شریعتی‌نیا درگفت‌وگو با مثلث مطرح کرد
چین زمین نمی‌خورد
اخیرا اخباری منتشر شده که حاکی از وضعیت نامطلوب و بحرانی در اقتصاد چین است. به نظر شما در حال حاضر اقتصاد چین در چه وضعیتی قرار دارد؟
در مورد وضعیت اقتصادی چین چندین روایت وجود دارد؛ نخست روایت دولت چین است بر این مبنا که وضعیت جدیدی در اقتصاد شکل گرفته و از آن با عنوان نیونرمال نام می‌برند. بدین معنا که بعد از سه دهه رشد مداوم دو رقمی در آینده رشد اقتصاد چین به‌طور طبیعی کاهش خواهد یافت. در این شرایط هم چین و هم جهان باید برای رشد تک رقمی آماده شوند. مساله دیگری که از سال 2012 به این سو در دستورکار نسل پنجم رهبران قرار گرفته تعمیق اصلاحات بازار محور در اقتصاد چین است که از لحاظ گستردگی و حوزه‌های مختلفی که این اصلاحات در بر می‌گیرد بسیاری آن را با اصلاحات اقتصادی دنگ ژیائوپنگ مقایسه می‌کنند. بحث دیگر نیز بحث مبارزه با فساد است؛ این روایت نیز روایت دولت چین است که اعتقاد دارد در اصلاحات ساختاری و وضعیت نرمال جدید این اتفاقات، طبیعی است و در کشورهای مختلف نیز روی می‌دهد. بنابراین اتفاقاتی از این دست، دست‌اندازهایی در مسیر حرکت چین توصیف می‌شود و بیش از این نباید به آنها بها داد. در این میان برخی از مدیران شرکت‌های بزرگ مانند مدیران شرکت اپل نیز معتقدند چین همچنان اقتصادی بزرگ‌است و فرصت خوبی برای این شرکت‌ها محسوب می‌شود. روایت دوم را
برخی از اقتصاددان‌ها مطرح می‌کنند و معتقد هستند که آمار و اطلاعات در چین شفاف نیست و بعضا بزرگنمایی می‌شود. به گفته آنها رشد اقتصادی چین 7درصد نیست، بلکه 4درصد است و وضعیت اقتصادی این کشور بسیار وخیم‌تر از آن چیزی است که دولت ادعا می‌کند، بنابراین چین با یک بحران مواجه است. اما در مورد این مسائل نمی‌توان به راحتی قضاوت کرد زیرا مساله بسیار پیچیده است. اما حتی اگر اقتصاد چین با بحرانی از جنس بحران مالی سال 2008 آمریکا روبه‌رو باشد، به راحتی نمی‌توان تاثیرات آن را بر موقعیت و قدرت این کشور در نظام بین‌الملل سنجید.
حال اگر اقتصاد چین واقعا به سمت بحرانی شدن پیش برود، آیا تاثیری در جایگاه و موقعیت بین‌المللی این کشور خواهد داشت؟
اگر بحران اقتصادی به معنای فروپاشی نظام اقتصادی باشد می‌توان روی تاثیرات آن بر قدرت ملی بحث کرد اما بحران‌هایی از این دست اصولا تاثیرات جدی بر موقعیت و قدرت یک کشور در عرصه بین‌الملل باقی نمی‌گذارند. همچنان که آمریکا و مجموعه غرب در سال 2008 با یک بحران جدی‌تری نسبت به بحران فعلی چین مواجه شدند اما موقعیت‌شان در نظام بین‌الملل همچنان تداوم پیدا کرد و آمریکا قدرت شماره یک جهان باقی ماند. در عین حال ژاپن دهه‌هاست که درگیر رکود شدید اقتصادی است ولی این کشور نیز یک قدرت مهم محسوب می‌شود. روسیه به‌دنبال تحریم‌هایی که علیه این کشور اعمال شد، دچار مشکلات جدی شده است، اما قدرتنمایی این کشور نه‌تنها کاهش نیافته بلکه افزایش نیز داشته است. بنابراین بحران اقتصادی به راحتی نمی‌تواند به عاملی برای افت شدید جایگاه کشورها در نظام بین‌الملل تبدیل شود.
چین برای عبور از وضعیت فعلی اقتصادی حاکم بر این کشور چه راهکارهایی را پیش روی خود دارد؟
مهمترین راهکاری که چین به کار گرفته مداخله دولت است و دولت چه در وضعیت فعلی و چه در سال 2008 در اقتصاد مداخله و تلاش کرد که روندهای اقتصاد کلان را مدیریت کند. بنابراین مهمترین برنامه در برهه فعلی نیز مداخله دولت است که البته این مداخله کار راحتی نیست. زیرا برخی معتقدند این بحران نشانه این است که اصلاحات ساختاری در اقتصاد چین به راحتی جلو نمی‌رود و دارای مشکلات جدی است. منتها برنامه‌هایی که دولت در این راستا در پیش گرفته برنامه‌های بسیار تخصصی اقتصادی است که عمدتا از طرف بانک مرکزی این کشور و نهادهای اقتصادی پیگیری می‌شود.
