روابط ایران و عربستان به نازل‌ترین سطح خود می‌رسد
روابط رادیکال
روابط میان ایران و عربستان در دهه‌های اخیر فراز‌و‌نشیب زیادی داشته است، حادثه تلخ منا به نظر می‌رسد که دو دولت را از هم دورتر کرده است، برخی از کشورها از جمله طرف‌های غربی در چند ماه اخیر تلاش‌هایی را صورت می‌دادند که بتوانند ایران را وارد پروسه حل بحران‌های منطقه‌ای خاورمیانه کنند. این مستلزم این بود که دو کشور ایران و عربستان به یکدیگر نزدیک شوند. در این زمینه نیز برخی از کشورهای منطقه‌ای مثل عمان و قطر هم وارد شده بودند که شکاف‌ها را کمتر کنند. اما فاجعه‌ای که در منا رخ داد رابطه ایران و عربستان را اگر احتمالی داشت این دو با هم کار مشترکی را که انجام دهند حالا اما از دسترس دور کرد. در سوریه و یمن و کمتر عربستان با سیاست جاری، ایران به مشکل برخورد کرده و نتوانسته کاری از پیش رو بردارد به همین دلیل است که می‌توان گفت که در شرایط کنونی این دو کشور به سوی هم برای حل شدن برخی از بحران‌های منطقه‌ای حرکت نمی‌کنند.حادثه منا نیز در واقع عاملی است که این دو کشور از هم دورتر شوند و خط موازی و غیر‌قابل برخورد از نظر همکاری مشترک را در پیش بگیرند. از این روست که می‌توان گفت حادثه منا جدایی سیاسی میان ایران و
عربستان را دو‌چندان می‌کند. مخصوصا اینکه عربستان نمی‌خواهد مطالبات بحق برخی از کشورها به‌خصوص ایران را در مورد روشن شدن زوایای پنهان آنچه در منا گذشت بیان کند و به قول معروف لاپوشانی می‌کند و از روشن شدن حقایق جلوگیری می‌کند. این خود بر جدال لفظی میان ایران و عربستان می‌افزاید. ما شاهد بودیم که در موضوعاتی مثل سوریه و یمن طرف عربستاتی خوب مسائلی را بیان می‌کرد که نشان می‌داد که چقدر از سیاست ایران در این کشورها عصبانی است. روشی که ایران در پیش گرفته هم برخلاف روش‌های عربستانی است و به همین صورت این دو کشور مشکلات بنیادی زیادی دارند که حوادث حج امسال در واقع می‌تواند در آینده باعث تشدید بحران در روابط ایران و عربستان باشد.
در دولت جدید آقای روحانی در ابتدا تمایلی به حل مشکلات موجود میان ایران و عربستان داشت. این امید نیز می‌رفت که در واقع این دو سر موضوعاتی مشترکی با هم بنشینند و مذاکراتی انجام دهند. آقای روحانی نیز در زمان تبلیغات انتخاباتی‌اش بر حل مشکلات میان ایران و کشورهای عرب منطقه به‌خصوص عربستان تاکید کرده بود و برنامه‌ای نیز در این راستا داشت اما از شانش بد آقای روحانی بعد از مرگ عبدالله شاه عربستان، گروهی روی کار آمدند که میان گروه‌ها و جناح‌های سیاسی داخل خاندان سعودی حاکم بر عربستان ضد‌ایرانی‌ترین مواضع را اتخاذ کرده‌اند که در نوع خود بسیار رادیکال است. به‌هر‌حال بعد از پیروزی انقلاب در ایران جدایی و شکاف‌هایی میان ایران و عربستان به وجود آمد که اوج آن از نظر سیاسی و دیپلماتیک در حادثه کشته شدن حجاج ایرانی در مکه بود. ایران در آن زمان برای مدت کوتاهی روابط خود را با عربستان قطع کرد اما آنچه امروز مشاهده می‌کنیم نیز در همان مسیر است.
به صورتی که من شنیده‌ام بیش از یک سال است که عربستان در ایران سفیر ندارد و کسی را معرفی نمی‌کند. در مقابل ایران در عربستان سفیر دارد. گرچه این خود محلی برای اشکال است اما آنچه مسلم است پس از حادثه حج امسال ایران و عربستان از نظر دیپلماتیک به سطح بسیار پایینی خواهند رسید. شاید در آینده نزدیک آنچه رخ دهد، یک بحران بسیار زیاد در روابط دو کشور است که نشانه‌های آن را می‌توان دید. ایران معتقد است که عربستان اهمال کرده و در سوی مقابل نیز آنها به جای بازگو کردن حقایق در واقع ایران را متهم به برخورد سیاسی می‌کنند. این مساله را می‌توان در سخنرانی رئیس‌‌جمهور ایران در سازمان ملل نیز دید. به نظر من سخنرانی آقای روحانی سخنرانی بسیار خوبی بود که جدا از ابعاداحساسی و انسانی آن که در واقع نشان می‌داد در ایران چه می‌گذرد، به درستی نقش عربستان در منطقه را بیان کرد. این سخنرانی به نوعی بازگو کننده مطالبات ایران در زمینه کشته شدن اتباع کشور خود بود.
امسال در عربستان به دلیل ساخت و ساز بسیار زیادی که صورت گرفته به نوعی راه‌های دسترسی حاجیان محدود شده. قبلا آ‌نجا بیابان بود و حجاج در زمینی پهناور اعمال خود را انجام می‌دادند. حالا راه‌های بسیاری ساخته شده است که به نوعی با طرح‌های امنیتی نیز در کنترل جمعیت روبه‌رو شده. بنا بر گزارش‌های موجود یکی از دلایل این فاجعه نیز همین طرح‌های امنیتی غلطی است که از سوی ماموران سعودی صورت گرفته؛ آنچه در اینجا در برخی از مطبوعات غربی هم نوشته شده در واقع‌گویی کسانی در خاندان سعودی از این محل عبور می‌کردند و طرح‌هایی برای کنترل جمعیت برای محافظت آنها وجود داشته است. به‌هر‌حال ایران به‌درستی خواهان روشن شدن حقایق این مساله شده است.
من در برخی از رسانه‌های پاکستانی خواندم که گروهی از علمای مذهبی این کشور از اهل سنت نسبت به انفعال دولت پاکستان که روابطه بسیار خوبی نیز با عربستانی‌ها دارد انتقاد کرده‌اند و خواستار روشن شدن ابعاد این فاجعه شده‌اند. به هر حال روابط دو کشور در گذشته هم خوب نبوده و حالا باتوجه به فضای عمومی که در مورد فاجعه منا در فضای مجازی است به نظر می‌رسد که شکاف‌ها عمیق‌تر شود و حتی از نظر عمومی من در برخی از شبکه‌های اجتماعی مشاهده می‌کنم که جدال لفظی از میان مقامات به افراد جامعه و مردم عادی کشیده است.
از نظر روابط بین‌الملل، فصل جدیدی میان ایران و عربستان آغاز شده که می‌تواند اثرات بسیار زیادی را در روی منطقه بگذارد. از نظر سیاسی آنچه مسلم است اینکه سطح روابط ایران و عربستان به نازل‌ترین سطح خود می‌رسد و از سوی دیگر پروژه نزدیکی میان این دو کشور در موضوع سوریه و عراق و یمن نیز به نوعی شکست خواهد رسید.
دیدگاه تان را بنویسید