گفت‌وگو با رئیس گروه مطالعات خاورمیانه وزارت خارجه؛
می‌خواهند مانع قدرت ایران شوند
علیرضا میریوسفی در گفت‌وگو با هفته نامه مثلث تاکید کرد که مشکل عربستان، ایران نیست؛ بلکه عربستان از سال ۲۰۱۱ و بیداری اسلامی احساس تهدید شدیدی کرده است
عربستان سعودی به‌دنبال اعدام شیخ نمر باقر النمر، روحانی برجسته شیعی و تعرض به سفارت این کشور در ایران در پی اجرای این حکم، روابط دیپلماتیک خود با تهران را قطع کرد. ارزیابی شما از سیاست‌هایی که در قبال ایران در پیش می‌گیرد، چیست و چرا این کشور تا بدین حد به‌دنبال ایجاد تنش با تهران است؟
باید توجه داشت که مشکل عربستان، ایران نیست بلکه مشکل عربستان، تهدید‌حیاتی ای است که از سال ۲۰۱۱ حکومت این کشور با آن مواجه شده است. در سال ۲۰۱۱ که حرکت‌های بیداری اسلامی و انقلاب‌های عربی در تونس و سپس در مصر آغاز شد، مهمترین نگرانی و اولویت آمریکا، عربستان و متحدان آنها جلوگیری از پیروزی یک انقلاب اسلامی جدید در سه کشور مصر، عربستان و سپس در اردن بود. سیاستی که همان زمان و در روز هشت فوریه ۲۰۱۱ ملک عبدالله، پادشاه وقت عربستان در تماس تلفنی با اوباما اعلام کرد در واقع اعلام سیاست مشت آهنین این کشور بود، مبنی بر اینکه حتی به قیمت کشته شدن هزاران هزار نفر می‌بایست متحدان عربستان و آمریکا در منطقه از جمله حسنی مبارک حفظ شوند. از آن زمان سیاست مشت آهنین با جدیت دنبال شده است. آنها در گام نخست ناآرامی‌ها در عربستان را سرکوب کردند، سپس نیروهایشان را به سمت بحرین گسیل داشتند و علیه اعتراضات شیعیان آن کشور وارد عمل شدند. بعد از آن و در مارس ۲۰۱۱ وارد یمن شدند و ۵۳ نفر را در آن کشور کشتند. این اتفاقات ادامه داشت و در آن ایام جمعه‌های خشم متعددی را در شبه جزیره شامل عربستان، بحرین، یمن و دیگر کشورها شاهد بودیم. در
این میان شانسی که عربستان آورد این بود که تظاهرات ۱۰۰ هزار نفری در ماه آوریل 2011 در حمص سوریه آغاز شد و آنها توانستند بحث انقلاب‌های عربی را منحرف کرده و به نوعی در سوریه مدفون کنند. به همین خاطر ورود عربستان به جنگ سوریه و حمایت مالی، تسلیحاتی و انسانی از آنها به این خاطر بود که راه دومینوی انقلاب‌های عربی به سمت عربستان را سد کند و سپس برای اینکه دخالتش در جنگ سوریه، یمن، بحرین و دیگر کشورها را تسهیل و توجیه کند، مسائل فرقه‌ای را تحریک و تلاش کرد که به بحث‌های شیعه و سنی دامن بزند. در همین راستا بود که عربستان بحث ایران‌هراسی را نیز مطرح کرد و مدعی شد که برخی اقداماتش در جهت جلوگیری از نفوذ ایران است. با در کنار هم قرار دادن این مسائل در‌می‌یابیم که مساله عربستان، مساله ایران نیست، بلکه قصد دارد علاوه بر انحراف افکار عمومی از سیاستهای مخرب و غیرقابل دفاع خود، زمینه‌های اجرای این سیاست‌ها را در کشورهای هدف خود تسهیل کند.
در واقع عربستان حکم یک تیم ورزشی را دارد که احساس می‌کند بازنده است و نمی‌تواند به صورت جوانمردانه گل‌های خورده را جبران و نتیجه بازی را عوض کند. در چنین وضعیتی، این تیم سعی می‌کند با ایجاد درگیری ساختگی و برهم زدن بازی، وضعیت را به نفع خود تغییر دهد. در برهه کنونی بحث اعدام شیخ نمر و قطع روابط عربستان با ایران نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است.
در حال حاضر عربستان به لحاظ موقعیت داخلی و منطقه‌ای چه شرایطی دارد؟
عربستان سعودی قصد دارد بازی را در منطقه برهم زند و از اوضاع برهم ریخته منطقه برای فرافکنی مشکلات داخلی خودش بهره ببرد. از یک سو عربستان از چالش‌های شکاف طبقاتی در کشورش رنج می‌برد و از سوی دیگر در بحث منطقه‌ای نیز در وضعیت قدرتمندی قرار ندارد.
اخیرا نیز به‌دنبال حصول ایران و 1+5 به توافق برجام و ارتقای موقعیت جهانی و منطقه‌ای ایران، ناکامی‌کامل عربستان در جنگ یمن که با تبلیغات و شعارهای عجیب و غریبی شروع شد و اخیرا ایجاد ائتلاف چهارگانه روسیه، ایران، عراق و سوریه که توازن قوا را به ضرر گروه‌های متحد عربستان در سوریه و عراق تغییر داده است و خود را در قالب مذاکرات صلح سوریه در وین 1 و 2 و نیویورک و قطعنامه 2254 نشان داد، عربستان بیش از پیش احساس کرد که در موضع ضعف قرار دارد و احساس ناکامی‌در میان حاکمان ریاض افزایش یافت.
