خطاهای سلطان بی‌تاج و تخت ادامه دارد
فاصله میان «خود واقعی» و «خودایده‌آل»
سرانجام همان گونه که پیش‌بینی می‌شد، رئیس‌جمهور ترکیه تصمیم گرفت به جای تشکیل دولت ائتلافی بر شیپور برگزاری انتخابات دوباره دمیده و بار دیگر بخت خود را برای کسب آرای اکثریت رای‌دهندگان (با هدف تشکیل دولت غیر‌ائتلافی) بیازماید. طی هفته‌های اخیر، حزب عدالت و توسعه به عناوین مختلف مانع از تشکیل دولت ائتلافی میان خود و حزب جمهوریخواه خلق شد. در این میان دو حزب ملی‌گرا و دموکراتیک خلق نیز اساسا وارد مراحل جدی مذاکره با حزب متبوع اردوغان در جهت تشکیل دولت ائتلافی نشدند. هم‌اکنون ترکیه به «نقطه تعیین‌کننده» معادلات سیاسی و اجرایی خود رسیده رئیس‌جمهوری ترکیه در پی انتخابات ماه ژوئن و پس از ناکامی حزب حاکم عدالت و توسعه در تشکیل دولت ائتلافی، رسما خواستار برگزاری انتخابات زودهنگام شده است، اما به نظر می‌رسد عواقب و تبعات این اقدام از سوی رجب طیب اردوغان به خوبی سنجیده نشده است، در حالی که افرادی مانند عبدالله گل رئیس‌جمهور سابق ترکیه و یکی از اصلی‌ترین اعضای حزب عدالت و توسعه برگزاری انتخابات دوباره را نسخه‌ای مضر برای آنکارا می‌دانستند، اردوغان به این گزینه بسنده کرد تا بار دیگر سماجت خود در مقابل عبدالله گل و
دیگران را به اثبات برساند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند رئیس‌جمهور ترکیه در‌صدد حذف تمامی‌احزاب مخالف از صحنه اجرایی دولت است. همین موضوع سبب شده است تا گفت‌وگو‌ها بر سر تشکیل دولت ائتلافی به شکست انجامیده و ترکیه در مسیر برگزاری انتخابات دوباره قرار گیرد. به عبارت بهتر،«تشکیل دولت ائتلافی» به معمایی سخت و گرهی کور در آنکارا تبدیل شده است. در بیانیه صادر‌شده از سوی دفتر رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه گفته نشده است که چه زمانی انتخابات پارلمانی زودهنگام برگزار خواهد شد اما اردوغان پیش‌تر گفته بود که ممکن است این انتخابات در اول نوامبر باشد. بر این اساس اردوغان تلاش دارد انتخابات جدیدی برگزار کند و از این طریق به حزب عدالت و توسعه فرصت دهد تا مجددا بتواند اکثریت را در پارلمان به دست آورده و دولت تک‌حزبی تشکیل دهد. دو حزب اپوزیسیون ترکیه اعلام کرده‌اند که در دولت موقت مشارکت نخواهند کرد و بدین ترتیب داووداوغلو چاره دیگری ندارد مگر اینکه دولت را با حضور قانون‌گذاران مستقل و سیاستمداران حزب حامی کردها موسوم به دموکراتیک خلق تشکیل دهد. این در حالی‌است که صلاح‌الدین دمیرتاش رهبر حزب دموکراتیک خلق سخت‌ترین
مواضع ممکن را در مقابل اردوغان و حزب عدالت و توسعه از خود بروز داده است. آنچه مسلم است اینکه اردوغان به جای اینکه از انتخابات اخیر در جهت اصلاح سیاست‌های خود پند گیرد، همچنان ترجیح می‌دهدایده آل گرایی مبتنی بر نوعثمانی‌گرایی خود را در آنکارا ادامه دهد. در این میان، تشکیل دولت موقت تا برگزاری انتخابات دوباره در ترکیه نیز نمی‌تواند منجر به بهبود وضعیت سیاسی اردوغان شود. انتظار می‌رود اردوغان، احمد داووداوغلو، نخست‌وزیر ترکیه را مسئول تشکیل دولت موقت کند. واقعیت امر این است که رجب‌طیب اردوغان نتوانست برخورد واقع‌‌بینانه‌ای با شکست نسبی خود در انتخابات سراسری اخیر داشته باشد. او هرگز تصور نمی‌کرد روزی ناچار به ائتلاف با افرادی مانند کمال قلیچدار اوغلو، دولت باغچه‌لی و صلاح‌الدین دمیرتاش برای تشکیل دولت شود! حزب عدالت و توسعه که اردوغان موسس آن است نتوانست در انتخابات ماه ژوئن اکثریت مطلق خود را حفظ کند و به این ترتیب برای اولین بار از سال 2002 که روی کار آمد مجبور شد برای تشکیل دولت ائتلافی تلاش کند. تلاش‌های داووداوغلو برای تشکیل ائتلاف هفته گذشته شکست خورد و همین امر زمینه را آماده کرد تا اردوغان خواستار
