مخالف تشکیل سه فراکسیون در پارلمان هستم

با‌توجه به اینکه نتیجه دور دوم انتخابات دهمین دوره مجلس شورای اسلامی مشخص شد و دوره جدید مجلس کار خودش را کمتر از یک ماه دیگر آغاز می‌کند، بفرمایید به نظر شما این انتخابات آرایش سیاسی کشور را دستخوش چه تغییراتی کرد؟
تصور می‌کنم طبقات و لایه‌های اجتماعی ملت ایران به‌خصوص در شهرهایی که حس مشترکی با حاکمان خودشان پیدا می‌کنند، به سمت جامعه‌پذیری سیر پیدا کرده است. جامعه‌پذیری به این معنا که مردم رفتارهای فردی خودشان را که در گذشته در بزنگاه‌های سیاسی بعضا ابراز و مطرح می‌کردند، در شرایط فعلی به‌نوعی به سمت همگرایی برای تحقق هدف مشترک بردند، به‌طوری که گویا از درون مدرسه دموکراسی و حزبی، یک کار جمعی را هدایت و مدیریت می‌کنند، این تغییر در جامعه سیاسی ایران کم‌کم دارد خودش را نشان می‌دهد. من فکر می‌کنم مسئولان ارشد سیاسی ایران باید کمک کنند و اجازه دهند این ظرفیت خلاقی که در میان مردم است، در جای طبیعی خودش که همانا نهادهای حزبی، مدنی و مردمی ‌است ظهور و بروز کند، یعنی احزاب بیایند و در رقابت‌های سیاسی ایفای نقش کنند. وقتی که مسئولان به این امر وقوف پیدا نمی‌کنند یا با عملکرد ‌بی‌تفاوت خودشان یا عدم توجه به این مطالبه اجتماعی از کنار قضیه عبور می‌کنند و اجازه نمی‌دهند احزاب به‌معنای واقعی کلمه شکل بگیرند، مردم این نقش را خودشان به‌طور ذاتی و فطری به اقتضای شرایط ایفا می‌کنند و عملا خروجی این تصمیمات بعضا چیزهایی خواهد بود که چه‌بسا خارج از پیش‌بینی و تصور کلی مسئولان است. از این جهت فکر می‌کنم این تجربه‌ای که در دهمین دوره انتخابات مجلس رخ داد بیشتر دلالت بر یک واقعیت عینی داشت و یک پیام معناداری را برای مسئولان ارسال کرد. این نکته‌ای که گفتم فراتر از رقابت گروه‌های چپ و راست یا اصولگرا و اصلاح‌طلب است. هر نیرویی که علاقه‌مند به فعالیت سیاسی است، باید بتواند در ظرفیت رسمی، علنی و قانونی ظهور و بروز پیدا کند. وقتی مردم و کسانی که علاقه‌مند به فعالیت سیاسی هستند احساس نکنند که ظرفیت‌های قانونی برای‌شان برقرار است، طبیعتا به صورت یک امر غریزی این نقش خود را خوب ایفا می‌کنند.
