بحران سوریه، ریشهها، چشماندازها
قربانی موقعیت ممتاز
علیرضا اکبری
دانش‌آموخته صلح‌سازی و حفظ صلح و بنیانگذار موسسه پژوهش‌های راهبردی تصمیم
از منظر ژئوپلیتیک، خاورمیانه قلب تحولات و بحران‌های امنیتی جهان را در سینه گرفته و سوریه اینک در قلب این بحران قرار دارد. بدون اجمال و تقریب می‌توان عصاره تمام نیروهای سیاسی، امنیتی و نظامی جهان را در یک نگاه و در صفوف متقابل در سوریه دید.
همه قدرت‌های جهانی، قاره‌ای و منطقه‌ای، هر یک به نحوی در بحران سوریه مستقیما یا به واسطه، حاضرند و ایفای نقش می‌کنند و جوهر تروریسم بدون مرز در کانون این معرکه قرار گرفته است. در قیاس با بحران‌های دهه‌های اخیر، هیچ بحرانی، حتی بحران بالکان نیز تا این حد پیچیده و غامض نبود. این پیچیدگی هم در عمق، هم در سطح، هم در بستر و هم در بنیان، هم در‌متن و هم در مناسبات عوامل و بازیگران در‌هم تنیده است. پدیده عجیب حمایت و تقابل همزمان بعضی قدرت‌ها نسبت به گروه‌های تروریستی، صحنه را بحرانی‌تر کرده است. نقش‌های دوگانه عربستان، ترکیه، آمریکا و نقش رژیم‌صهیونیستی از این دست است. تنوع منازعات، تداخل و تضاد منافع حیاتی، میان صاحبان و مدعیان حق و قدرت در یک زمان و در یک مکان بحران سوریه را بسیار غامض کرده است. خصوصیات سرزمینی، قومی، مذهبی و فرقه‌ای و ویژگی‌های تاریخی، جغرافیایی و اجتماعی سوریه، در بستر سیاسی و امنیتی موجبات پیچیدگی هرچه بیشتر بحران سوریه را فراهم کرده است.
بحران فراگیر در سطح و در عمق
سوریه به عبارتی قربانی ویژگی‌ها و موقعیت ممتاز ژئوپلیتیک خود شده است. عوامل ذی‌دخل در بحران سوریه را می‌توان در چند دسته شناسایی کرد.
گروه‌های قومی داخلی؛ قرار گرفتن سوریه در نقطه اتصال اروپای صنعتی و خاورمیانه نفت‌خیز و هم‌زیستی قوم‌ها و مذاهب مختلف در این کشور، موقعیتی بس ویژه به آن داده است. نزدیک ۷۰ درصد جمعیت سوریه به مسلمانان سنی تعلق دارد. طیف دیگری از مسلمانان این کشور را علوی‌ها، شیعیان دوازده امامی و اسماعیلیان با مجموع ۲۰ درصد تشکیل می‌دهند. کمتر از ۱۰ درصد جمعیت سوریه نیز مسیحی و بقیه جمعیت شامل دروزیان و یزیدیان می‌شود.
