اصلاحات فتاح

«به‌نظر می‌رسد نباید گول سفرهای استانی سعید جلیلی و اظهارات هسته‌ای او را خورد. این کاندیدای انتخابات پیشین اگر مجددا نیز از سوی جبهه پایداری کاندیدا شود باتوجه به اینکه همچنان مهر احمدی‌نژاد را به پیشانی خود دارد راه به جایی نمی‌برد. در مورد برخی افراد دیگر هم در این جناح همین قاعده حکمفرماست و آنان صرفا دم‌دستی و پتانسیلی برای حضور در انتخابات ریاست‌جمهوری و مبارزه با حسن روحانی را ندارند. به‌‌نظر می‌رسد در این میان چهره‌ای وجود دارد که این روزها حجم اخبار درخصوص وی رو به فزونی است و هر اظهارنظر و اقدام وی بازتاب فوق‌العاده‌ای در رسانه‌های اصولگرا دارد. ‌بی‌شک این فرد کسی نیست جز پرویز فتاح!» این مطلع تحلیل انتخاباتی یکی از رسانه‌های اصلاح‌طلب است؛ تحلیلی که شاید حاصل بحث‌های درونی آنها در گعده‌های خودمانی باشد. نوشته ای که شاید به اشتباه و با عجله از سعید جلیلی برای برجسته کردن پرویز فتاح می‌گذرد.
آنها که اکنون حتی به گذار از حسن روحانی در شرایط خاص هم فکر می‌کنند لزوما به این هم فکر می‌کنند که اگر بنا بر تشکیل سه‌گانه‌ای انتخاباتی در بهار 96 باشد - اگر فرض بر این باشد که اصلاح‌طلبان و حسن روحانی دو ضلع این سه گانه هستند- در این شرایط نامزد اصولگرایان چه کسی خواهد بود؟
به یک معنا اصلاح‌طلبان از هم‌اکنون چینش نیروها در دو‌سال باقیمانده تا پایان دور اول ریاست‌جمهوری حسن روحانی را رصد می‌کنند تا سر بزنگاه با تاکتیکی دقیق و محاسبه شده به میدان بیایند.
و حالا سوال مهم این است که چرا آنها به پرویز فتاح رسیده‌اند؛ مهندس اصولگرا که اکنون جایگاه مهمی ‌هم بعد از تحولات کمیته امداد پیدا کرده است. آنها چه نشانه‌هایی دیده‌اند که نام پرویز فتاح را به میان آورده‌اند.آیا این یک پیش‌بینی واقع‌گرایانه است یا یک بازی سیاسی با چند هدف از پیش تعیین شده؟ و شاید سوال مهم دیگر این باشد که فارغ از تبلیغات جناح مقابل آیا می‌توان روی میز تحلیل این گزاره را هم قرار داد که شاید پرویز فتاح هم میلی برای نامزدی در انتخابات سال 96 داشته باشد؛ کاندیداتوری مقابل حسن روحانی!

چرا فتاح؟
حالا زمان آن است که تحلیل کنیم چرا اصلاح‌طلبان نام پرویز فتاح را به میان آورده‌اند.
باید تصویری که آنها از شرایط موجود ‌ترسیم کرده‌اند را ببینیم و از همان زوایه به این بپردازیم که اساسا این مهندس اصولگرا چه برنامه‌ای برای آینده سیاست‌ورزی‌اش می‌تواند داشته است.
