گفت‌وگوی مثلث با محمد‌مهدی اسلامی درباره بازگشت احمدی‌نژاد
خرد‌جمعی اصولگرایان راضی نمی‌شود
نتیجه انتخابات تهران را از این زاویه که اصولگرایان نتواستند حتی یک نفر را راهی بهارستان کنند چگونه ارزیابی می‌کنید؟
به نظرم بسیار طبیعی و قابل پیش‌بینی بود. اراده متأثر ساختن انتخابات از نتیجه برجام از میانه سال 93 مشخص بود و در میان نقل‌قول‌های جسته و گریخته در اخبار داخلی و خارجی شنیده می‌شد. صدق و کذب این ادعا، واقعیت اثربخشی برجام بر انتخابات را تغییر نخواهد داد.
برجام البته در نقاط جغرافیایی گوناگون و در میان مشاغل مختلف اثر متفاوتی داشت که می‌تواند موضوع پژوهش جامعه‌شناسی شهری قرار گیرد. به‌عنوان نمونه باغداری که میوه‌هایش مقهور واردات پسابرجامی شده و به فروش نرفت، درک متفاوتی از شهروندی داشت که تجارت پیشه بود و به رفت و آمد دیپلماتیک پسابرجامی دل خوش کرده است؛ یا جوانی که می‌شنید قرار است برند مطلوبش در ایران نمایندگی فروش بزند.
با چنین انگاره‌ای باخت اصولگرایان در تهران محتمل‌ترین گزاره منطقی بود. حتی در شرایطی که اصولگرایان پس از چند دوره واگرایی نهایت همگرایی را نشان دادند. البته این تنها دلیل نبود. فقدان گفتمان نو و اعتمادساز هم در مصاف با شعارهایی همچون «گام دوم» و «برجام2» بی‌اثر نبود.
«یک فهرست، یک صدا» یا شعار کلی «امنیت، معیشت، پیشرفت» حرف‌های تازه اصولگرایان پس از 12 سال حضور در مجلس را نشان نداد. طبیعی است که یک شهروند گرفتار معیشت را با بیان لغت «معیشت» در شعار نمی‌توان متقاعد کرد که فهرست ما برای بهبود زندگی او کارآمد است. این فقدان توضیح شعار، در حوزه‌های انتخابیه کوچکتر به واسطه امکان مواجهه چهره به چهره بیشتر و شکل متفاوت تبلیغات جبران شد و اثر متفاوتی بروز داد.
این پدیده را تا چه حد می‌توان ادامه نوع نگاه مردم تهران به احمدی‌نژاد ارزیابی کرد. به این معنا که می‌گویند مردم، احمدی‌نژاد و عملکرد او را به پای احمدی‌نژاد می‌دانند و همچنان که یکی از علت‌های نتیجه انتخاب سال 92 مخالفت با روش‌های احمدی‌نژاد بوده، این انتخابات در تهران هم به نوعی در همان راستا بوده است. نظر شما در این مورد چیست؟
به‌نظرم تمایز احمدی‌نژاد از اصولگرایان به ویژه مجلس نهم آن قدر آشکار است که نیازی به تشریح نداشته باشد. کافی است میزان سوال و استیضاح مبدله شده میان مجلس نهم و دولت دهم را با دیگر ادوار مقایسه کنیم.
برخی رسانه‌ها و افراد نزدیک و منسوب به احمدی‌نژاد هم این شکست را در تهران به دلیل جدایی اصولگرایان از احمدی‌نژاد دانسته‌اند. حتی به همین دلیل حملات تندی را به غلامعلی حدادعادل انجام داده‌اند. این مساله را چگونه تحلیل می‌کنید؟
به گمانم اثبات صحت و سقم ادعاهای این‌چنینی، محال است. چون شرایط مشابه آزمایشگاهی وجود ندارد تا با ثابت نگه داشتن همه متغیرها این گزینه را بررسی کنیم. اما فارغ از ارزیابی این ادعا؛ معتقدم اصولگرایان اگر خطوط قرمز خود را رعایت نکنند، هویت خود را از دست داده‌اند. حتی اگر این ادعا درست باشد ائتلاف با جریان انحرافی ضرری عمیق‌تر به اصل اصولگرایی وارد می‌کرد. اگر هم منظور از چهره‌هایی غیر‌از جریان انحرافی دولت قبل است، افراد متعددی از دو دولت قبل در فهرست بودند که یکی از شاخص‌ترین آنها معاون اول دولت نهم بود.