مسلمانان شیعه بیشتر در شهرهای دمشق، حلب و روستاهای اطراف حمص ساکن بوده‌اند. ۸۹ درصد مردم سوریه عرب هستند و بزرگترین اقلیت قومی در این کشور را کردها با رقمی حدود شش درصد جمعیت تشکیل می‌دهند. در سوریه دستکم یک میلیون آواره عراقی و پانصد هزار فلسطینی نیز زندگی می‌کردند که همراه با کردها حدود ۹ درصد کل جمعیت را شامل می‌شوند. ارمنی‌ها، ترک‌ها، چرکس‌ها و یهودیان از دیگر اقلیت‌های ساکن این کشورند. کردهای سوریه عمدتا در شمال شرقی این کشور سکنی دارند. پیشینه حضور ارمنی‌ها در این کشور به جنگ جهانی اول و اجبار آنها به کوچ از شرق ترکیه باز‌‌می‌گردد. ارمنی‌ها بیشتر در شهرهایی چون حلب، دیرالزور و الحسا ساکن هستند. چرکس‌ها که مسلمانان غیرعرب هستند در قرن‌های نوزدهم و بیستم از قفقاز روسیه به سوریه آمده‌اند. بخشی از مردم ترک زبان و گروهی از آرامی‌زبان‌ها(اقلیت آسوری) نیز در سوریه زندگی می‌کنند. چند صد هزار فلسطینی هم در این کشور سکونت دارند که محل زیست بیشترشان در اردوگاه‌های پر‌جمعیت اطراف دمشق بوده است. این تنوع قومی، زبانی و مذهبی در سوریه که رنگین‌کمان و مینیاتوری از جامعه بشری است و در کمتر کشور جهان دیده شده، از
مهمترین زمینه‌های توسعه و گسترش بسیار سریع بحران و جنگ در سوریه شد.
ترک‌ها از جمله اقلیت‌های سوریه هستند که بازمانده تاخت و تازهای دوران سلجوقی و جنگ‌های صلیبی محسوب می‌شوند. امروزه اکثر ترک‌های سوریه در حوالی لاذقیه، حلب و دمشق اسکان دارند و همواره به صورت یک جمع جدا از دیگران زندگی کرده‌اند. لاذقیه با دارا بودن جمعا ۲۶۵ روستای ترک‌نشین، کانون ترک‌های سوری به شمار می‌رود. وجه تمایز سوریه با سایر کشورها از نظر گروه‌های دینی در متمرکز بودن نقاط سکونت این گروه‌هاست. به‌طور مثال مسیحیان این کشور در دمشق و حلب و شهرهایی چون لاذقیه، حمص و درعا یا حسکه زندگی می‌کنند. بیش از ۹۰ درصد علویان هم در استان لاذقیه و روستاهای اطراف آن هستند. استان سویدا و روستاهای آن نیز منطقه سکونت بیش از ۹۰ درصد دروزی‌ها محسوب می‌شود. شیعیان جعفری در حمص و حلب و دمشق به سر می‌برند و گروه اندک و کم تاثیری در اقتصاد و سیاست به‌شمار می‌آیند. هنگامی که نقشه استقرار و گسترش گروه‌ها و جریانات درگیر و خطوط فاصل میان جبهه‌های درگیری را با ویژگی هر گروه بررسی نماییم، آنگاه به خوبی می‌توان نسبت میان گستردگی و تنوع قومی سوریه را با گسترش و استقرار جریانات تروریستی یا ملی تشخیص داد.
کشورهای درگیر و دخیل در بحران سوریه
تداوم خط درگیری توسعه‌طلبانه ایدئولوژیک وهابیسم، سلفیزم و اخوانیسم، از سوی بعضی کشورهای قدرتمند منطقه، مهمترین عامل مداخله خارجی در سوریه محسوب می‌شود. از این‌رو، کشورهای عربستان، ترکیه و جریان‌های ایدئولوژیک منطقه، به‌ویژه سازمان اخوان، همچنین نیروهای سازمان یافته فرقه‌ای از سوی مصر، اردن و فلسطین و عوامل رژیم‌صهیونیستی، هر کدام بنا بر اقتضای منافع متصوره خویش، جای پایی در توسعه و تداوم بحران سوریه دارند. امتداد همان خطوط و جریانات نیز، از سوی کشورهای کوچکتر یا دورتر منطقه همچون قطر، امارات، لیبی، تونس، مراکش، الجزایر، سودان، اتیوپی، پاکستان و افغانستان، در سوریه به‌گونه‌های مختلف حضور دارند. علاوه بر این کشورها، قدرت‌های جهانی، از جمله ایالات‌متحده، روسیه، کشورهای محور اروپایی و چین نیز، هر کدام سیاست‌ها و راهبردهای خود را بر مبنای منافع استراتژیک، ژئوپلیتیک یا اقتصادی خویش، در سوریه تعقیب می‌کنند. جمهوری اسلامی ایران و عراق و لبنان نیز از کشورهای فوق‌العاده مهم و موثر در بستر و روند تحولات سوریه بشمار می‌روند. در مجموع، فشرده‌ترین چگالی تخاصم و تقابل جهانی، در یک جغرافیای یکصد وهشتاد کیلومتر مربعی، در
سوریه متمرکز شده است. این دلیل بسیار مهمی است که شاید نتوان به‌زودی و به سادگی انتظار برقراری صلح و ثبات را در سوریه داشت.