آفتاب یزد، آن رسانه اصلاح‌طلب نوشته است: «نام فتاح در شرایطی روی میز اصولگرایان برای انتخابات ریاست‌جمهوری قرار گرفته که به نظر می‌رسد وی از جایگاه مقبولی نزد غالب اصولگرایان برخوردار است. به عبارت دیگر چه جبهه پایداری و چه طیف اعتدالی جریان اصولگرا نگاه مثبتی به وی دارند. چه آنکه پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری سال 92 اعضای جبهه پایداری برای حمایت از فتاح در این انتخابات تمایل داشتند اما وی کاندیداتوری را رد کرده بود. از سوی دیگر تاکنون مشاهده نشده چهره‌های اصلی اصولگرا موضعی منفی نسبت به وی اتخاذ نمایند. کمااینکه او نامه حمایتی 220 نماینده مجلس اصولگرا را پشت‌سر خود می‌بیند. در عالم سیاست نگاه به آینده و دوردست‌ها امری بدیهی است. از همین رو به‌نظر می‌رسد خود فتاح نیز برخی تلاش‌ها را آغاز کرده تا جامعیت سیاسی خود را افزایش داده و حتی میان برخی چهره‌های معتدل کشور نیز پایگاهی برای خود ایجاد نماید. اگرچه این موضوع می‌تواند صرفا یک گمانه باشد اما دیدار اخیر وی با آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در این راستا ارزیابی می‌شود. برای حسن‌ختام شاید طرح یک سوال بجا باشد. آیا سال 96 شاهد رقابت پرویز فتاح به نمایندگی از جریان اصولگرا با حسن روحانی خواهیم بود؟ مطمئنا پرداختن به این گمانه زود‌هنگام است اما جناح راست از هم‌اکنون نیم‌نگاهی به موضوع فوق دارد.»
اکنون می‌توانیم گزاره‌های زیر را برای تشریح شرایط موجود کنار هم قرار دهیم: «1- از نظر اصلاح‌طلبان مهمترین امتیاز پرویز فتاح مقبول‌بودن او در طیف‌های مختلف اصولگرایان است. به یک معنا این چهره اصولگرا فردی است که هم معتدلین اصولگرا و هم طیف‌هایی مانند جبهه پایداری او را فردی قابل قبول و شایسته می‌دانند. نشانه‌ای که اصلاح‌طلبان برای این ادعای خود آورده‌اند، نبودن حتی یک نقد منفی به این مهندس اصولگرا از جانب هم‌جناحی‌هایش است، مضاف به اینکه نامه 220 نماینده مجلس در حمایت از او نیز وجود داشته است.»
2- یکی از مسائل موجود میان اصولگرایان اختلاف سلیقه آنها در زمان انتخابات بر سر مصادیق است. اصلاح‌طلبان باتوجه به همان زمینه استقبالی که از فتاح در زمان مسولیت وجود داشته، به ماجرای درخواست پایداری‌ها از او برای کاندیداتوری اشاره می‌کنند. به یک معنا این تحلیل می‌خواهد بگوید که پرویز فتاح می‌تواند فردی مورد حمایت همه طیف‌های اصولگرا برای کاندیداتوری باشد.
3- از زمانی که پرویز فتاح پا به کمیته امداد گذاشته، حساسیت اصلاح‌طلبان دو‌چندان شده است. آنها می‌دانند این ارگان حمایتی می‌تواند نقش مهمی‌ در دوخته‌شدن نگاه طبقه ضعیف به اصولگرایان داشته باشد. طبقه‌ای که رای خوبی در انتخابات می‌تواند داشته باشد. پس حالا توجه‌دادن به مسئولیت جدید پرویز فتاح مضاف به اقداماتی که او می‌تواند در این جایگاه داشته باشد، کاربردی چند‌گانه دارد.
الف) هشدار به هم‌جناحی‌های خود که می‌دانند برای پیروزی در انتخابات آتی علاوه بر طبقه متوسط نیاز مبرم به طبقه ضعیف هم دارند. رایی که اصلاح‌طلبان معمولا از آن غافل بوده‌اند و شکست‌شان در انتخابات سال 84 بیش از هر چیز دیگری به این مساله باز‌می‌گشت. در آن دوره رای طبقه متوسط بین نامزدها تقسیم شد و این محمود احمدی‌نژاد بود که شهد استفاده از رای طبقه ضعیف را با شعارهای پوپولیستی چشید. پس آنها از هم‌اکنون آژیر خطر را روشن کرده‌اند که فرد دیگری از اصولگرایان رای این طبقه را نشانه گرفته است.