درباره آرایش فضای سیاسی به نوعی مدل انتخابات ریاست‌جمهوری سال 92 در انتخابات مجلس شورای اسلامی سال 94 هم تکرار شد، اینکه معتدلان آن جامعه با همدیگر ائتلافی تشکیل دادند، به صحنه آمدند و توفیق هم داشتند. این نگاهی بود که شما هم به آن معتقد بودید، الان جریان اصلاح‌طلب رابطه خود را با حاکمیت چگونه تعریف می‌کند؟ این نگاه جدید خود را در مجلس آینده چگونه دنبال خواهد کرد؟
برخی رویکردها و واکنش‌های مردم در برخی انتخابات ناشی از منش، روش و کردار سیاسی مسئولانی است که خلاف تکالیف قانونی خودشان کارهایی را انجام می‌دهند و مردم متقابلا در برابر آنها واکنش نشان می‌دهند. آنچه در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 92 رخ داد، تا حدودی از این جنس بود و در انتخابات اخیر مجلس هم بیشتر خود را نشان داد. با کمال احترام کاملی که برای نهاد مقدس و ارزشمند شورای نگهبان قائلم اما حقیقتا نمی‌توانم بفهمم که چرا عزیزان ما در هیأت‌های نظارت که مبعوث از طرف شورای نگهبان هستند، با سطح گسترده‌ای از رد صلاحیت‌ها، امکان خلاقیت و حضور نامزدها در عرصه رقابت سیاسی را سلب می‌کنند؟ به‌عبارت دیگر جلوی چشم انتخاب‌کنندگان نمی‌گذارند آرایش واقعی صحنه شکل بگیرد، طبعا جامعه نسبت به این عملکرد واکنش نشان می‌دهد. اگرچه مردم سکوت می‌کنند اما می‌آیند یک رفتارهایی را از خودشان بروز می‌دهند. من به تک‌تک عزیزانی که وارد مجلس شورای اسلامی شدند احترام می‌گذارم اما حقیقتا ظرفیت سیاسی ملت ایران خیلی عظیم‌تر و بزرگتر از این است که اجازه دهیم رفتارهای سیاسی ما در قالب رفتارهای
خود به خودی رخ دهد و آرایش مجلس را در لایه‌های دوم و سوم تدبیر کنیم. اساسا عموم ملت در عین حال که در بزنگاه‌های مهم تاریخ سیاسی نقش خود را ایفا می‌کنند و عرصه جنگ، فتنه‌های خارج از کشور خوب حضور می‌یابند اما در یک برنامه روتین زندگی اساسا خیلی علاقه ندارند که سرنوشت همه زندگی‌شان را با تنش‌ها و فراز و فرودها پیوند بزنند. طبیعتا در چنین وضعیتی دولت است که باید پاسخگوی مشکلات مردم باشد. مردم بسیار علاقه‌مندند یک فضای معتدل، آرام، بدون تنش، بدون خشونت و با زبان خوش در مجلس حاکم باشد و دولت را برای ایجاد امنیت و رفاه شرافتمندانه مبتنی بر ارزش‌ها و اعتبار فرهنگی نظام سیاسی ایران کمک کند. مردم اگر احساس کنند نیروهایی از درون گروه‌های سیاسی وجه افراط پیدا می‌کنند و با رفتارهای خشونت‌طلبانه و تند و خشن و ‌بی‌ادبانه و غیر‌اخلاقی علاقه‌مند هستند که مناصبی از قدرت را برای به کار بستن منویات خود کسب کنند، واکنش نشان می‌دهند. فکر می‌کنم مهمترین درسی که انتخابات به ما داد این بود که هم جناح اصولگرای معتدل و هم اصلاح‌طلب فرزندان این ملت هستند و وقتی در کانون پارلمان قرار می‌گیرند، وظیفه‌شان این است که در جهت تأمین منافع مردم حرکت کنند. در‌گیری‌های خطی و سیاسی تا زمانی است که یک رقابت سیاسی برقرار است اما وقتی این رقابت‌ها فروکش کرد و نتیجه خودش را داد، اینها باید در یک فرآیند همکاری به یکدیگر کمک کنند تا از خلال این همکاری‌ها منافع ملی، امنیت بیشتر جامعه، اقتصاد و ارتقای منزلت زندگی مردم حاصل شود. این مجموعه پیامی ‌است که ما از انتخابات سال 92 و انتخابات سال 94 شاهد هستیم.