تنازعات و کشمکش‌های محیطی و تاثیر آنها
بر بحران سوریه
سوریه عملا از سال ۲۰۱۱ به مرکز تنازعات منطقه‌ای و به‌تدریج جهانی تبدیل شد. مجال کافی برای فرو رفتن در ژرفنای همه نکات مهمی که از آنها یاد شد، نیست. تنها، به قدر فرصت موجود، نگاهی اجمالی به ریشه بحران در متن سوریه خواهم داشت.
دو، سه دهه پیش، بِنا به اقتضاء در شامات بودم و لزوما به حُمُص و حماه گذری داشتم. از همراهان بنده، عزیزانی بودند با دنیایی از دانستنی و تجربه از مناسبات قومی، طایفه‌ای و سیاسی خاورمیانه. افرادی با موطن و هویت سوری و بعضا مغصوب الوطن!
در توقف و اقامت در این خطه، اندوه عجیبی بر فضا و روحیه و وضع عموم مردم مستولی بود، به‌نحوی که تفاوت بسیار زیادی با روحیات دیگر مردم شامی، واضح بود.
از وقایع آن زمان و جریان قیام و درگیری چند سال قبل از آن (تابستان ۱۹۸۲) و آثار الباقیه از آنچه گذشته بود، مطلع بودم اما انتظار آن همه اثر از آن قهر و دعوای ملی را نداشتم.
گویا، حکومت پاسخ خواسته‌های مشروع مردمی و نیز زیاده‌خواهی‌های هدایت شده و سازمان‌یافته اخوانی را یکجا و به‌شدت، داده بود.
آن زمان، دریافتم که این خشم فرو خفته و این کینه نهفته، بالاخره زمانی زبانه خواهد کشید؛ در میانه سفر، با عزیزان مجرب که عمر خود را در جهاد و مبارزه برای هویت انسانی و میهنی و ایمان خود گذاشته بودند، مباحثی در «آینده گمانی» داشتیم.
به نظرم رسید بعضی سیاست‌های راهبردی نرم، مانند تغییر بافت جمعیتی و تغییر الگوی زندگی و استفاده از فرصت تحول توسعه محور، امتزاج فرهنگی، ارتقای رویه زیستی، تشویق منطقه‌ای از طریق افزایش سطح معیشتی و فرصت‌های برابر اجتماعی و اقتصادی و آغاز تدریجی مشارکت همگانی در مسئولیت‌های ملی، و... می‌تواند آینده حکومت حافظ را تضمین کند، و الا حاکمیت رعب و تسلط زور را عفلق و صدام هم بلد بودند.
در هر حال، دیر زمانی، پس از مرگ باسل أسد (پسر ارشد حافظ)، سایه رفعت اسد (برادر حافظ) و بعدا عبدالحلیم خدام أهل سنت (وزیر خارجه و بعدا معاون اول حافظ)، پشت سر حکومت حافظ بود، اما از همان سال 1994 که باسل اسد در یک سانحه رانندگی کشته شد، حافظ، بشار چشم پزشک را از لندن و بیمارستان سنتمری فراخواند تا او را برای عهده‌گیری مسئولیت آماده سازد.