ب) در کاربردی دیگر، توجه‌‌دادن به پرویز فتاح باتوجه به جایگاه جدیدش، یک نوع بازی روانی برای سوزاندن اقدامات اوست. به دیگر سخن اینکه آنها بنا دارند این ظرفیت اصولگرایی را که برای خدمت به طبقه ضعیف آمده است، یک فرد سیاسی تصویر کنند که با اقدامات پوپولیستی رای مردم طبقه ضعیف را نشانه گرفته است. آنها خوب می‌دانند آغشته‌شدن مسائل سیاسی با این خدمات حمایتی چه سم مهلکی می‌تواند باشد.
ج) پرویز فتاح دیداری هم با اکبر هاشمی‌رفسنجانی داشته است. آنها از این رویداد هم برداشت انتخاباتی کرده‌اند تا بگویند این هم نشانه‌ای برای سیاست‌ورزی آقای مهندس! نشانه‌ای که بیشتر طعنه‌ای از جانب آنان به مهندس عملگراست. واضح‌تر بگوییم می‌خواهند بگویند فتاح برای انتخابات حتی حاضر است با هاشمی هم تعامل داشته باشد. این را وقتی در کنار نسبت و احساس سیاسی طیف‌هایی از اصولگرایان در برابر هاشمی به دلیل مواضع چند سال اخیرش قرار دهیم، پی به بازی پیچیده اصلاح‌طلبان خواهیم برد.
4- طرح نام پرویز فتاح در کنار سعید جلیلی هم البته یک معنای دیگر هم دارد. آنها به قرینه‌سازی مقابل حسن روحانی مشغولند. به یک معنا در حالی که جریان اصولگرا همچنان ابا دارد از اینکه بگوید در رقابت سال 96 قطب مقابل حسن روحانی خواهد بود، این اصلاح‌طلبان هستند که از رقابت حتمی اصولگرایان با حسن روحانی سخن به میان می‌آورند. ‌بی‌پیرایه بگوییم آنها می‌‌خواهند حسن روحانی را مصادره سیاسی کرده و در صورت عدم حضور مستقل در ائتلافی ادامه‌دار با رئیس‌جمهور مستقر تکلیف رابطه اصولگرایان با حسن روحانی را در دور دوم ریاست‌جمهوری (در صورت پیروزی روحانی) یکسره کنند. آن زمان است که فقط آنها می‌مانند و حسن روحانی و شاید کابینه‌ای اصلاح‌طلبانه‌تر!
اما به اینجای این تحلیل که رسیده‌ایم باید بپرسیم که فارغ از تبلیغات و اقدامات روانی اصلاح‌طلبان آیا پرویز فتاح نگاهی به انتخابات سال 96 دارد؟ باید شرایط پیرامونی و حتی گذشته او را بررسی کنیم.

پرویز فتاح کیست؟
سید‌پرویز فتاح‌قره‌باغی، زاده ارومیه در سال 1340 است. وی که اکنون رئیس کمیته امداد است، پیش از این وزیر نیروی دولت نهم، جانشین قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا(ص) و مدیرعامل بنیاد تعاون سپاه بوده است. وی در سال 1368 در رشته مهندسی عمران از دانشگاه صنعتی شریف فارغ‌التحصیل شد و در سال 1382 نیز مدرک کارشناسی‌ارشد صنایع را از دانشگاه صنعتی امیرکبیر دریافت کرد. فتاح همچنین به دو زبان انگلیسی و ترکی آذربایجانی تسلط دارد.

