فراتر از یک بحران

انتشار اخبار، تصاویر و گزارش‌های مربوط به غرق‌شدن مهاجرین غیر‌قانونی و پناهجویان ‌بی‌پناه در آب‌های مدیترانه ‌یا خفگی جمعی آنها در کابین‌های کامیون‌های قاچاق انسان، دل هر مخاطب آزاده‌ای را به درد می‌آورد. اگرچه بحران مهاجر‌ت غیر‌قانونی به اتحادیه اروپا طی سال‌های اخیر به قوت خود باقی مانده و هر یک از احزاب راستگرا یا چپگرای اروپا به اقتضای نحوه حضور خود در قدرت نسبت به مقوله مهاجرت رویکردی سلبی یا ایجابی داشته‌اند، اما حوادث سال‌های اخیر و کشتار مستمر شهروندان سوری، عراقی، یمنی، بحرینی و...‌ توسط گروه‌های تکفیری این روند را تشدید کرده است. صورت مساله بسیار گویاست: طی روزهای اخیر، بحران مهاجرت و پناهندگی در اروپا وارد فاز تازه‌ای شده است. مهاجرین و پناهجویانی که قصد رفتن به اروپا را دارند یا در طول راه جان خود را از دست داده (‌یا دچار انواع آسیب‌ها می‌شوند‌)‌ یا پس از رسیدن به خاک اروپا با تهدیدات جانی و امنیتی از سوی جریان‌های راست افراطی‌ رو‌به‌رو می‌شوند. تشدید فعالیت گروه‌های ملی‌گرا و افراطی در کشورهای غربی و همچنین بازتعریف فعالیت گروه‌های فاشیستی و نئونازیستی در قالب گروه‌هایی مانند پگیدا و... این روند را تسریع کرده است.
این روزها، پناهجویان و مهاجرین غیر‌قانونی از کشورهای بحران‌زده منطقه راه مهاجرت به اروپا را در پیش می‌گیرند تا‌ بتوانند فارغ از منازعاتی که هر روزه جان آنها را تهدید می‌کند، زندگی آرامی ‌را در پیش بگیرند. تلخی ماجرا درست در همین نقطه است! پناهجویان از شر تکفیری‌هایی که سال‌ها از سوی واشنگتن و متحدان اروپایی آن هدایت شده‌اند، ناچارند به غرب پناه ببرند! این دور باطل، مقدمه و موخره‌ای دردناک دارد!
بهتر است ‌بی‌درنگ گریزی به گذشته بزنیم! درست زمانی که هنوز از رشد جریان‌های ملی‌گرا و راست افراطی در غرب خبری نبود و احزاب سنتی اروپا مشغول جدالی درون‌قاره‌ای روی موضوع مهاجرت بودند، دستگاه‌های امنیتی غرب در صدد ایجاد و استمرار بحران امنیت در منطقه و جهان اسلام بر‌آمدند. آنها بر این باور بودند که خاورمیانه ناامن بهترین بستر ممکن برای سلطه امنیتی فرامرزی غرب بر این منطقه نفت‌خیز خواهد بود.
در چنین شرایطی گروه‌های تکفیری با حمایت مستقیم دستگاه‌های نظامی، سیاسی و امنیتی غرب رشد کرده و توسط عربستان سعودی، قطر و برخی کشورهای دیگر در منطقه جهت براندازی نظام سوریه، ایجاد بحران امنیتی مزمن در عراق و انجام عملیات‌های خرابکارانه در لبنان به کار گرفته شدند. قرار بود گروه‌های تکفیری در خاورمیانه ایجاد شوند، در خاورمیانه دست به کشتار زده و در همان خاورمیانه نیز از بین بروند.
این بازی امنیتی خطرناک غرب در قبال منطقه، مولد فجایعی تمام‌عیار در نظام بین‌الملل بود. هم‌اکنون غرب با میلیون‌ها انسان آواره‌ای رو‌‌به‌روست که از شر تکفیری‌هایی که مدتی مدید مورد حمایت و مدیریت آن قرار داشتند، به خود کشورهای اروپایی پناه برده‌اند. طی روزهای اخیر، مقامات اروپایی جلسات متعددی را با هدف مقابله با بحران پناهندگان و مهاجرین برگزار کرده‌اند اما این جلسات نتیجه‌بخش نبوده است! دلیل نتیجه‌بخش نبودن این جلسات کاملا مشخص است! واقعیت امر این است که اصلی‌ترین عامل مهاجر‌ت بسیاری از آوارگان سوری و عراقی به کشورهای اروپایی، بحران‌هایی است که دستگاه‌های امنیتی و نظامی و دولتی کشورهای اروپایی در منطقم و جهان اسلام ایجاد کرده‌اند. به عبارت بهتر، اصلی‌ترین مصدر بحران‌های ناشی از مهاجرت در اروپا، خود کشورهای اروپایی هستند‌؛ موضوعی که غرب نمی‌تواند آن را منکر شود.