بعضی آرایش سیاسی داخل مجلس آینده را به مجلس پنجم تشبیه می‌کنند و می‌گویند از یک اقلیت قوی و یک اکثریت ضعیف تشکیل می‌شود، در مقابل بعضی نیز می‌گویند این مجلس شبیه هیچ دوره‌ای نیست، بلکه یک طیف خیلی قوی از حامیان دولت و یک طیف ضعیف از منتقدان دولت در آن حضور دارند، نظر شما چیست؟
پیش از برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی شاید جزو اولین افرادی بودم که آرزو می‌کردم مجلس دهم در ‌تراز مجلس پنجم باشد. مبنای این تعبیر و تحلیلم نیز این بود که در مجلس پنجم در عین حالی که اکثریت و اقلیتی رو در روی هم رقابت کردند، به نتیجه رسیدند که باید با دولت همکاری داشته باشند. مجلس دهم در کلان و کلیات شباهت‌هایی به مجلس پنجم دارد اما به لحاظ ساختار اساسا اولین مدل ساختار شکل‌گیری خودش را در 36 سال ادوار پارلمان جمهوری اسلامی ایران تجربه می‌کند. برای اولین بار در تاریخ سیاسی پارلمان، مجلس در مقام شکل‌گیری به سه اقلیت تبدیل شده است اما معتقدم در ادامه حیات خودش حتما این سه اقلیت به یک اکثریت و اقلیتی تبدیل می‌شوند. پیش‌بینی‌ام بر این بود که شاید در چشم‌انداز کاری این مجلس حتی ساختار درونی‌اش مشابه مجلس پنجم باشد اما تصور می‌کنم مشابهت کلی و کلانش یک نسبت تنگاتنگی با مجلس پنجم دارد اما جای اکثریت و اقلیت این مجلس در مقایسه با مجلس پنجم عوض می‌شود، به این معنا که اگر در آن دوره ما یک اقلیت نیرومند اصلاح‌طلب همسوی با دولت داشتیم امروز طیف اکثریت گرایش اصلاح‌طلبی خواهد داشت.
مجلس پنجم اواخر دولت آقای هاشمی و اوایل دولت آقای خاتمی تشکیل شد...
هر دو دولت به لحاظ اجرایی همسویی داشتند و مجلس پنجم در مسیر همکاری و همراهی با دولت حرکت می‌کرد، حال آنکه فقط یک اقلیت نیرومند اصلاح‌طلب در آن بود و طیف اکثریت، اصولگرای منطقی و معتدل بودند. به نظر می‌آید گرچه سطح گزینش‌ها و انتخاب‌های ما به دلیل سختگیری شورای نگهبان تا حدودی تنازل پیدا کرد و یک رتبه ضعیف‌تری از نیروهای دو طرف شاید در این مجلس الان حاضر شدند اما مجلس در روند فعالیتش همسویی با دولت می‌کند، البته جای اقلیت و اکثریت در چشم‌انداز یک سال آینده عوض خواهد شد، به این معنا که سه اقلیت موجود مجلس به یک اکثریت و اقلیت تبدیل می‌شوند که این اقلیت، اقلیت نیرومند اصولگرایی و اکثریت اصلاح‌طلبی است که هر دو همسویی تام و تمامی‌ با دولت خواهند داشت.
شما گفتید جهت‌گیری مجلس باید به سوی همکاری با دولت برای تأمین رفاه و آسایش مردم باشد، این پیوندی که بین اصلاح‌طلبان و اصولگرایان معتدل ایجاد شد و ائتلافی که از سال 92 میان آنها شکل گرفت...
ائتلاف نیست، بلکه نوعی همگرایی است.