بشار، تازه جوان بود که پدرش بعد از سرکوب اعتراضات و اغتشاش‌های حُمُّص و حماه در سال ۱۹۸۲، به فرماندهی رفعت أسد، اعلام کرد که چنان ریشه دشمن را زدیم که دستکم تا سی سال دیگر خبری از ضدیت با حکومت نخواهیم دید.
شرایط زمانی سال ٨٢، چند سال پس از توافق کمپ‌دیوید، ترور انور سادات توسط نیروهای اخوان‌المسلمین مصر، آغاز جنگ تحمیلی علیه ایران، و همزمان با حمله اسرائیل به جنوب لبنان و بیروت، انجام اغتشاش گسترده علیه دمشق، توسط جریانات سازمان‌یافته اخوانی، با شعارها و پوشش ایدئولوژیک ضد‌علوی، حافظ را به‌شدت نسبت به تل‌آویو و قاهره مشکوک و نگران کرده بود.
همه دلایل کافی، رسوخ نیروهای سازمان‌یافته اخوان‌المسلمین را برای ایجاد یک جریان براندازی علیه حکومت اثبات می‌کرد. در عین حال، رفعت اسد نیز به‌عنوان فرد شماره دو سوریه در آن‌زمان و راس قوای امنیتی نظامی کشور، می‌خواست که خود را اثبات کند.
اما، پیش‌بینی حافظ، دایر بر خاموش کردن تمایلات اخوانی براندازانه برای سی سال، تنها با یک‌سال اختلاف، اثبات شد. ۲۹ سال پس از واقعه حمص و حماه در سال ۸۲، این دو شهر بار دیگر در تابستان ۲۰۱۱، علیه حکومت الاسد، خروج کردند. این‌بار اما سوار بر موج بهار عربی، همان خط و جریان، با سرمایه ریاض، دوحه، شارجه و دبی و مهمتر، آنکارا و پشتوانه غربی و با خط‌دهی رژیم‌صهیونیستی. مشکل آنجا بود که از سال‌ها قبل از ٢٠١١ و از زمان آغاز زمامداری بشار در سال ۲۰۰۰ مشخص شده بود که سوریه نیاز به بازسازی سیاسی، اجتماعی بر بستری از تحولات فرهنگی اجتماعی دارد؛ آنچه اسماء أسد، همسر بشار و یک روشنفکر
غربی- سوری، تحصیلکرده کالج کینگز، کارگزار دویچ بانک و متخصص در سرمایه‌گذاری نوین، از همان زمان بازگشتش به سوریه، به‌عنوان بانوی اول متوجه شد و هدف خود قرار داد.
سوریه و بشار در محاصره بحران‌های محیطی
البته بشار از همان ابتدای مسئولیت خود در بحران حکومت کرد. او هرگز مجال نیافت تا ایده‌های روشنفکرانه و توسعه‌محور خود را دنبال کند. بشار در نخستین سالروز جشن تولد خود (در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱) پس از حاکمیت، با حملات نیویورک مواجه شد و جنگ علیه تروریسم، مواضع خصمانه جورج بوش و بعد جنگ عراق، تا بحران‌های امنیتی پس از آن و مشکلات ایدئولوژیک و امنیتی با گروه‌های فلسطینی و اصطکاک با حریری در لبنان. او بیشتر از نیمی از حکومت خود را هم در بحران و لرزه‌های پس از ترور رفیق حریری و بعد، بهار عربی وامواج ناشی از تحولات تونس، مصر و به‌ویژه لیبی گذرانده است.
