کابوس تازه فرزندان عبدالعزیز/سیاست عربستان در منطقه به شکست انجامیده است
اظهارات وقیحانه اخیر وزیر امور خارجه عربستان سعودی در قبال توافق نهایی ایران و اعضای 1+5 و اوضاع سوریه، توجه بسیاری از تحلیلگران و صاحبنظران مسائل منطقه را نسبت به خود جلب کرده است. عادل الجبیر در کنفرانس خبری مشترک با فرانک والتر اشتاین‌مایر، همتای آلمانی خود اعلام کرد: «در گفت‌وگو با مقامات آلمانی درباره اوضاع سوریه و اهمیت رسیدن به یک راه‌حل دیپلماتیک بر مبنای گفت‌وگوهای ژنو یک پرداختیم که در آن بشار اسد هیچ نقشی ایفا نکند. ما خیلی امیدواریم که با ایران،کشور همسایه ما که تاریخی طولانی دارد و کشوری اسلامی است رابطه داشته باشیم و این روابط را در همه زمینه‌ها گسترش و تعمیق بدهیم، اما همه اینها به رفتار ایران در منطقه بستگی دارد. امیدوارم ایران سر عقل بیاید! و این طبیعی است که ما آرزوی تغییر رفتار ایران را برای باز کردن راه به منظور برقراری بهترین روابط داشته باشیم. اگر این تغییر به وجود نیاید فقط می‌توانیم به خدا و دوستان‌مان تکیه کنیم تا با این نفوذ مقابله کنیم.»
آنچه در ماورای اظهارات عادل الجبیر مشاهده می‌شود، نوعی استیصال مزمن، دامنه‌دار و رو به گسترش در قبال نقش‌آفرینی موثر جمهوری اسلامی ایران در خاورمیانه و نظام بین‌الملل است. این استیصال مدت‌هاست در سیاست داخلی و خارجی ریاض ظهور و بروز دارد. در حوزه سیاست داخلی، فرزندان عبدالعزیز و اعضای دربار نظر واحدی در قبال نحوه مواجهه با قدرت اول منطقه یعنی جمهوری اسلامی ایران ندارند. عده‌ای از اعضای دربار معتقدند بر‌اساس محاسبات رئالیستی صورت گرفته، اساسا چاره‌ای جز پذیرش قدرت جمهوری اسلامی ایران در منطقه و تعامل با تهران وجود ندارد. با این حال افرادی مانند عادل الجبیر معتقدند باید تقابل با ایران را به‌عنوان یک استراتژی و مولفه ثابت در سیاست خارجی عربستان سعودی و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس حفظ کرد.
وزیر امور خارجه عربستان هم‌اکنون در برابر دو گزاره موازی قرار گرفته است:از یک سو به ثمر نشستن مذاکرات هسته‌ای ایران و اعضای 1+5 نشان‌دهنده شناسایی رسمی قدرت ایران از سوی حامیان غربی آلسعود محسوب می‌شود. اگرچه قبلا نیز این شناسایی به‌صورت غیررسمی وجود داشت، اما هم‌اکنون این شناسایی به صورتی رسمی و عینی صورت گرفته است. از سوی دیگر، عربستان سعودی پس از چهار سال حمایت مستمر و مستقیم از گروه‌های تکفیری و تروریستی و همکاری‌های امنیتی مستقیم با رژیم‌صهیونیستی، قطر، ترکیه و ایالات‌متحده آمریکا و انگلیس در قبال حکومت بشار اسد، نه تنها در براندازی حکومت حاکم بر دمشق ناموفق بوده است، بلکه در حل و فصل معادلات منامه و صنعا نیز ناکام مانده است. به عبارت بهتر، آلسعود در منگنه‌ای میان «تغییر رویکرد غرب نسبت به ایران» و «شکست سیاست‌های منطقه‌ای ریاض» تحت فشاری مضاعف و سخت قرار گرفته‌اند. تاکید اخیر عادل‌الجبیر مبنی بر لزوم حفظ نهادهای حکومتی سوریه، یک عقب‌نشینی آشکار از رویکرد اولیه آلسعود نسبت به دمشق محسوب می‌شود. عربستان سعودی در سال 2011 میلادی حمایت از گروه‌های تروریستی را با هدف براندازی کامل حکومت سوریه و
جایگزینی حکومتی با مختصات و مبانی مورد‌نظر خود در دستورکار قرار داد. حمایت‌های مالی، نظامی و لجستیکی فرزندان عبدالعزیز از تروریست‌های متوحش تکفیری با هدف مستقیم براندازی حکومت سوریه صورت گرفته است. با این حال هم‌اکنون، در سال 2015 میلادی ریاض نه تنها خود را در دستیابی به هدف اصلی ترسیم شده‌اش در سال 2011 میلادی ناکام می‌بیند، بلکه نسبت به تحرکات بخشی از تروریست‌های تکفیری که مدیریت آلسعود بر خود را دیگر نمی‌پذیرند احساس خطر می‌کند. در جریان مذاکرات هسته‌ای ایران و اعضای 1+5 نیز ریاض نهایت تلاش خود را برای جلوگیری از توافق هسته‌ای میان ایران و طرف مقابل به کار بست. سفر سعود الفیصل وزیر امور خارجه سابق عربستان به وین در بحبوحه مذاکرات هسته‌ای و دیدار وی با جان کری (که با هدف بر هم زدن توافق با ایران صورت گرفت ) بارزترین تلاش ریاض برای به شکست کشاندن مذاکرات هسته‌ای محسوب می‌شد. با این حال در نهایت سران آلسعود نتوانستند مانع از شناسایی حقوق هسته‌ای ایران توسط اعضای 1+5 شوند.