این همگرایی که شکل گرفت الان تکلیفش چه می‌شود؟ آیا ادامه پیدا می‌کند یا هر کدام به‌طور مستقل دنبال تحقق دیدگاه خود می‌روند یا آنکه آرایش فضای سیاسی کشور را عوض می‌کند و شکلی جدید به آن می‌دهد؟
هیچ‌گاه مجلس در مقام اجرا نیست. مجلس همیشه ریل‌گذار است. در گذشته در برخی مجالس همکاری وجود داشت، در برخی مجالس هم نداشتیم و درگیری‌ها و رفتارهای تند و خشن عملا مجلس را از کارآمدی لازم انداخت اما این مجلس نیز علی‌الاصول همان روش را پیش رو خواهد داشت. ما تجربه همدلی و همکاری بین اصولگرایان معتدل و اصلاح‌طلبان را در انتخابات مجلس شورای اسلامی تجربه کردیم و یک پیام هم بیشتر نداشت، پیامش این بود که کاری کنیم نیروهای افراطی و تندرو (تندرو به معنی غیرعقلانی و فی‌الواقع کسانی که دل در گرو منافع مردم ندارند و بیشتر درگیر مصالح گروهی، شخصی و طایفه‌ای خودشان هستند) به حاشیه بروند. بر همین اساس دو طرف پیام نانوشته‌ای را بین هم تبادل کردند که اجازه دهیم عقلانیت و خردمندی با هم رقابت کند و هر کسی بهتر می‌تواند و درک بهتری دارد، او نقش عمده‌تری را عهده‌دار شود و حالا این توفیق به‌دست آمده است. منطقا وقتی ما در دوره برگزاری انتخابات به چنین دستاورد ارزشمندی دست پیدا کردیم و در برخی حوزه‌ها این حمایت‌های دو‌جانبه را در حق همدیگر ابراز کردیم، عملا در عرصه مجلس و در صحن مجلس هم این اتفاق به صورت ریشه‌دار‌تر و منطقی‌تر شکل خواهد گرفت.
به‌‌نظر شما در مجلس دهم این پیوند و همگرایی و همکاری تا کجا می‌تواند پیش برود؟ آیا به یک شکل آرایش سیاسی جدید بدل می‌شود یا آنکه بعد از مدتی وقتی رقیب را ضعیف دیدند هر کدام به سمت و جهت دلخواه گرایش پیدا می‌کنند و از هم جدا می‌شوند؟
معمولا مجلس شورای اسلامی در برگزیدن مدیران یک چالش گروهی و خطی دارد. این در همه پارلمان‌ها شکل گرفته است و در این پارلمان دور از ذهن نیست که یک چالش انتخاب درون‌پالمانی برای ریاست مجلس، نواب‌رئیس، مسئولان بخش‌های مختلف، روسای کمیسیون‌ها و کمیته‌های کاری شکل بگیرد، لکن امروز بنا به شرایط خاصی که ایران در آن قرار دارد و ما فرصت پسابرجام را تعقیب می‌کنیم و یک وحدت نظر در همه حوزه‌های مدیریت کلان کشور باید شکل بگیرد. من تصور می‌کنم حتی این چالش سیاسی در بحث گزینش‌های درون‌پارلمانی هم با نوعی همدلی و الفت شکل خواهد گرفت. امروز در بحث ریاست هم چهره آقای عارف شفاف و درخشان و از یک موقعیت قابل‌توجهی برخوردار است و هم شخصیت مجرب و موفق آقای لاریجانی به چشم می‌خورد که با یک موقعیت کاملا شرافتمندانه مجددا در انتخابات مجلس پیروز شد و پیام خودش را هم به دوستان رادیکال اصولگرا منتقل کرد. تصور می‌کنم قبل از آنی که رو در رویی برای این رقابت شکل گیرد چه‌‌بسا به یک توافق نسبی و ضمنی برسیم و یک وجه غالب، نیرومند و پرتوان بیاید و از یک پیشنهاد حمایت و همراهی کند. این تجربه را ممکن است ما در مجلس داشته باشیم چون ضرورت شرایط سیاسی ایران است. امروز دوران پس از برجام تقریبا مشابه شرایط پس از جنگ است و عملا ما حادثه تلخ و ناهنجاری‌های که بر سر راه ملت ایران در بحث تحریم‌ها بود پشت‌سر گذاشتیم و الان در یک نقطه اوج قرار گرفته‌ایم که باید با دولت برای عبور از این مرحله همکاری کنیم. عملا وقتی درگیر مسائل روزمره مجلس می‌شویم، مجلس خود به خود وقت خودش را از طریق کمیسیون تخصصی در بحث پیشبرد برنامه توسعه ملی هدفدار پیش خواهد برد. در این رابطه دیگر خیلی رقابت‌های خطی معنا نخواهد داشت.