انقلاب مصر و دوران کوتاه ریاست مرسی و تلاطم در مناسبات سوری - فلسطینی در آن دوران کوتاه، کینه‌های عمیق سعودی در پی ناکامی‌های بین العربی ریاض به‌ویژه در عرصه لبنان پیروزی‌های استراتژیک حزب‌الله لبنان در جنگ سی‌وسه روزه، پیشبرد سیاست‌های تهران در عراق، لبنان، و افغانستان (و شبه قاره)، در کنار افزایش پرشدت جو ضد‌صهیونیستی به‌ویژه در فضای افکار عمومی ملل عرب و نقش متحد ایرانی دمشق در ایجاد آن فضا، طرح پروپاگاندای هلال شیعی توسط دستگاه امنیت ملی آمریکا و تشدید آن از سوی حکام سعودی و اردن، تاکید شدید بشار اسد بر ایستادگی در کنار ایران در سال‌های اوج تحریم و تهدید علیه تهران... همه از جمله عوامل منطقه‌ای و بین‌المللی بودند که اوج‌گیری سریع و شدید بحران داخلی سوریه را همزمان با اوج جنگ داخلی لیبی و قیام علیه معمر قذافی موجب شدند.
اشتباه دستگاه امنیتی (و نظامی) سوریه در دو سو، یکی، برخورد ناپخته و تشدید‌گر با یک تظاهرات مردمی(و کشته شدن یک دانش‌آموز) و دیگری، غفلت از سازماندهی اولیه بعضی نیروهای بومی‌در گروه‌های مسلح و سپس رسوخ و نفوذ هزاران مزدور خارجی، توسط سرویس‌های عربستان، ترکیه، قطر و دیگران، موجب شکل گیری جنگ داخلی در نیمه ۲۰۱۱ شد.
جهان، ناگهان اوج شکل‌گیری خشونت و راه افتادن ماشین تروریسم بدون مرز را در سوریه و در کوتاه‌ترین مدت شاهد بود. داعش، شدید‌ترین شرارت‌های ضدبشری خود را در سوریه به نمایش گذاشت. آنچه توسط داعش، جبهه نصرت، جیش‌الاسلام، جند‌الشام و ده‌ها باند جنایتکار دیگر در سوریه رخ می‌دهد، در واقع، خصلت تروریسم وهابی و سلفی است که توسط گروه‌های سازمان یافته تروریستی و ارتش‌های مزدور خصوصی و اجاره‌ای بروز‌یافته است.
این همه، برای چه؟ با کدام هدف و در کدام مسیر؟
اصولا، آیا ممکن بود که از شکل‌گیری و تمرکز این جریان گسترده و جهانی تروریستی در سوریه ممانعت کرد؟
پیشگیری، فرصتی که هرگز ایجاد نشد
یک مساله مهم که بایستی بشار و دوستان، دستکم باندازه اسماء أسد، به آن اهتمام می‌کردند، تفکیک خواسته‌های مشروع مردم معترض با گروه‌های سازمان یافته تروریستی بود که در میان ملت و از اوان اوج‌گیری تظاهرات، رسوخ کردند.
دولت مشروع سوریه و شخص بشار اسد، می‌توانست به‌زودی خواسته‌های مشروع مردمی را شناسایی کند. به‌ویژه از همان سال‌های اولیه پس از اسقاط صدام و پیش از کشیده شدن دامنه امواج بیداری یا بهار، به مرزهای شام؛ تا کار به اعتراض و تظاهرات و درگیری کشیده نشود و نهایتا نفوذ سرویس‌های بیگانه و سازماندهی گروه‌های تروریستی و تحمیل جنگ چند وجهی به داخل کشور سوریه صورت نگیرد.
البته، الان دیگر اثری از مطالبه معقول مردمی وجود ندارد؛ نه الان که، از زمان شلیک اولین گلوله، در ماه‌های اول ٢٠١١.
در سوریه امروز هیچ‌کس دموکرات نیست، زیرا مساله الان دموکراسی نیست، مساله کنترل بزرگترین جنگ چندوجهی تاریخ است، جنگی که بدون‌تردید همه قدرت‌های جهانی و منطقه، در آن مداخله و مشارکت دارند؛ هرکدام با هدف خاص و نیتی متفاوت.