فتاح چگونه وزیر احمدی‌نژاد شد؟
در کارنامه پرویز فتاح یک مقطع مهم وجود دارد؛ وزارت آن هم در دولت محمود احمدی‌نژاد. فتاح آن دوره را این‌گونه تعریف می‌کند: «ورود من به دولت خیلی عجیب بود. هر‌چه فکر می‌کنم می‌بینم هدایتی در واقعیت قضیه وجود داشت. من دوستی 30 ساله با آقای احمدی‌نژاد داشتم ولی شش ماه قبل از انتخابات ایشان را اصلا ندیده بودم. نکته عجیب این بود که 20‌روز پس از انتخابات و پیروزی آقای احمدی‌نژاد که حتی آن موقع هم ایشان را ندیده بودم، یکی از دوستان جبهه‌ای ما صبح آمد دفترم و گفت شما وزیر می‌شوید و من این موضوع را در خواب دیدم. اول صبح آمد و این را گفت و رفت... یک‌روز بعد باز یکی از دوستان دیگر آمد و گفت، خانم من در یکی از شهرهای جنوبی طلبه است و صبح زنگ زد و گفته به آقای فتاح بگویید من خواب دیدم ایشان وزیر می‌شوند. این اتفاق چند بار افتاد. هفته آخری که قرار بود ایشان فهرست وزرا را به مجلس بدهد (مرداد ماه) صبح با خانم رفتیم فرودگاه، چون پسرم امیر از طرف مدرسه، سفر عمره می‌رفت. 5/7 صبح برگشتم منزل که خانم را برسانم، تلفن زنگ زد و گفتند آقای رئیس‌جمهور با شما کار دارند، بعد گفتند، کجایید، چند بار زنگ زدیم نبودید، گفتند آب دستت است بگذار زمین بیا اینجا، منتظرم. گفتم خیر است ان‌شاءالله. رفتم ریاست‌جمهوری. اولین بار در طول عمرم بود که آنجا می‌رفتم. از در عادی هم رفتم. هیچ کس ما را نمی‌شناخت. به هر کی گفتیم رئیس‌جمهور ما را می‌خواهد، یک ساعت ما را معطل کردند. خدا لطف کرد و بنده خدایی ما را آنجا شناخت و راهنمایی کرد و رفتیم خدمت آقای رئیس‌جمهور. ایشان یک جمله گفت: «دیروز جمعه عصر من لیست را بسته بودم، بعد گفتم یک بار دیگر نگاه کنم و امروز (شنبه) آن را بفرستم که دیدم جای شما خالی است.»

خداحافظی با رفیق سابق
اما رفاقت محمود احمدی‌نژاد و پرویز فتاح چندان دوام نیاورد. آنها فقط یک دوره توانستند با هم کار کنند. فتاح اما بسیار ‌بی‌حاشیه از کنار رئیس سابقش رفت. هر‌چند بعدها ماجرای آن اختلافات را تعریف کرد. سخنانی مهم که پرده از مجادلات بر می‌داشت. به‌رغم رفاقت دیرین میان فتاح و احمدی‌نژاد اما او تنها در دولت نهم وزیر بود. زمانی که احمدی‌نژاد رئیس دولت دهم شد، بسیاری تصور می‌کردند وی فتاح را همچنان برای وزارت نیرو به مجلس معرفی می‌نماید اما اتفاقات دیگری رقم خورد و رئیس کمیته امداد دیگر در کابینه دولت وقت جایی نداشت. حتی آن زمان 220 نماینده مجلس وقت طی نامه‌ای به احمدی‌نژاد از وی خواسته بودند که وزارت نیرو را کماکان به فتاح بسپرد. اما به نظر می‌رسید برخی اختلافات مانع این اقدام شد و احمدی‌نژاد ‌ترجیح داد فرد دیگری را در سال 88 به مجلس معرفی نماید. البته سال‌ها بعد از این، اختلافات در برنامه تلویزیونی شناسنامه رونمایی شد. پرویز فتاح در این برنامه در پاسخ به این سوال که وقتی شما وارد دولت شدید، می‌گفتند که آقای احمدی‌نژاد به شما علاقه ویژه‌ای دارد و ارتباط قبلی بین‌تان است، اما سرانجام این علاقه به کجا رسید، گفت: «واقعیت همینی بود که شما گفتید. من و آقای دکتر احمدی‌نژاد رفاقت داشتیم و سایر وزرا ارتباط‌شان با رئیس‌جمهور مثل من نبود. ما در سخت‌ترین شرایط جنگ با هم بودیم.» وی افزود: «بعد از جنگ نیز رفاقت ما ادامه داشت. در