رویدادهای سال 94 : دو نو رسیده سیاست ایران

سالنامه مثلث : اگر بنا باشد این فرض را بپذیریم که تولید نیروهای سیاسی در ایران خلقالساعه است، اعلام موجودیت یکتا نیز میتواند نشانهای از درستی این ادعا باشد. چند ماه قبل از انتخابات مجلس شورای اسلامی، دو تشکل سیاسی جدید متولد شد و مهمترین مساله برای تحلیلگران سیاسی رسیدن به چیستی سیاسی و چرایی پدید آمدن این «تازه از راه رسیدهها» بوده است.

یکتا آمد
اما یکی از این حزبها که در سال جاری پایههای آنها گذاشته شد، «یکتا» بوده است. تشکلی که از یاران سابق احمدینژاد بهوجود آمده بود. آنچه آنها در بیانیه اعلام موجودیت خود آورده و تلاش کرده بودند آن را بهعنوان تصویری که تمایل دارند از آنها بازنشر شود عنوان کنند، این گزاره است: «صراحتا میگوییم در تشکیل و پیوستن به این مجموعه به هیچ فرد یا گروهی وابسته نبوده و به جز دین به نظام اسلامی، امام و رهبری و شهیدان گرانقدر خود را وامدار کسی نمیدانیم. افراد و خادمان گذشته و حال را با معیارهای ولایتپذیری، دلسوزی، کارآمدی، خدمت خالصانه برای ملت، عدالتورزی و عزتآفرینی در صحنههای داخلی و خارجی میسنجیم و در تصمیمات کلان همگرایی با اندیشه ولایتمدارانه اصولگرایان و همراهی با روحانیت دلسوز و انقلابی کشور را شرط مهم انسجام و موفقیت همه عناصر متدین کشور میدانیم.» از چنین تصویری کلی حتما نمیتوان به چیستی و هویت کامل یکتا پی برد.
اندکی قبل از نخستین همایش این نشست پیامکی از سوی مسعود زریبافان با این مضمون به برخی چهرههای سیاسی ارسال شده بود: «از جنابعالی دعوت میشود در اولین نشست جمعی از خادمان دولت نهم و دهم با عنوان یاران کارآمدی و تحول ایران اسلامی (یکتا) شرکت فرمایید.» این پیامک و نیز اسامی افراد حاضر در هیات موسس و شورای مرکزی میتواند آغازی مناسب باشد برای بحث در مورد هویت سیاسی این گروه.

یاران آقای رئیس
مهمترین نکته یکتا حضور چهرههای نزدیک به محمود احمدینژاد است. وزرا و معاونین حالا کنار هم جمع شدهاند تا بار دیگر سیاستورزی کنند. عبدالرضا داوری، فرد رسانهای نزدیک به او چنین سخن گفته است: «جدای از محمد نجار، دوستان دیگری مثل آقایان طریقتمنفرد، فریدون عباسی، مسعود زریبافان، حمیدرضا حاجیبابایی، کامران دانشجو، کامران باقریلنکرانی و... در این مجموعه حضور دارند. این موضوع را تاکید کنم افرادی که در این مجموعه هستند، اصلا با محمود احمدینژاد در ارتباط نیستند و آقای زریبافان هم در مصاحبهای که اخیرا انجام داده حرفهای تندی درباره آقای احمدینژاد زده است. احمدینژاد هیچ ارادهای برای ورود به عرصه سیاسی ندارد. اینکه برخی رسانهها نوشتهاند اخراجیهای دولت احمدینژاد این حزب را تشکیل دادهاند، اینگونه نیست چراکه آقای حاجیبابایی و زریبافان تا آخرین روز دولت دهم مسئولیت داشتهاند.»
برخی تحلیلگران اما بهگونهای دیگر فکر میکنند. باور آنان این است که یکتا حتما با توصیه و خواست رئیسجمهور سابق پدید آمده است. میگویند احمدینژاد میداند هنوز در جامعه طیفهایی علاقهمند به او هستند اما او این را هم به خوبی میداند که برای کار سیاسی فقط نمیتوان به سرمایه اجتماعی اکتفا کرد. او نیاز به یک بدنه سیاسی دارد؛ بدنهای که بتواند برای او چانهزنی کند و کار تشکیلاتی انجام دهد. او میداند فضای رقابت تفاوتهای فراوانی با سال 84 کرده است. برای او بهترین راه این است که از میان اصولگرایان برای خود یارگیری کند. رفقای سابق از کنارش رفتهاند و در میان اصولگرایان هم تمایل چندانی دیده نمیشود که روی او حساب کنند. پس حالا باید یک تشکل جدی میان او و اصولگرایان پدید آید. افرادی از او که رابطهای با اسفندیار رحیممشایی ندارند و البته چندان هم تند و رادیکال نیستند باید میانه میدان را بگیرند و عامل رفاقت و همنشینی یاران و رفقای پیشین شوند. نگاهی به اعضای یکتا نمایان میسازد که همگی افرادی هستند که به میانهروی شهرهاند و روزگاری از چهرههای مورد وثوق احمدینژاد بودهاند. آیا رئیسجمهور سابق تکنوکراتهایش را به صف کرده برای روز مبادا؟