مداخله، مذاکره و طرح صلح
از نخستین ماه‌های اوج‌گیری درگیری‌ها و آغاز جنگ ارتش سوریه با نیروهای جدا شده از ارتش، تحت عنوان ارتش آزادیبخش در پاییز ۲۰۱۱ و هجوم ناگهانی سیل مزدوران تروریست، تحت هدایت سعودی، ترکیه، قطر، جناح ۱۴ مارس لبنان و آمریکا، اتحادیه عرب با اعمال نفوذ عربستان وارد معرکه شد و تلاش کرد با اعزام ناظرانی، بر روند تضعیف دولت قانونی سوریه تاثیر بگذارد.
نیروهای اتحادیه عرب پس از چند ماه و شدت‌گرفتن درگیری‌ها، سوریه را ترک کردند و اتحادیه عرب، طرحی با هدف تثبیت نیروهای ضد حکومتی و خلع بشار اسد از قدرت ارائه داد. طبیعی بود که چنین طرحی، صرفا برای تشدید بیشتر بحران و فرصت‌بخشیدن به گروه‌های تروریستی بود؛ بنابراین فقط موجب خراب‌تر شدن اوضاع امنیتی و گسترش بحران شد.
در مرحله بعد، کوفی عنان (دبیرکل سابق ملل متحد) به‌عنوان نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل ماموریت یافت تا زمینه‌های مذاکرات و برقراری آتش‌بس و توافق طرفین را فراهم کند. او پس از چند ماه تلاش، در فوریه ۲۰۱۲ طرح صلح خود را که تا حدود زیادی واقع‌بینانه و اجرایی بود، ارائه کرد و مورد حمایت دولت سوریه و تمام اعضای شورای امنیت سازمان ملل قرار گرفت اما به‌دلیل عدم‌متابعت نیروهای تروریستی اجرایی نشد.
پس از انصراف کوفی عنان، دبیرکل بان کی مون، استفان دمیستورا را به‌عنوان نماینده ویژه سازمان ملل معرفی کرد. البته آغاز به کار دمیستورا با اوج گسترش جنگ و انواع مداخلات خارجی همراه بود.
شدت مداخلات و گسترش جنگ به حدی بوده است که ایده‌های مذاکراتی در وین و سپس ژنو طی چهار سال گذشته، تاکنون نتوانسته است چشم‌انداز امید‌بخشی از برقراری آتش‌بس و صلح نمایان کند.
خطر گسترش تروریسم بدون مرز در اقصی‌نقاط جهان، به‌ویژه آسیای غربی، آسیای مرکزی، اوراسیا، اروپای غربی و حتی آمریکا، از طریق بازگشت تروریست‌های تکفیری - وهابی و مهاجرت آنها، همه قدرت‌ها و کشورهای جهان را در هر سطحی به‌طور جدی نگران ساخت. تلاش‌های اکثر طرف‌های درگیر، عمدتا دو جهت و دو ماهیت را شامل شده است؛ یکی تثبیت قدرت نفوذ و تاثیر در صحنه نبرد و دیگری، داشتن ابتکار عمل در پروسه مذاکرات و روند صلح‌سازی.
از سپتامبر ۲۰۱۵ به بعد و در پی شکل‌گیری محور ائتلاف مقاومت، ورود تمام‌عیار روسیه به صحنه نبرد در تکمیل حمایت‌های مستشاری ایران و نیز تقویت و پشتیبانی ارتش سوریه و گروه‌های مقاومت لبنانی و دیگر گروه‌های حامی دولت، صحنه نبرد و متعاقب آن، عرصه سیاسی و مذاکرات برای آتش‌بس و کنترل بحران به قصد صلح، به‌طور کلی متحول شد.
تنها حدود سه ماه پس از ورود روسیه به معرکه و بروز تغییرات شگرف در عرصه تحولات امنیتی و سیاسی بحران سوریه و عراق و آثار منطقه‌ای و جهانی آن، شورای امنیت ملل متحد، قطعنامه ۲۲۴۴ را به‌عنوان الگوی اصلی کنترل و خاتمه بحران به اتفاق آرا تصویب کرد.