شما معتقدید رقابت آقای لاریجانی و عارف به صحن نمی‌رسد؟
من امیدوارم این طور باشد، علاقه و آرزوی خودم را این‌طور گفتم.
اگر رقابت آقای لاریجانی و عارف به صحن نرسد چه حسنی دارد و اگر برسد چه پیامدی خواهد داشت؟
اگر توافق قبل از برگزاری انتخابات هیات‌رئیسه حاصل شود، دلالت بر یک همدلی و همسویی پیش از برگزاری انتخابات داخلی مجلس است که این پیامش برای جامعه ایرانی خیلی مطلوب خواهد بود اما اگر این‌طور نشود و رقابتی در صحن شکل بگیرد بیشتر یک پیامی ‌دارد برای طرفداران دو جناح و شاید جناحی را خوشحال و یک جناحی را گلایه‌مند کند ولی علاقه‌مندم با خردمندی و خردورزی که در این سطوح وجود دارد مجلس به یک گزینه روشن و قطعی و در مظان پیروزی قطعی برسد و دیگران خودشان را درگیر مسائل جانبی رقابت نکنند.
یک نگاهی است که تقریبا تحلیلگران دو جناح مطرح می‌کنند، برخی نزدیکان آقای عارف می‌گویند او ریاست را در دست دارد و وارد معامله پنهانی نمی‌شود، از آن طرف هم برخی دیگر از تحلیلگران اصولگرا اعلام می‌کنند که آقای لاریجانی نیاز به معامله سیاسی ندارد و قطعا بر کرسی ریاست مجلس آینده تکیه می‌زند، نگاه شما چیست؟
فکر می‌کنم این مجلس به جای معامله به تعامل می‌اندیشد. ماهیت تعامل با معامله فرق می‌کند؛ معامله این است که از سر قدرت و مزیت نسبی در برابر دیگری دست به یک داد و ستد بزنیم. این چیزی است که در عرصه سیاسی مرسوم است، رد هم نمی‌کنیم در بسیاری جاها هم برای برون‌رفت از برخی بن‌بست‌ها از همین روش‌ها استفاده می‌کنیم، اشکالی هم ندارد اما فکر می‌کنم این روندی که انتخابات پارلمان از سرگذراند، در عرصه ادامه حیات پارلمان، نیروهای درون مجلس به سمت نوعی تعامل می‌روند. تعامل برای یک همکاری مشترک در جهت تحقق یک هدف سوم و نه به خاطر منافع دو طرف شکل می‌گیرد. مثلا برویم به سمت اینکه کسی به ریاست مجلس برسد که از مجموعه ظرفیت‌های ذاتی و حرفه‌ای خودش در تعامل با دیگر قوا یا اداره مناسب مجلس بتواند بهترین فرصت‌ها را در اختیار بگیرد وقتی این چنین نگاهی به عرصه باشد، طبیعتا مبنا، مبنای اقناع است. بحث اقناع فی‌الواقع ما را از یک نوع رای‌گیری رو در رو باز می‌دارد و به یک تفاهمی‌ می‌رساند و آن تفاهم را می‌آییم در صحنه آرایش و بازی زیبای دموکراسی به نمایش می‌گذاریم. فکر می‌کنم مجلس آینده را بیشتر در چشم‌انداز یک تعامل منطقی، سیاسی و حرفه‌ای باید به رسمیت بشناسیم تا اینکه بگوییم این چه دارد و آن چه دارد. می‌توانیم این مجلس را در روند تعیین مدیران داخلی‌اش با مدل تعامل پیش ببریم تا ان‌شاءالله مصلحت ملی ما بیشتر تأمین شود.