دوران جنگ و پس از آن رفت‌وآمد خانوادگی داشتیم. البته رودربایستی نیز به واسطه این نزدیکی با یکدیگر پیدا کردیم. بنابراین وقتی که می‌رفتم مطلبی را به آقای احمدی‌نژاد بگویم، مانند بقیه وزرا نبود که بر اثر آداب و رسوم خاصی باشد.» فتاح همچنین می‌گوید: «من تا جایی که توانستم حرمت ایشان را در دو دولت مدنظر قرار می‌دادم، منتها اخلاق دوستانه با رفتار اداری دو امر متفاوت است. من و دکتر احمدی‌نژاد ارتباط صمیمی ‌داشتیم و البته مسائلی پیش آمد که نشان می‌داد خلق‌مان و روحیه‌مان دو امر متفاوتی است. من روحیه نرمی‌ داشتم و دارم و نگاه من به دولت قبل از خودمان متفاوت بود.» وی تصریح می‌کند: «وقتی به دولت رفتم گفتم که جای آبادی آمدم و به گذشتگان وزارتخانه احترام می‌گذاشتم و همه را دعوت کردم و تا روزی که از وزارت بیرون آمدم، با همان وزرا ارتباط داشتم. البته این به معنای آن نبود که به لحاظ سیاسی با آنها همفکر بودم. معنی این کار این است که ما ضمن حفظ همه مراتب خطوط فکری و سیاسی خودمان، تعامل سازنده هم داریم و این لطمه‌ای بر افکار و اعتقادات نمی‌زند.» وزیر نیرو در دولت نهم در ادامه اظهارات خود جمله‌ای را می‌گوید که قابل تامل است: «آن شناختی که از آقای احمدی‌نژاد در دولت نهم داشتیم و از قبل او را می‌شناختیم، با آن احمدی‌نژادی که در آخر دولت دهم دیدید خیلی متفاوت بود.»
مهندس اصولگرا زاویه‌ای دیگر از اختلافاتش را نیز این‌گونه روایت می‌کند: «طرحی در مجلس آماده و تصویب شد و دولت را وادار کرد که نتواند برای خود تغییر ساعت‌ها را عوض کند. مصوبه مجلس به شورای نگهبان رفت و اگر شورای‌نگهبان مهر تایید می‌زد، قطعی می‌شد؛ بنا شد از دولت نیز برای دفاع بروند. هم به بنده و هم به وزارت‌کشور از بعد اجتماعی و امنیتی مربوط می‌شد. آقای پورمحمدی وزیر کشور وقت در آن زمان به هر دلیلی نیامد و بنده ماندم و شورای نگهبان. از هر طرف از دولت پیغام دادم اگر بنده به شورای نگهبان بروم، از نظر خودم و وزارتخانه صحبت می‌کنم. ما به جلسه شورای نگهبان رفتیم و در حضور همه اعضا از بنده در مورد نظرم پرسیدند؛ بالاخره بنده بین زمین و آسمان ماندم و بینی و بین‌الله نظر کارشناسی را به شورای‌نگهبان اعلام کردم و آنها هم همان مصوبه را تایید کردند. وقتی برگشتم یک سری اوقات تلخی و عصبانیت آقای رئیس‌جمهور و مسائلی به‌وجود آمد و گفته می‌شد خلاف نظر دولت عمل کرده‌ام.»
فتاح هم در زمره افرادی بود که به صورت کاملا مشخص با انتصاب اسفندیار رحیم مشایی به معاون اولی رئیس‌جمهور مخالفت می‌کرد. او در این مورد در حلقه مخالفان فرد جنجالی کابینه بود. فتاح با اشاره به ماجرای انتصاب مشایی به معاون اولی می‌گوید: «این انتصاب نباید صورت می‌گرفت اما به‌رغم نظر حضرت آقا صورت گرفت. هنوز امضای پای عهدنامه ابتدایی دولت را دارم که اولین بند آن تبعیت از ولایت مطلقه فقیه بود. اما دائم از خودم سوال می‌کردم مگر رهبری از دولت چه چیز خواسته‌اند؟»

اصلاحات فتاح
او بعد از خروج از دولت محمود احمدی‌نژاد به سپاه بازگشت و در بنیاد تعاون سپاه مشغول کار شد. این مهندس اصولگرا ذاتا شخصیتی آرام و ‌بی‌حاشیه است. او در زمره شخصیت‌های عملگراست که در هر حوزه‌ای که بوده تلاش کرده کارنامه‌ای موفق و ‌بی‌حاشیه از خود برجای بگذارد.
