکا موگرینی طی دو سال اخیر کارنامه چندان مثبتی در دفاع از توافق هسته‌ای میان ایران و اعضای 1+5 نداشته است. اگرچه موگرینی همواره بر اجرایی‌شدن صحیح برجام از سوی ایران و اعضای 1+5 تاکید کرده است اما در برهه‌های حساس و سرنوشت‌سازی مانند تمدید قانون آیسا از سوی ایالات متحده آمریکا (در دوران ریاست‌جمهوری اوباما) یا وضع قانون محدودیت صدور ویزا برای کسانی که به ایران سفر می‌کنند (که آن نیز در دوران اوباما صورت گرفت) سکوت کرد. این سکوت اتحادیه اروپا زمینه را جهت تداوم رفتارهای سلبی واشنگتن در قبال برجام فراهم کرد. در دوران ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور جدید ایالات متحده آمریکا نیز اتحادیه اروپا تا کنون اولتیماتومی جدی به واشنگتن در خصوص اجرایی‌شدن برجام بدون واشنگتن نداده بود و این نخستین اولتیماتوم مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به کاخ سفید محسوب می‌شود. اما آیا می‌توان این اولتیماتوم را نشانه تقابل قاطعانه اتحادیه اروپا با ایالات متحده آمریکا بر سر بدعهدی‌های دولت ترامپ دانست؟
2- نباید این حقیقت را فراموش کرد که اروپای واحد در آزمون «آیسا» و تمدید تحریم‌های ایران (که با 98 رای موافق سنای آمریکا به تصویب رسید) عملا طرف ایالات متحده آمریکا را گرفت. در حال حاضر نیز امکان دارد موگرینی و دیگر مقامات اتحادیه اروپا در کمیسیون مشترک برجام همین رفتار را تکرار کنند. هم‌اکنون مقامات آمریکایی مدعی شده‌اند که وضع تحریم‌های جدید در سنای ایالات متحده آمریکا، مغایرتی با توافق هسته‌ای میان ایران و اعضای 1+5 ندارد. این ادعای مقامات آمریکایی با چالش‌هایی از سوی جان کری، وزیر امور خارجه سابق آمریکا رو‌به‌رو شده است. با این حال به نظر می‌رسد ترامپ و مقامات سنای آمریکا تصمیم خود را در راستای وضع تحریم‌های جدید علیه کشورمان گرفته‌اند. در این خصوص میان جمهوریخواهان سنا و مقامات کاخ سفید و حتی دموکرات‌های سنا نیز اتفاق نظر وجود دارد.
3- بدون شک نخستین و مهم‌ترین آزمونی که موگرینی پس از بیان سخنان مهم خود در نشست اسلو دارد، مواجهه با اعمال تحریم‌های جدید سنای آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران است. تا زمانی که اتحادیه اروپا به‌عنوان یکی از طرفهای مذاکرات هسته‌ای از این آزمون سربلند بیرون نیاید، نمی‌توان نسبت به ادعای موگرینی در تقابل با واشنگتن (بر سر برجام) وقعی نهاد.
برخی مقامات اروپایی همچنان قصد دارند به سکوت معنادار خود در راستای تایید رفتار و فعل اخیر دولت و کنگره آمریکا ادامه دهند. در حالی که برجام تاکنون حداقل دو بار به صورت رسمی و علنی توسط ایالات متحده آمریکا نقض شده و هم‌اکنون نیز بار دیگر در آستانه نقض شدن قرار دارد.
موگرینی در مواضع اخیر خود، اساسا سخنی در مورد نقض برجام توسط آمریکا به میان نیاورده و صرفا به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور بعدی آمریکا در‌خصوص نقض برجام هشدار داده است. آیا این بار نیز مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در قبال اقدام سنا همین رفتار را صورت خواهد داد؟ آنچه مسلم است اینکه اتحادیه اروپا و مسئول سیاست خارجی این مجموعه تاکنون نمره خوبی در صیانت از توافق هسته‌ای به دست نیاورده‌اند. بدیهی است که در چنین شرایطی تشکیل کمیته مشترک برجام نیز به دلیل همراهی ترو‌ئیکای اروپایی با آمریکا نمی‌تواند نتیجه قابل توجهی در برداشته باشد، مگر آنکه اتحادیه اروپا و خصوصا ترو‌ئیکای اروپایی نقش مستقل خود را در این معادله ایفا کرده و رویکردی واقع‌بینانه نسبت به موضوع مهم اجرایی‌شدن توافق هسته‌ای با ایران داشته باشند.
آنچه مسلم است اینکه در کنار موضع‌گیری قاطعانه در برابر ایالات متحده آمریکا، باید روابط محتاطانه‌ای با اتحادیه اروپا، خصوصا در دوران ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ داشت. در هر حال، جمهوری اسلامی ایران در انتظار واکنش قاطعانه اتحادیه اروپا و شخص فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اروپای واحد در قبال تحریم‌های جدید و احتمالی علیه کشورمان خواهد بود. آیا این واکنش از سوی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا صورت خواهد گرفت یا همچنان شاهد انفعال اروپا در قبال عهد‌شکنی‌های ایالات متحده آمریکا خواهیم بود؟ پاسخ این سوال در آینده‌ای نزدیک و با تشکیل کمیته مشترک برجام مشخص خواهد شد.
دیدگاه تان را بنویسید