بزرگان جریان اصلاحات آقایان هاشمی و خاتمی در ایجاد تعامل بین آقایان عارف و لاریجانی بر سر کرسی ریاست چه نقشی ایفا خواهند کرد؟
تجربه‌ای که نیروهای ارشد جریان اصلاح‌طلب در دوره برگزاری انتخابات داشتند، به‌گونه‌ای بود که اصلاح‌طلبان از یک رشد سیاسی کافی برخوردار هستند و نیاز نیست که ما و بزرگان در تصمیم‌ها و تدابیر آنها دخالت کنیم و این کار را خوشبختانه در همه حوزه‌های انتخابیه اعمال کردند. این جمله گفتنش خیلی خوب است که هیچ یک از این بزرگان در تعیین هیچ چهره و نامزد و کاندیدای انتخاباتی در هیچ حوزه‌ای حتی تهران دخالت نداشتند. حتی این ظرفیت داوری که در نظر گرفتیم که اگر بین برخی افراد درون یک حوزه انتخابیه اختلافی صورت گرفت می‌توان داوری شورای عالی اصلاح‌طلبان را ملاک و محک عمل قرار داد حتی این اتفاق هم رخ نداد، ما در درون حوزه‌ها به جمع‌بندی قطعی رسیدیم و حالا یکی دو مورد هم به‌طور استثنایی بود که آن هم به صورت دیگری حل شد. همین مدل و همین رویکرد و همین نگاه سیاسی در بحث درون پارلمان برای گزیدن مدیران کلیدی پارلمان نیز طی خواهد شد. نه جناب آقای هاشمی‌رفسنجانی و نه آقای خاتمی و نه دوستان صاحب‌نظر در این حوزه نه‌تنها دخالتی نخواهند کرد، بلکه از هر‌گونه دخالت بیرون پارلمان جلوگیری خواهند کرد. فی‌الواقع پیامشان به نمایندگان مجلس این خواهد بود که شما از یک توسعه فکری و ذهنی فکری کافی برخورداری هستید خودتان در کنار هم به جمع‌بندی می‌رسید و به بهترین گزینه مورد نظرتان دست پیدا خواهید کرد.
این مجلس در قیاس با مجالس گذشته خالی از لیدرهای سیاسی است، به نظر شما آقایان لاریجانی و عارف نمی‌توانند تقسیم کار کنند و کسی که ریاست مجلس را برعهده می‌گیرد و از بالا مدیریت می‌کند، نفر دوم در پایین و کف مجلس مدیریت و لیدری کار را داشته باشد؟
ضعف چهره‌های شاخص در این پارلمان نسبت به دوره‌های دیگر یک واقعیتی است و عامل تحقق چنین واقعیت تلخ کسی نیست جز هیأت‌های نظارت بر انتخابات که از طرف شورای نگهبان دست به ردصلاحیت‌های گسترده دست زدند. ای کاش مسئولان نظارت بر انتخابات اجازه می‌دادند کسانی که بیشتر در حوزه نهاد تقنین قوی بودند به مجلس راه پیدا کنند. الان چهره‌هایی آمده‌اند که بالقوه حتما واجد صلاحیت‌هایی هستند اما ما این تجربه را پیش از ورود آنها به پارلمان نداشتیم. از این نظر حساسیت کار خیلی بیشتر است. ماموریت و مسئولیتی که روسای فراکسیون‌های پایین مجلس نشسته پیش روی خود دارند حتما سخت‌تر و سنگین‌تر از مأموریت‌هایی است که در ادوار گذشته روسای کمیسیون‌ها انجام می‌دادند. این تقسیم کار هم خود به خود شکل می‌گیرد اما چه بپذیریم و چه نپذیریم ما برای پارلمان یک رئیس بیشتر نمی‌توانیم انتخاب کنیم و طبیعی است اگر تعدادی از چهره‌های واجد صلاحیت هم داشته باشیم از میان آنها باید بهترین گزینه انتخاب شود. طبیعتا از این مرحله که عبور کردیم، مأموریت‌های دیگری که در پارلمان وجود دارد، انجام آن مأموریت‌ها به عهده دیگران خواهد بود. وقتی می‌گوییم رئیس مجلس به ادبیات مدرن امروز فی‌‌الواقع داریم سخنگو انتخاب می‌کنیم، ریاست مجلس به صفت انتخابی که دیگر افراد همطراز و هم عرض دارند واجد قدرت می‌شود بنابراین قدرت رئیس مجلس تبعی است. از این حیث صرف سخنگویی و ریاست پارلمان، همه امور پارلمان را تمشیت نمی‌کند بسیاری از امور روی زمین است، تکلیف اصلی اداره پارلمان بر عهده کمیسیون‌ها است، بنابراین می‌توانند چهره‌هایی که مورد نظر هستند و می‌توانند از بالقو‌‌گی به بالفعل تبدیل شوند آنجا ایفای نقش کنند و مورد حمایت قرار گیرند.
