نیاز عربستان به حماس

سفر ناگهانی و ‌بی‌سابقه خالد مشعل، رئیس‌دفتر سیاسی حماس به عربستان سعودی، گمانه‌زنی‌های زیادی را در فضای رسانه‌ای به‌دنبال داشت و مطبوعات منطقه را واداشت تا در تحلیل گفت‌وگوهای فاش‌نشده مشعل با مقامات ریاض، معماهای چندگزینه‌ای طرح کنند.
البته ریشه‌های اصلی این نوع برخورد رسانه‌ای، تنها به ممنوعیت انتشار اخبار دیدارهای مشعل در رسانه‌های عربستان منحصر نمی‌شد، بلکه از یک سلسله تغییرات جدید راهبردی در معادلات منطقه‌ای و همچنین از تغییر مواضع ریاض در قبال برخی از مسائل جاری منطقه سرچشمه می‌گرفت.
چنان‌که شماری از رسانه‌ها، در تحلیل اهداف احتمالی این سفر، به تغییر سیاست‌های عربستان بعد از روی کار آمدن پادشاه جدید اشاره کردند و شماری دیگر نیز، از مشکلاتی که در مناسبات میان قاهره و حماس از یک سو و در روابط حماس و فتح از سوی دیگر پدید آمده سخن گفتند.
بدین ترتیب اکثر قریب به اتفاق رسانه‌ها، در این نکته که «سفرخالد مشعل به عربستان را نباید بدون توجه به مجموعه ناهمگونی از مسائل پیچیده سیاسی منطقه تحلیل کرد»، با یکدیگر اتفاق‌نظر داشتند و در ارزیابی‌های خود از این دیدار، ابعادی از تحولات جدید منطقه‌ای را که به‌گونه‌ای با حکومت ریاض و یا با سرنوشت حماس مرتبط است، مورد بررسی قرار دادند.
حال اگرچه سفر رئیس‌دفتر سیاسی حماس به عربستان نزد جمع اندکی از کارشناسان مسائل سیاسی، سفری صرفا جهت اخذ کمک‌های دلاری تلقی شد، ولیکن شواهد بسیاری حکایت از آن داشت که طرف مقابل یعنی پادشاه سعودی در موقعیت خطیر کنونی، نیاز بیشتری به این سفر داشته است.
البته ‌تردیدی نیست که خالد مشعل با آگاهی از تغییر موضع عربستان نسبت به اخوان‌المسلمین (که حماس نیز از جمله شاخه‌های فعال آن است) به دیدار با مقامات سعودی مبادرت کرده است؛ با اینحال وی از این امر که ریاض در شرایط فعلی، به همکاری با گروه‌های فلسطینی نیاز مبرمی ‌دارد نیز آگاه بوده است.
‌ تردیدی نیست که، عربستان کنونی به علت گرفتار شدن در باتلاق یمن، با عربستان سابق تفاوت دارد، به ویژه آنکه به صورت علنی نیز دست نیاز خود را به سوی شاخه یمنی اخوان، یعنی حزب اصلاح (دومین حزب در دوران حکومت علی عبدالله‌صالح ) دراز کرده است. این درحالی است که یک سلسله تحرکات تروریستی غیر‌قابل انتظار مقامات ریاض در عربستان و خطر بازگشت افراد داعشی به این کشور، دامنه تقاضاهای ریاض از حماس را گسترش بخشیده است.
اینجاست که رئیس‌دفتر سیاسی حماس به خود اجازه می‌دهد تا در قبال یک سلسله همکاری‌های مشترک، از مقامات سعودی بخواهد تا نه‌تنها برای بهبودی روابط حماس و قاهره میانجیگری کنند و زمینه‌های باز گشایی مرز رفح را فراهم کنند، بلکه با بهره‌برداری از روابط خوبی که با ژنرال السیسی حاکم نظامی مصر دارند، زمینه تخفیف مجازات سران اخوان‌المسلمین مصر را فراهم کرده و از اعدام آنها جلوگیری کنند.
با این وجود مقامات حماس باید توجه داشته باشند که تجارب تلخ عرفات در روابط نزدیک با دیکتاتوری‌های غربگرای منطقه برای آنها نیز تکرار نشود.