تولد اتحاد ملت
سال 94 یک اتفاق قابل توجه میان اصلاحطلبان رخ داد؛ آنها اکنون یک حزب تازه دارند که البته رفقای قدیمی آن را تشکیل دادهاند. ترکیب این حزب چنان است که برخی گفتهاند مشارکت 2 به وجود آمده است. آنچه پدیدار شده در واقع این است که در پایان دومین سال ریاستجمهوری حسن روحانی، پس از مدتها چهرههای مهمی از اصلاحطلبان در یک گعدهنشینی که اتفاقا اولین کنگره حزب اتحاد ملت ایران بوده است دور هم جمع شدند و برای آینده سیاستورزی جناح اصلاحطلب برنامهریزی کردند. تشکیل این حزب البته از جهات مختلفی مورد توجه قرار گرفته و حالا تحلیلگران به چیستی سیاسی این حزب میاندیشند و البته به آنچه اعضا و پشت صحنه آن در سر دارند. بعد از مراسم افتتاحیه این حزب و پس از انتخاب اعضای شورای مرکزی نوبت به معرفی نامزدهای احراز پست دبیرکلی از سوی این شورا رسید. شورای مرکزی نام آذر منصوری و علی شکوریراد را بهعنوان گزینههای احراز پست دبیرکلی به مجمع عمومی معرفی کرد، اما پیش از آغاز رایگیری، آذر منصوری با اعلام اینکه خود به شکوریراد رای خواهد داد، آرای خود را به سمت سبد شکوریراد روانه کرد و به این ترتیب شکوریراد با اکثریت قاطع آرا بهعنوان اولین دبیرکل حزب اتحاد معرفی شد. حالا همه به چیستی سیاسی حزب جدید فکر میکنند. نکته قابل توجه در مورد این حزب این است که مرامنامه و اساسنامه این حزب شباهتهایی ساختاری و مفهومی با حزب مشارکت دارد. این البته در حالی است که اعضای حزب جدید تلاش میکنند تا سایه حزب مشارکت را در فضای عمومی از روی حزب اتحادملت بردارند و آن را یک حزب تازه تصویر کنند. تلاشی که البته باتوجه به ماهیت سیاسی حزب جدید و البته هویت اعضای آن ناکام خواهد ماند. نگاهی به چیستی سیاسی حزب مشارکت و مقایسه آن با مرامنامه و اساسنامه حزب جدید به خوبی این نکته را نمایان میسازد که چگونه مشارکت از دل حزب اتحاد ملت بیرون آمده است. بهعنوان مثال جبهه مشارکت در شعارهایی مانند ایجاد جامعه مدنی، قانونگرایی، تنشزدایی، توسعه سیاسی و فرهنگی از نظر تئوریهای سیاسی همانند دیدگاههای احزاب سوسیال- دموکرات در غرب است. در مرامنامه این حزب به عدالت گستری و قسط و تبعیضزدایی و ایجاد فرصتهای مساوی و ایجاد امکانات برابر برای همه افراد جامعه بهعنوان مواضع اقتصادی و احترام به آزادی قانونی افراد و مشارکت مردم در حق تعیین سرنوشت خود بهعنوان مواضع سیاسی-اجتماعی اشاره شد که خود تا حدودی مبین دیدگاههای جامعهگرایانه (سوسیالیسم) و مردمسالاری (دموکراتیک) بود.

مهاجرت به حزب جدید
نکته قابل توجه دیگر این است که اعضای شورای مرکزی این حزب تفاوت چندانی با ترکیب «حزب مشارکت» ندارند؛ حتی در دوره جدید مشارکتی سهمی هم به فرزند رئیس دولت اصلاحات داده شد و او هم به عضویت این حزب پیوست. نگاهی به فهرست اعضای اصلی نشان میدهد آذر منصوری، عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت، علی تاجرنیا عضو حزب منحله مشارکت، هادی خانیکی عضو حزب منحله مشارکت، محمد کیانوشراد عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت، حمیدرضا جلاییپور عضو حزب منحله مشارکت، حسین کاشفی عضو حزب منحله مشارکت، ولیالله شجاعپوریان عضو سابق دفتر سیاسی حزب مشارکت، علی شکوریراد عضو حزب مشارکت، فاطمه راکعی عضو حزب مشارکت، غلامرضا انصاری عضو حزب مشارکت، جلال جلالیزاده عضو حزب مشارکت، مرتضی مبلغ عضو حزب مشارکت، عمادالدین خاتمی فرزند سیدمحمد خاتمی رئیس دولت اصلاحات، اشرف بروجردی عضو حزب کارگزاران سازندگی، حجتالاسلام مصطفی درایتی عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت ایران اسلامی، سیدمحمود حسینی عضو حزب مشارکت، شمسالدین وهابی عضو حزب مشارکت، علی صوفی وزیرتعاون دولت خاتمی، رضا باوفا، حسین عبادی عضو حزب مستقل کار، حسین نقاشی دبیر اسبق انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران و علوم پزشکی تهران و علیمحمد حاضری عضو حزب مشارکت، با کسب اکثریت آرا به شورای مرکزی راه یافتند. پس با چنین تصویری اینکه میگویند اتحاد ملت ایران جلد دوم جبهه مشارکت است چندان بیراه نیست. مگر اینکه فکر کنیم مشارکتیها تغییر چهره داده و اکنون بهگونهای دیگر میاندیشند.