آنچه امروز در غرب و در قبال پناهجویان ‌بی‌پناه و مهاجرین غیر‌قانونی ملاحظه می‌کنیم، محصول مستقیم عملکرد غرب در ایجاد بحران در منطقه و ناتوانی غرب در هدایت و مدیریت عواقب و تبعات این بحران است. به عبارت بهتر، اتحادیه اروپا قدرت مدیریت بحرانی که خود مولد بخشی از آن بوده را ندارد! همان‌گونه که اشاره شد، کشف و پرده‌برداری از مواردی مانند کشته‌شدن هزاران پناهجو و مهاجر غیر‌قانونی در آب‌های مدیترانه‌ یا کشف اجساد ده‌ها پناهجوی سوری در کامیون‌های حمل‌و‌نقل مواد غذایی جملگی نشان از فاجعه گسترده‌ایست که پناهجویان و مهاجرین غیر‌قانونی با آن مواجه هستند. در این میان، سهم نهادهای امنیتی غرب بسیار بالا و غیر‌‌قابل انکار است.
کشورهای عضو اتحادیه اروپا به علت درگیر بودن با بحران مالی و اقتصادی از یک سو و به دلیل افزایش ضریب آسیب‌پذیری امنیتی خود این کشورها (که متاثر از همان بازی خطرناک و اشتباه نهادهای امنیتی غرب طی سال‌های اخیر بوده است)، قدرت پذیرش پناهندگان و مهاجرین غیر‌قانونی که روز به روز بر تعداد آنها افزوده می‌شود را از دست داده‌اند. به‌عنوان مثال کشورهای بالکان که مشکلات مالی زیادی دارند به محل عبور برای هزاران مهاجر سوریه‌‌ای، عراقی، افغانی و همچنین پناهجویان برخی از کشورهای آفریقایی تبدیل شده‌اند که این امر مشکلات و معضلات زیادی را برای این کشورها به وجود آورده است. در این میان برخی کشورهای بالکان، وضعیت بدتری دارند. به‌عنوان مثال صربستان، که از ژانویه امسال تاکنون بیش از 90 هزار نفر از مرزهای این کشور عبور کردند، ضمن درخواست کمک مالی از اتحادیه اروپا، با ایجاد مراکزی برای اسکان مهاجران، تسهیلات خوبی مانند، خدمات بهداشتی، مواد غذایی و چادر در اختیار آنها قرار ‌داده است. با این حال بحران به این نقطه ختم نمی‌شود! رشد فعالیت جریان‌های راستگرای افراطی، ملی‌گرا و فاشیست و احیای گروه‌های نئونازیستی در برخی کشورهای اروپایی، که اتفاقا آن هم محصول رویکرد امنیت خطرناک و نامتوازن غرب بوده است، منجر به آن شده است که حتی پناهندگان رسمی و مهاجر‌ت قانونی ساکن در بسیاری از کشورهای اروپایی نیز از خطرات جانی و اجتماعی ناشی از رشد گروه‌های افراطی در امان نمانند، حال تکلیف مهاجرین غیر‌قانونی و پناهجویانی که هنوز تکلیف آنها مشخص نشده کاملا مشخص است!
مروری بر حوادثی که اخیرا توسط جریان‌های راستگرای افراطی در کشورهای اروپایی رخ داده، خود بیانگر پیچیدگی ماجراست. تشدید اعتراضات پناهجویان در کشورهای مختلف اروپایی نشان از وضعیت سختی دارد که این افرد با ‌آن مواجه هستند. یکی از ‌این کشورها ‌آلمان است. به دنبال تشدید اعتراضات پناهجویان در شهرها‌ی مختلف آلمان، آنگلا مرکل، صدر اعظم این کشور از تصمیم خود برای بازدید از یک مرکز نگهداری پناهجویان خبرداد که در چند روز گذشته صحنه اقدامات خشونت‌آمیز افراطیون راستگرای ضد مهاجرت بود. بسیاری از اعضای جنبش نژادپرست پگیدا در شکل‌دهی این اعتراضات نقش داشته‌اند.