شما گفتید فردی بهتر است رئیس شود که در تعامل بین قوا و در بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود بهترین استفاده را کند، یک نگاهی را خیلی از تحلیلگران و صاحب‌نظران سیاسی در جناح اصلاحات مثل آقای عبدی، آقای زیباکلام، آقای کرباسچی و آقای حجاریان و حتی شما بیان می‌کنند و ریاست آقای لاریجانی بر مجلس را به ریاست آقای عارف ‌ترجیح می‌دهند، به نظر شما این نگاه از کجا بر‌می‌آید و اساسا چرا چنین نگاهی وجود دارد؟
جواب این سوال خیلی سخت نیست. دکتر عارف یک شخصیت دانشمند، استاد دانشگاه و یک شخصیت فرهیخته دانشگاهی است که فی الواقع وزن علمی‌بسیار بالایی دارد و دوره تحصیل و دوره استادی او در دانشگاه شریف زبانزد بسیاری است. در کنار این تجربه علمی، آقای دکتر عارف دورانی در حوزه مدیریت اجرایی فعالیت کرد، در مقطعی وزیر مخابرات بود، در مقطع دیگری رئیس سازمان برنامه و بودجه شد و نقش مهمی ‌در تدوین برنامه‌ها داشت و به هر حال کلید‌واژه یا خط اتصال یا نخ تسبیح کل وزارتخانه‌های عملیاتی کشور و دولت بود و در گام بعد او به‌عنوان معاون اول نقش هماهنگی و پیشبرد مأموریت‌های کلان دولت اصلاحات را عهده‌دار بود، طبیعتا این تصویری که از آقای دکتر عارف داریم یک تصویر و چهره‌ای است که بیشتر به او یک صفت مدیریت برنامه یا مدیریت اجرایی می‌دهد. در حالی‌که آقای دکتر‌لاریجانی در یک حوزه دیگری صاحب تجربه است. تجربه آقای لاریجانی در حوزه فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و هنری بود، دوران نسبتا طولانی 10 ساله در صدا و سیما مسئولیت داشت یا در مقطعی به‌عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در دستگاه دولت خدمت کرد و در گام بعدی به‌عنوان رئیس پارلمان دو دوره تجربه موفقی داشت.
آقای لاریجانی زمانی هم دبیر شورای عالی امنیت ملی بود؟
دوران حضور او در این مسئولیت کوتاه بود و خیلی در کارنامه دکتر لاریجانی برجسته نیست به‌خصوص که رئیس بالادستی‌اش کسی بود که دو طرف به هم اعتمادی نداشتند. بنابراین دوران کوتاهی بود بنابراین ماهیت و حوزه عمل و تجربه آقای دکتر لاریجانی متفاوت از آقای دکتر عارف است. الان ما مواجه با شرایطی هستیم که شخصیت فرهنگی و اجتماعی تجربه عملی ریاست و اداره پارلمان را به‌صورت معقول و معتدل در دو دوره چهارساله داشته، در نقطه مقابل یک شخصیتی داریم که نماد نیرومندترین اقلیت مجلس است و او آقای دکتر عارف است. الان جدولی که پیش رو داریم ظرفیت نیروهایی که از ناحیه حمایت اصلاح‌طلبی به مجلس راه پیدا کردند که در مرز 60 درصد است، در حالی‌که دوستان اصولگرای ما از یک حجم کمتری در حد 30 درصد یعنی نصف این رقم برخوردارند، 10 درصد هم نیروهایی هستند که تحت عنوان مستقل تلقی می‌شوند.