در چنین شرایطی ایران باید چه سیاستی را در قبال ریاض در پیش بگیرد؟
در این میان ایران باید یک سیاست سنجیده را در دستورکار قرار دهد و از واکنش‌های احساسی شدیدا خودداری شود. همچنین باید از مواردی که بهانه دست سعود‌ی‌ها می‌دهد همانند بحث تعرض به سفارت این کشور نیز اجتناب شود.
تعرض به سفارت عربستان در تهران می‌تواند منجر به آن شود که ریاض از یک متهم و کشوری که دست به جنایتی بزرگ علیه یک رهبر مذهبی و یک منتقد حکومتش زده است، در جایگاه طلبکار قرار بگیرد.
همچنین عربستان در حال حاضر تمام نرم‌های دیپلماتیک بین‌المللی و پذیرفته شده در دنیا را زیر پا گذاشته است؛ حمله نظامی عربستان به یمن، لشکرکشی به بحرین و حمایت از تکفیری‌ها و تروریست‌ها در سوریه و آخرین نمونه آن اعدام یک منتقد حکومت که هیچ‌گاه نه به اقدامی‌مسلحانه و خشن دست زده و نه هیچ گاه مبلغ و مروج خشونت بوده است، هیچ کدام در عرف بین‌المللی پذیرفته شده نیست. در این میان هرچقدر عملکرد و رفتار ایران مطابق با هنجارهای بین‌المللی باشد و از اقدامات واکنشی و احساسی پرهیز کند به همان نسبت رفتار عربستان با فشار عرف و نظام بین‌الملل و کشورهای ثالث کنترل خواهد شد.
این صحیح است که ریاض سیاست لجام گسیخته‌ای را در منطقه در پیش گرفته است ولی اینگونه نیست که بتواند هر کاری که می‌خواهد انجام دهد. بنابراین بسیار اهمیت دارد که ایران با آرامش و متانت و مطابق نرم‌های بین‌المللی حرکت کند و مواردی مانند حفاظت از اماکن دیپلماتیک را در دستورکار خود قرار دهد. در نتیجه هرچقدر اقدامات و رفتارهای ایران بیشتر با هنجارهای جهانی مطابقت داشته باشد توانایی تخریبی عربستان بیشتر کاهش خواهد یافت.
آینده و چشم‌انداز روابط ایران و عربستان سعودی را باتوجه به مشکلات پیش آمده چطور می‌بینید؟
در این شرایط به نظر نمی‌رسد که در‌کوتاه مدت امکان سازش یا تنش‌زدایی با عربستان وجود داشته باشد. اما کشورهای منطقه و به‌خصوص کشورهای عربی دنباله‌رو عربستان باید به این درک برسند که مشکل عربستان، ایران نیست و ایران همواره سیاست برادرانه و مشارکت جویانه‌ای را در منطقه دنبال کرده و می‌کند.
همچنین همواره شاهد بوده‌ایم که دست دوستی ایران به سوی کشورهای منطقه توسط عربستان رد شده است که ریشه در مشکلات داخلی و منطقه‌ای این کشور و سوءاستفاده‌ای دارد که عربستان از نمایش ساختگی ایران‌هراسی و دشمنی با ایران برای خود
متصور است.
ارزیابی شما از واکنش متحدان غربی ریاض نسبت به عبور عربستان از نرم‌های بین‌المللی و همچنین اعدام‌های اخیر در این کشور چیست؟
در این مساله که عربستان با یکسری کشورهای غربی به ویژه آمریکا، متحد یکدیگر هستند شکی نیست، منتها اینگونه نباید تصور کرد که هیچگونه تنش یا کنترلی نسبت به عربستان وجود ندارد. در سال‌های گذشته در مقاطعی شاهد فشارهای کشورهای غربی و دیگر متحدین عربستان بر دولت این کشور بوده‌ایم.
در حال حاضر بسیار اهمیت دارد که در سطح بین‌المللی اقدامات عربستان محکوم شود و این کشور موفق نشود به بهانه ایران‌هراسی و بحث‌های فرقه‌ای اذهان عمومی کشورهای اسلامی و نظام جهانی را از موضوع اصلی که همان اعدام بی‌رحمانه و غیرقابل توجیه شیخ نمر است، منحرف کند.
نکته دوم نیز این است که هرچقدر عربستان کمتر بتواند از بحث‌های فرقه‌ای و‌ایران هراسی استفاده کند به همان نسبت چالش‌های داخلی و منطقه‌ای این کشور رشد بیشتری خواهد داشت و مجبور می‌شود به جای فعال کردن ظرفیت‌های تخریبی‌اش علیه ایران، به رتق و فتق این چالش‌ها بپردازد؛ در نتیجه سیاستهای تخریبی که در قبال ایران در پیش گرفته به‌طور طبیعی کاهش پیدا خواهد کرد.
دیدگاه تان را بنویسید