آلسعود از یک سو با ایده‌آل‌های از دست ر‌فته خود در سیاست خارجی ریاض رو به رو هستند و از سوی دیگر به‌شدت نگران مواجهه با بحران‌های جدید در حوزه امنیت داخلی خود هستند. رشد گروه‌های تکفیری ضد آلسعود در درون عربستان (که محصول سال‌ها حمایت مستمر نهادهای رسمی ریاض از تروریسم بوده است ) از یک سو و تحقق شکست‌های منطقه‌ای پی در پی در سوریه، یمن و بحرین وضعیت سختی را برای بازماندگان عبدالعزیز ایجاد کرده است. وقوع درگیری‌های مزمن میان اعضای دربار بر سر بحران‌جانشینی پادشاه و تنش‌هایی که در دوران گذار قدرت به نسل بعدی عبدالعزیز رخ خواهد داد، این نگرانی‌ها را تشدید کرده است. آنچه امروز عادل الجبیر و دیگر مقامات آلسعود را آزار می‌دهد، حقایقی هستند که با ایده‌آل‌های اولیه ترسیم شده در سیاست خارجی و معادلات امنیتی ریاض به صورت مطلق در تضاد است. آلسعود در این برهه زمانی حساس استراتژی‌های کلان سیاست خارجی خود را در معرض نابودی کامل می‌بیند.عربستان سعودی چاره‌ای جز پذیرش شکست مطلق خود در معادلات خاورمیانه ندارد. این تنها راه چاره آلسعود برای بقای حداقلی در قدرت است.طی ماه‌های اخیر گزارش‌های مستندی که در اتاق‌های فکر و
موسسات تحقیقاتی غرب در خصوص حرکت آلسعود به سوی افول و زوال و شکست سیاست‌های منطقه‌ای ریاض منتشر می‌شود،بر تن ملک سلمان و دیگر اعضای دربار لرزه انداخته است. در نهایت اینکه مرور «واقعیات منطقه» این روزها نه تنها خوشایند اعضای دربار آلسعود نیست، بلکه آنها را نسبت به آینده تیره و تاری که در صورت استمرار این روند منتظر آنهاست وحشتزده می‌سازد.
شاید مرور اظهارات کالین پاول، وزیر امور خارجه اسبق ایالات‌متحده آمریکا در گفت‌وگو با فاکس نیوز برای ملک سلمان و عادل الجبیر خالی از لطف نباشد: «ما نباید قول‌های سلمان و پسرش در مورد اینکه این جنگ 10روز بیشتر طول نخواهد کشید و ارتش سعودی قادر است در عرض هفت روز وارد صنعا شود را باور می‌کردیم.ما کمک‌های نظامی و لجستیکی بسیاری به سعودی‌ها کرده‌ایم، اما اشتباه کردیم که به ارتش ضعیف عربستان تکیه کردیم، وزیر دفاع آنها حتی نمی‌داند که واژه جنگ به چه معناست.من به دوستان سعودی توصیه می‌کنم که دست از مشاجره با ایران بردارند، چراکه دستشان برای تهران رو شده و این کشور می‌تواند عربستان را در ظرف چندین ساعت به دوران پیش از عصر صنعتی بازگرداند. در آن زمان، ما قادر نیستیم از نابودی تاسیسات سعودی‌ها توسط ایران جلوگیری کنیم و سعودی‌ها نیز حتی یک خط تلفنی پیدا نخواهند کرد که با ما تماس بگیرند.»
دیدگاه تان را بنویسید