آیا محمود احمدی‌نژاد همچنان در تهران و مراکز استان‌ها بدنه اجتماعی دارد؟ اگر جواب مثبت است این بدنه بیشتر در کدام بخش است و در همین مراکز استان‌ها، طبقه متوسط در چه نسبتی با او قرار دارند؟
سوال شما از نگاه من دچار چند اشکال است. نخست آنکه بدنه اجتماعی را برای یک جریان باید جست‌وجو کرد و نه یک فرد؛ به نظر من افراد محک خوبی برای سنجش دیدگاه‌ها نیستند. چه آنکه بسیاری از افراد دچار تطور فکری یا تغییر جریان سیاسی می‌شوند. مثلا آقای علی مطهری با سهمیه رایحه‌خوش خدمت به مجلس هشتم راه یافت و امروز اصلی‌ترین جریان مقابل آن تفکر است. آقای کاظم جلالی در بسیج دانشجویی چهره متمایزی از چهره تبلیغاتی این انتخابات داشت یا آقای کوچک‌زاده زمانی تفکرات اصلاح‌طلبانه داشته و امروز از جبهه پایداری هم عبور کرده است.
دوم اینکه تهران یک «کل به هم پیوسته» نیست. اساسا یک اشتباه بزرگ این روزها رایج شده و چنین القا می‌کنند که اصولگرایان در تهران پایگاهی ندارند. زیرا نه «لیست امید» عبیدالله بن زیاد است، نه اصولگرایان لشکر مقابلش. اختلاف نظر ما با اصلاح‌طلبان جدی است؛ اما آنها دشمن نیستند. نگرانی ما از این است که «غرب دوستی» زیاد آنها راه دشمن را باز نکند. نه اینکه خودشان دشمن باشند. تلقی 30 - 0 هم اشتباه است. در این انتخابات سبد آرای اصلاح‌طلبان و اصولگرایان در تهران هر دو پر بار بود. اگر سرلیست را شاخص اقبال بدانیم، باید بگوییم 3-2 شده‌ایم. البته ما مثل آقای روحانی 3-2 را برد - برد نمی‌دانیم و قبول داریم به دلایل نقاط ضعفمان، مورد اقبال مردم قرار نگرفته‌ایم. امیدوارم که نتایج این انتخابات کمک کند دور بعد، حرفی که حق می‌دانیم را بهتر بیان کنیم.
اما در پاسخ به بخش دوم سوال شما باید گفت تعلق خاطر متفاوت اقشار مختلف جامعه به جریانات سیاسی انکارناپذیر است. اما این گونه نیست که بتوان یک تقسیم‌بندی جغرافیایی انجام داد. همان‌گونه که اختلاف جریان اصولگرا و اصلاح‌طلب ریشه در جهان‌بینی متفاوت آنها و باورهای اعتقادی متمایز دارد؛ باید انتظار داشت که اثر این باور در سبک زندگی افراد دیده شود و در نتیجه افرادی با گرایش زندگی متفاوت، گرایش سیاسی مختلف داشته باشند. اما تکرار می‌کنم، این یک تقسیم‌بندی مطلق نیست. چه بسا فردی با سبک زندگی ناشی از تفکر سکولار به دلیل برخی ریشه‌های عقیدتی برجای مانده در ذهنش به فهرست اصولگرایان رای داده باشد یا فردی با سبک زندگی ایرانی - اسلامی که به او از نهاد خانواده به ارث رسیده است، دل به جناح مقابل بسته باشد.
این احتمال وجود دارد که حالا که اصولگرایان در تهران و شهرهای بزرگ انتخابات را واگذار کرده‌اند بخش‌هایی از این جناح فکر کنند اکنون بهترین راه مواجهه با رقیب بازگشت به احمدی‌نژاد است. این فرضیه از آنجا مطرح می‌شود که می‌گویند تنها اوست که می‌تواند قطب مقابل هاشمی و روحانی باشد. چه اینکه دو بار این مساله آزموده شده و پاسخ مثبت داشته است. آیا این رجعت به محمود احمدی‌نژاد در عالم واقعیت و خارج از نظریه‌پردازی امکان‌پذیر است؟ هزینه‌های آن چیست؟ آیا جناح در مجموع حاضر به این کار هست؟
فردی که با الگوگیری از مدل پوتین-مدودف دست در دست مشایی او را برای ثبت نام همراهی می‌کند؛ در عمل می‌گوید قدرت برای من حائز‌اهمیت است. از این رو نمی‌توان احتمال علاقه احمدی‌نژاد به بازگشت را از نظر دور داشت. اما بعید می‌دانم خرد‌جمعی اصولگرایان به همراهی با او راضی شود. آقای احمدی‌نژاد خصلت‌هایی از خود را در دولت دهم آشکارتر کرد که ناقض اصولی بود که ستون‌های اصولگرایی بر آن استوار است.
با شناختی که از آقای احمدی‌نژاد دارید او از نتیجه حاصله انتخابات چه برداشتی دارد و از این پس چگونه به سیاست ایران نگاه می‌کند؟ جز‌ئی‌تر اینکه آیا او از این نتیجه به بازگشتش به قدرت امیدوار‌تر شده یا نا‌امید‌تر؟
ترجیح می‌دهم از پیشگویی و ذهن‌خوانی خودداری کنم. پاسخ این سوال را باید از خود او بپرسید.
دیدگاه تان را بنویسید