با توجه به بازار گسترده چین و مراودات اقتصادی این کشور با بسیاری از کشورهای جهان، ضربه بر اقتصاد پکن تاچه حد می‌تواند بر اقتصاد جهانی تاثیر بگذارد؟
باید توجه داشت وابستگی کشورها به یکدیگر عمدتا متقابل است؛ چین شریک نخست تجاری 130 کشور در جهان است و از مهمترین شرکای تجاری آمریکا، اتحادیه اروپا، روسیه، هند، ایران و بسیاری از کشورهای در آسیای مرکزی و آفریقا به شمار می‌رود. بنابراین طیف وسیعی از کشورها از تغییر و تحولات در اقتصاد چین متاثر می‌شوند و افت در بازار سهام و مشکلاتی که در این حوزه پدید آمد به سرعت آثار خود را در اروپا نشان داد. بنابراین طیف وسیعی از اقتصادهای جهان به ویژه در آسیای شرقی و اروپا به اقتصاد چین وابسته‌اند و در مقابل اقتصاد چین نیز به اقتصاد این کشورها وابسته است. این مساله یکی از دلایلی است که می‌تواند شدت ضربه را کنترل کند و با هماهنگی‌هایی که دولت‌ها در سطح بین‌المللی انجام می‌دهند تاحدودی از شدت بحران کاسته شود.
آیا چین در گذشته نیز با این دست بحران‌های اقتصادی مواجه شده بود؟
در تاریخ کمتر مشاهده کرده‌ایم که چین با این نوع بحران‌های اقتصادی روبه‌رو شده باشد. به‌عنوان مثال در سال 1997 که بحران مالی وسیع در آسیا رخ داد، اقتصاد چین هنوز به آن درجه از اتصال و پیوند با اقتصاد جهانی نرسیده بود که شوک را احساس کند. بنابراین در آن بحران، چین به‌عنوان یک عامل ثبات‌ساز و عاملی که نقش بسیار مثبتی را در گذار کشورهای جنوب شرق آسیا از بحران ایفا کرد، شناخته می‌شود. اما در سال‌های اخیر و مثلا در سال 2007 بحران اقتصادی در چین را در ابعاد کمتری شاهد بودیم. منتها باید به این نکته توجه داشت که هرچه اقتصاد چین بزرگتر و پیچیده‌تر می‌شود و ارتباطاتش با سایر اقتصادها در دنیا گسترده‌تر می‌شود، امکان بروز این بحران‌ها نیز افزایش می‌یابد. به بیان دیگر در اقتصادهایی که به سرعت رشد می‌کنند و اتصالات پیچیده‌ای با اقتصاد جهانی پیدا می‌کنند چنین بحران‌هایی بیشتر بروز پیدا می‌کند تا در اقتصادهای منزوی مانند اقتصاد کره شمالی.
در سال‌های اخیر بعضا حضور چین و روسیه در خاورمیانه برای جلوگیری از نفوذ بیشتر غرب مطرح می‌شد. چین با حضور در خاورمیانه چه حوزه‌هایی را بیشتر برای نفوذ خود مدنظر داشت؟
ترکیبی از عوامل برای این حضور مدنظر چین است گرچه عامل اقتصادی یک عامل کلیدی است اما نباید از نظر دور داشت که چین یکی از کشورهای مهم در حل‌و‌فصل بحران‌های خاورمیانه به‌ویژه بحران هسته‌ای ایران محسوب می‌شود. همچنین این کشور یکی از طرف‌های درگیر در بحران سوریه است. در کنترل تسلیحات در منطقه نیز پکن نقش دارد بنابراین نمی‌توان گفت این کشور فقط به‌دنبال روابط اقتصادی با کشورهای خاورمیانه است هرچند فاکتور غالب، بحث‌های اقتصادی است. منتها چینی‌ها هنوز به این جمع‌بندی نرسیده‌اند که منافع استراتژیک در مداخله در خاورمیانه دارند. آنها معتقدند که ورود به خاورمیانه بسیار ساده است اما خروج از آن بسیار دشوار است. در نتیجه در وضعیت فعلی، جمع‌بندی استراتژیک در چین مبنی بر اینکه منافع استراتژیک چین در این منطقه در معرض تهدید است و چین باید مداخله کند، وجود ندارد.
چندی است که آمریکا بحث شیفت از خاورمیانه به شرق آسیا را مطرح می‌کند و مهمترین هدفش نیز مهار چین است. آیا اگر در وضعیت اقتصادی چین، بحران جدی را شاهد باشیم، در رویکرد واشنگتن نسبت به این کشور نیز تغییری حاصل خواهد شد؟
از وضعیت فعلی چین که خودشان از آن با عنوان تلاطم و نه بحران یاد می‌کنند، نمی‌توان نتیجه‌گیری کلانی داشت و بحث افول اقتصادی چین را مطرح کرد. چینی‌ها وضعیت فعلی را دست‌اندازی در مسیر حرکتی‌شان معنا می‌کنند و همچنین علائمی از اینکه شرکت‌های بزرگ خارجی که بسیار به وخیم شدن اوضاع اقتصادی حساس هستند و فورا کشورها را ترک می‌کنند، در چین مشاهده نشده است. در حالی که در روسیه، شرکت‌های بزرگ پس از اعمال تحریم‌ها بر این کشور بلافاصله میزان فعالیت‌شان را در بازار این کشور کاهش دادند. بنابراین همانطور که اشاره کردم نمی‌توان گفت این بحران باعث افول جایگاه چین شده و به تبع آن احساس تهدید آمریکا را کاهش داده است. این بحران اگر حالت موقت داشته باشد بعید است که بر روندهای استراتژیک منطقه تاثیرات جدی بگذارد.
دیدگاه تان را بنویسید