یک اتفاق مهم اما زندگی کاری او را تغییر داده است. او رئیس کمیته امداد شده است. تشکیلاتی مهم که طیف قابل توجهی از جامعه را پوشش می‌دهد. او مسئول رسیدگی به طبقه ضعیف شده است. جایگاهی که پیش‌تر هدایتش با اعضای موتلفه اسلامی بود و حالا به پرویز فتاح سپرده شده است.
او حالا حرف‌های مهمی‌ می‌زند. تغییر در نوع عملکرد و حرکت کمیته امداد را می‌توان از سخنان و تصمیمات فتاح فهمید. او در مراسم معارفه‌اش گفته است: «طبعا بدون کارهای کارشناسی و علمی، کاری نخواهیم کرد و قطعا از روش‌های سنتی و تکراری و کم‌اثر پرهیز خواهیم کرد.» رئیس کمیته امداد‌امام خمینی(ره)، شعار جدید این مجموعه را افزایش اعتماد عمومی به مجموعه امداد دانسته و گفته است:‌ «باید سعی کنیم این اعتماد بیشتر از گذشته باشد.»
پرویز فتاح می گوید :« مؤسسات خیریه را رقیب و مزاحم خود نمی‌دانیم، بلکه معتقدیم آنها با فعالیت خود باری از دوش ما برمی‌دارند و بنده حاضرم دستشان را ببوسم. کار شما کار امداد است فقط باید اطلاعات را با هم هماهنگ کنید و به عدالت رفتار کنید. قصه فقر و فلاکت باید به جایی برسد. ما نباید فقیر تولید کنیم بلکه از طریق اقداماتی مانند اجباری‌کردن بیمه تأمین اجتماعی و رسیدگی به امور محرومان در کاهش مشکلات آنها تلاش کنیم. بیمه اجتماعی، تحصیل افراد تحت پوشش، تسهیل در ازدواج جوانان و تامین مسکن بخشی از برنامه‌های کمیته امداد در دوره جدید خواهد بود. او گویا دستوری هم برای فروش یکی از ساختمان‌های مهم کمیته امداد داده است.
سرپرست سابق کمیته امداد امام خمینی(ره) با اشاره به پیشنهاد فروش ساختمان سوهانک کمیته امداد توسط رئیس جدید گفته است: «این موضوع قرار است در هیأت امنا بررسی شود.»
او گفته : «آقای فتاح ریاست محترم کمیته امداد موضوع فروش ساختمان سوهانک را در هیأت امنا مطرح نمود که مقرر شد ایشان موضوع را جامع‌الاطراف بررسی و مطالعه و نتیجه را به هیأت امنا منعکس نماید.»
گفته می‌شود او بنا دارد تا طرحی را برای حمایت از محرومان اجرایی کند؛ طرحی که تقریبا شش میلیون نفر از جمعیت فقیر کشور را در بر می‌گیرد. بر این اساس شنیده است که او بنا دارد مستمری این جمعیت را به صورت قابل توجهی افزایش دهد. اقدامی‌که می‌تواند نقش مهمی‌ در رضایتمندی جامعه از حاکمیت و رفع هزینه های فقر داشته باشد. به دیگر سخن اینکه او بنا دارد طبقه ضعیف را به طبقه متوسط نزدیکتر کند. این اقدام او می‌تواند آسیب‌های سیاسی انتخابات را کمتر کند. چه اینکه در ادوار قبلی نامزدهای انتخاباتی با شعارهای بدون پشتوانه مالی آرای این طبقه را تحت‌تاثیر قرار می‌دادند.هر‌چه هست پرویز فتاح برای اصلاحات آمده است؛ اصلاحات درکمیته امداد. او یک مهندس عملگراست که می‌تواند نقشی مهم در برنامه حاکمیت برای حمایت از طیف ضعیف جامعه داشته شد. فتاح اگرچه هما‌ن‌طور که اصلاح‌طلبان می‌گویند یک چهره مورد حمایت غالب طیف‌های اصولگراست اما با شناختی که از او وجود دارد او فعلا یک دستورکار بیشتر ندارد: «اصلاح کمیته امداد».