در آن قطعنامه، توقف فوری حملات، برقراری آتش‌بس، حفاظت از مردم غیر‌نظامی، کمک‌های بشردوستانه و نهایتا برقراری زمینه حضور همه گروه‌های درگیر در رهیافت مذاکرات و طرح انتقال حاکمیت از بشار اسد، محورهای اصلی را شامل شده است. اما حتی این قطعنامه و طرح‌های ناشی از آن نیز، برای اجرا کفایت نکرد.
مشکل اصلی، عدم انطباق جزئیات ایده‌های مذاکراتی و طرح‌های صلح با واقعیات صحنه بوده است.
در آخرین مرحله از تلاش‌های سیاسی، سومین دور مذاکرات موسوم به گفت‌وگوهای ژنو در جریان است.
مهمترین ویژگی این دور از مذاکرات، به رسمیت شناخته‌شدن تفکیک گروه‌ها و طرف‌های مذاکرانی و ذی‌مدخل، غیر تروریست‌بودن (و جدا‌سازی تروریست‌ها) و نیز تغییر ایده دولت انتقالی به دولت وحدت ملی و با حضور رسمیت‌یافته بشار اسد در محور دولت وحدت ملی و حق کاندیداتوری او در انتخابات آینده (احتمالا سال ۲۰۱۷) است.
هر‌چند هنوز، به‌جز ملاقات‌ها و مذاکرات مجزا بین مقامات سازمان ملل و نمایندگان دولت قانونی سوریه از یکسو و گروه‌های مخالف دولت از سوی دیگر، نشست مشترکی که نشانگر شکل‌گیری مذاکرات مشخص با طرف‌های معین باشد، صورت نپذیرفته، اما همینقدر هم، نشانه مثبتی از امکان شکل‌گیری یک روند نتیجه‌بخش در آینده‌ای غیر‌مشخص، به شمار می‌رود.
بروز تمایلاتی از سوی آمریکا و کشورهای اروپایی، برای تغییر مواضع پیشین خود به‌ویژه نسبت به نقش و تاثیر مثبت ایران و روسیه در کنترل بحران و مقابله با تروریسم، نشانه بارزی از تغییر اوضاع است.
در همین راستا، فاصله‌گرفتن آمریکا و قدرت‌های اروپایی از گروه‌های تروریست حرفه‌ای در صحنه نبرد و سیاسی حداقل در ظاهر ابراز عدم رضایت نسبت به عملکرد حامیان منطقه‌ای تروریست‌های بدون وطن، پذیرفتن خط تفکیک مخالفین دولت با تروریست‌های حرفه‌ای در میان گروه‌های مخالف حکومت قانونی سوریه و تسلیم‌شدن ایشان در مقابل ضرورت تداوم حاکمیت فعلی به‌عنوان مناسب‌ترین گزینه برای شکل‌گیری دولت وحدت ملی و پذیرفتن حق نامزدی بشار برای انتخابات آینده، تغییرات بسیار محسوسی در روند تحولات به‌شمار می‌رود. به‌نظر می‌رسد راه رسیدن به آتش‌بس و ترک مخاصمه، نه‌تنها از طریق اعمال قدرت فائقه در صحنه نبرد علیه تروریست‌های بدون مرز، بلکه وارد آوردن فشار و ایجاد محدودیت‌های سیاسی، امنیتی و لجستیکی، برای دولت‌هایی باشد که استقرار ثبات و صلح و تداوم موازنه امنیتی در منطقه را به ضرر منافع نامشروع خود می‌دانند.
تا کنون که هزینه توسعه‌‌طلبی و عقده‌های حقارت دیگران را در آسیای غربی، ملت‌های مظلوم عراق، سوریه، یمن، لبنان، فلسطین و اقلیت‌های قومی و مذهبی ترکیه و سعودی و بحرین و... پرداخت کرده‌اند. به امید استقرار ثبات و صلح پایدار در همه جهان.
دیدگاه تان را بنویسید