تظاهرات صدها نفر از حامیان جریان راست افراطی ‌آلمان در مقابل مرکز نگهداری پناهجویان در شهر هیدنو به خشونت گرایید. این اقامتگاه به منظور اسکان 320 پناهجو ساخته شده است. اصلی‌ترین پیام جریان راست افراطی آلمان برای این پناهجویان ‌بی‌دفاع، لزوم ترک آلمان از سوی آنهاست! ظهور جنبش نژادپرست پگیدا در آلمان معلول حمایت‌های دستگاه‌های امنیتی آلمان از جریان‌های ضد‌‌اسلامی و ضد‌مهاجرت بوده است.
با این حال در ادامه بازی، کنترل دستگاه‌های امنیتی آلمان بر پگیدا از دست رفت. هم‌اکنون جریان‌های راست افراطی در آلمان، به رشد قارچ‌گونه و خطرناک خود ادامه می‌دهند. آمار، شواهد و مستندات موجود نیز این موضوع را مورد تایید قرار می‌دهد. وزارت کشور آلمان از افزایش چشمگیر خشونت راست افراطی و خشونت‌های با انگیزه‌های نژاد‌پرستی به ویژه در شرق آلمان در سال 2014 خبر داده است. این روند نه تنها در سال 2015 میلادی از بین نرفته، بلکه در عمل پررنگ‌تر و گسترده‌تر ‌شده است. این روند منحصر به ‌آلمان نبوده و تقریبا همه کشورهای اروپایی را کم و بیش در بر گرفته است. گسترش فعالیت جنبش‌های نژادپرستانه و ایجاد شاخه‌های متعدد آن در کشورهای سوئد، سوئیس و نروژ نشان می‌دهد حتی کشورهای مرفه اروپایی نیز از بحران رشد قارچ‌گونه گروه‌های ضد مهاجرت جان سالم به در نبرده‌اند! یکپارچگی مرزی اروپا (بر‌اساس پیمان شنگن) امکان فعالیت شاخه‌وار گروه‌های ضد‌مهاجرت و نژادپرست را در سر‌اسر این منطقه امکان‌پذیر ساخته است.
عده‌ای تصور می‌کردند گذشت زمان این روند را کندتر خواهد کرد اما به نظر می‌رسد این پیش‌بینی به‌صورت بالعکس تحقق یافته است ! فاکتور «زمان» به کاتالیزوری جهت تسریع یارگیری جریان‌های افراطی و ضد مهاجرت در غرب تبدیل شده است. در این میان نهادهای امنیتی کشورهای اروپایی هنوز اقدامات لازم را درمهار جریان راست افراطی صورت نداده و به جای آنکه چنین جریان خطرناکی را به‌عنوان یک «تهدید» تلقی کنند، از آن به‌عنوان یک جریان اجتماعی یا حتی سیاسی رسمی یاد می‌کنند!
در نهایت اینکه آنچه امروز در خاک اروپا می‌گذرد، یک ‌تراژدی تمام‌عیار است. این ‌تراژدی روز به روز در تمامی‌ کشورهای اروپایی غمبار‌تر می‌شود. اگرچه افرادی مانند آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان و فرانسوا اولاند، رئیس‌جمهور فرانسه سعی دارند به صورت ظاهری همبستگی خود را با‌ پناهجویان نشان دهند، اما بحرانی که امروز گریبانگیر مهاجرین غیر‌قانونی و ‌پناهجویان شده، محصول و معلول رویکرد امنیتی و سیاسی حاکم بر قاره سبز و همین سیاستمداران بوده است. رشد بحران‌هایی که منجر به افزایش تصاعدی تعداد پناهجویان در اروپا گردیده و همچنین رشد جریان‌های ملی‌گرا و افراطی در خاک اروپا، هر دو محصول رفتار غرب بوده است. بدیهی است که مهار این بازی نیز صرفا بر عهده اتحادیه اروپا و نهادهای امنیتی حاکم بر آن خواهد بود. در چنین شرایطی غرب نمی‌تواند خود را بابت شکل‌گیری و استمرار چنین بحرانی ‌بی‌تقصیر نشان دهد!