تکرار انتخاباتی شود که از نظر وی به نفع همه است! با این حال بسیاری از اعضای حزب عدالت و توسعه استدلال اردوغان را قبول ندارند. آخرین نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که در صورت تکرار انتخابات در برهه فعلی، تغییری در نتیجه صورت گرفته ایجاد نخواهد شد. با این حال اردوغان در‌صدد است که حدود دو ماه بعد یعنی زمان برگزاری انتخابات دوباره در ترکیه اوضاع را به سود خود تغییر دهد. نکته قابل تامل اینجاست که رئیس‌جمهور ترکیه در این معادله قدرت مانور خود را تا حد زیادی از دست داده است. ترکیه در شرایطی با انتخابات جدید مواجه است که خشونت‌ها میان نیروهای امنیتی ترکیه و شورشیان حزب کارگران کردستان ترکیه (پ.ک.ک) به‌شدت افزایش یافته و در همین حال آنکارا وارد کمپین ظاهری و تصنعی ضدداعش به رهبری آمریکا شده است. همچنین ارزش لیره ترکیه به‌دنبال بی‌ثباتی سیاسی در مقابل دلار به پایین‌ترین حد خود رسیده است. اردوغان میان «خود واقعی» و خود «ایده‌آل» خود هنوز نتوانسته است مرزی منطقی تعریف کند. او تصور می‌کند همچنان قدرتمندترین سیاستمدار آنکارا و حتی منطقه است! رئیس‌جمهور ترکیه نتوانست پدیده عدم کسب کرسی‌های انتخاباتی در پارلمان را هضم کند زیرا
تاب و توان مواجهه با حقایق جاری در کشور خود را نداشت!
از سوی دیگر، بسیاری از شهروندان ترکیه‌ای که سعی دارند مستقل از احزاب تعریف شده تصمیم‌نهایی خود را اتخاذ کنند، با آنارشی ایجاد‌شده توسط اردوغان به‌شدت مخالف هستند. اردوغان که قول داده بود بحران‌های متعدد ترکیه را به صفر برساند اکنون دولت این کشور را وارد مرحله انتقالی کرده و آینده این کشور را در ابهام فرو‌برده است. وقوع بحران‌های متعدد در حوزه‌های سیاست خارجی و منطقه‌ای، سیاست داخلی، امنیت و اقتصاد ترکیه نشان از بازی ناکام اردوغان در آنکارا دارد. در این میان اردوغان نمی‌تواند مخالفانش را متهم به خلل در فعالیت‌های خود کند، زیرا از سال 2002 تاکنون دولت به صورت مطلق و کامل در اختیار حزب عدالت و توسعه بوده است. رجب طیب‌‌اردوغان پس از پیروزی در حزب 2002 میلادی سر از پای نمی‌شناخت. پس از سال‌ها رنج و نکبت ناشی از حضور دولت‌های لائیک به سرکردگی افرادی مانند «تانسو چیلر»، «مسعود ایلماز»، «بولنت اجویت» و همچنین تحمل چهره‌های خشن ژنرال‌هایی که برای ایجاد کودتا علیه دولت‌های مردمی دست به ماشه بودند، ملت ترکیه به چند قدمی آزادی و رهایی از دیکتاتوری رسید. شنیدن نام افرادی مانند عبدالله گل و اردوغان مایه آرامش بسیاری
از شهروندان ترکیه‌ای بود. رویکرد اقتصادی موفقیت‌آمیز حزب عدالت و توسعه و سوابق مثبت آنها در شهرداری‌های ترکیه (تا قبل از سال 2002 میلادی) و از همه مهم‌تر، ماهیت متفاوت این حزب با احزاب لائیک، از ادیرنه در غربی‌ترین تا اردهان در شرقی‌ترین نقطه ترکیه را غرق در امید و آرزو کرده بود. اردوغان روز به روز بیشتر در آبادانی کشورش می‌کوشید و از توان اقتصادی و شهرسازی بالای حزب متبوع خود نیز در مسیر و مجرای جلب رضایت مردمی‌استفاده می‌کرد. توطئه‌های احزاب جمهوریخواه خلق، دادگاه قانون اساسی و ژنرال‌های نگران از بازگشت اسلام‌گرایی به ترکیه در راستای انحلال حزب عدالت و توسعه بارها نقش بر آب شد. درست در چنین نقطه‌ای بود که آمریکا تصمیم گرفت اردوغان را پای میز قمار بنشاند. مروری بر بازی نامتوازن اردوغان در قبال تحولات منطقه و نظام بین‌الملل، خود می‌تواند برای بسیاری از مخاطبان آموزنده باشد. اردوغان که «پیوستن به اتحادیه اروپا» را یکی از اهداف کلان سیاست خارجی خود می‌دانست، با تصور اینکه در سایه حمایت واشنگتن می‌تواند به این هدف مهم دست یابد پای میز قمار حاضر شد. چندی نگذشت که اردوغان به «پسر خوب» آمریکا تبدیل شد.
رئیس‌جمهور ترکیه با مشاهده تعاریف و تمجیدات افرادی مانند جرج بوش و دیک چنی سر از پای نمی‌شناخت. مذاکرات ترکیه و اتحادیه اروپا در سایه حمایت‌های آمریکا از عضویت آنکارا در اروپای واحد آغاز شد. رویاهای اردوغان در نتیجه پذیرش قواعد بازی قمار آمریکایی‌ها تغییر کرد. او تصمیم گرفت سلطان و نماد قدرت مطلق در ترکیه شود و اسلام سکولاری که از سوی آمریکا نیز حمایت می‌شد را به یک الگوی فراگیر در جهان اسلام تبدیل کند. او می‌خواست عضوی از اعضای اروپای واحد باشد و به ژاندارم منطقه آمریکایی‌ها تبدیل شود. رویای تبدیل شدن به یک قدرت مطلق لحظه‌ای از ذهن اردوغان دور نمی‌شد. افرادی مانند احمد داوود اوغلو (که از همان ابتدا معمار سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه بود) نیز توهمات اردوغان را تئوریزه می‌کردند تا رئیس‌جمهور ترکیه در بازی مستمر قماری که با واشنگتن آغاز کرده بود لحظه‌ای دچار‌تردید نشود. اردوغان تا سال 2011 میلادی خود را برنده قمار با مقامات آمریکایی می‌دانست. او به بخشی از اهداف خود مانند تبدیل شدن به یک قدرت در ترکیه رسیده بود و بخشی از اهداف وی در خصوص پیوستن به اروپای واحد نیز با کندی ولی مستمر طی می‌شد. با آغاز بحران
سوریه، قماربازان آمریکایی که طی چند سال اطمینان اردوغان را نسبت به خود به‌دست آورده بودند، از اردوغان خواستند تا به کاتالیزور و حتی عامل اصلی سقوط اسد از قدرت تبدیل شود. اردوغان در پذیرش این مسئولیت لحظه‌ای شک نکرد و حتی نگاه‌های تردید‌آمیز افرادی مانند عبدالله گل وی را از تصمیم و قمار خطرناکش باز‌‌نداشت. مطابق آنچه آمریکایی‌ها به اردوغان وعده داده بودند، پس از دو ماه حکومت اسد سقوط می‌کرد و پس از آن، اردوغان پای میز مذاکرات با اروپای واحد بر سر پیوستن به این مجموعه به‌عنوان یک قدرت بی‌رقیب مورد شناسایی قرار می‌گرفت و همین موضوع روند عضویت آنکارا در اتحادیه اروپا را تسریع می‌کرد...
هم‌اکنون در سال 2015 میلادی قرار داریم؛ مذاکرات ترکیه و اتحادیه اروپا در عمل متوقف شده است، بشار اسد در قدرت باقی مانده و نظام سوریه سقوط نکرد‌ه، حزب عدالت و توسعه پس از 13 سال در کسب اکثریت پارلمان ناکام مانده است، بسیاری از شهروندان ترکیه‌ای که از سال 2002 تاکنون از اردوغان به‌عنوان فردی معقول یاد می‌کردند هم‌اکنون از وی به‌عنوان یک دیکتاتور متوهم نام می‌برند، مناسبات اردوغان و کشورهای منطقه به واسطه حمایت وی از گروه‌های تکفیری خدشه‌دار شده، نشانه‌ها و مولفه‌های انشعاب در حزب عدالت و توسعه مشاهده شده است و از آن بدتر، آمریکا و اروپای واحد نیز اردوغان را نسبت به دیکتاتوری و حمایت از برخی تروریست‌های تکفیری متهم می‌سازند.
دیدگاه تان را بنویسید