پس با صحبتی که انجام دادید آقای عارف نماد اکثریت نیرومند مجلس است، پس چرا آقای عارف را نماد اقلیت نیرومند مجلس توصیف کردید؟
منتخبان لیست امید دو قسمت شامل یک گروه اصلاح‌طلب و یک گروه حامیان دولت هستند. اگر این دو را ترکیب کنیم، اکثریت مطلق می‌شوند و اگر به صورت کاملا منفک و جزئی نگاه کنیم، اصلاح‌طلبان به مفهوم خاص و خالص اصلاح‌طلبی یک اقلیت نیرومندی را تشکیل می‌دهند که نمادش آقای عارف نماد است که این قوت و قدرت را همراه خود به درون مجلس آورده است. ما در هر صورت این تفاوت‌ها را می‌فهمیم و می‌دانیم که به‌طور بالقوه آقای عارف واجد یکسری صلاحیت‌های قابل اعتنا است و همچنین می‌فهمیم که آقای دکتر لاریجانی واجد یکسری صلاحیت‌های بالفعل است و در برابر این دو عرصه‌ای که‌ترسیم کردیم، یکسری مصالح و مطالباتی وجود دارد مردم جامعه، دولت و نظام سیاسی مطالبه می‌کند پس باید مناسب‌ترین و بهینه‌ترین راه را انتخاب کنیم که در این رابطه خود نمایندگان باید ایفای نقش را عهده‌دار باشند.
تحلیل شما این است که آقای لاریجانی بهتر از آقای عارف می‌تواند این نقش را ایفا کند؟
من به نمایندگی از مردم سخن نمی‌گویم. شخصا معتقدم به‌طور طبیعی وقتی به عرصه واقعیت مجلس نگاه می‌کنم، کسی را داریم که این تجربه را داشته و این تجربه در واقع در عرصه آزمون و خطا دیگر نمی‌خواهیم تجربه کنیم. در عین حال ممکن است آقای دکتر عارف هم واجد یک توان بالقوه‌ای باشد که شاید در مقام عمل در همان جایگاه با همان ظرفیت و توان و استعداد ظهور پیدا و نقش ایفا کند.
یک تحلیل آن است که اگر آقای عارف رئیس مجلس نشود شاید برای ریاست‌جمهوری بیاید آیا این طور است؟
خیر، اساسا ماهیت حضور شخصیت‌های ما در پارلمان و ریاست‌جمهوری دو دنیای متفاوت دارد، اگرچه آقای عارف در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 92 حضور پیدا کرد و در این رقابت به نفع آقای دکتر روحانی کنار رفت اما او الان برای در حضور جدی در پارلمان و ایفای نقش از منظر قانون‌گذاری متمرکز شده است. این را باید احترام بگذاریم. اتفاقا اگر در مقام مشورت یا توصیه‌ای هم باشیم باید پیام ما این باشد که خیلی این ستون به آن ستون رفتن مصلحت نیست.
ضمن آنکه فراموش نکنیم این سنت قابل احترامی ‌که در دوره‌های ریاست‌جمهوری بوده، دو دوره‌ای شدن روسای جمهور است که از ابتدای انقلاب تا به امروز ادامه پیدا کرده، علی القاعده برای دکتر روحانی هم اتفاق می‌افتد. پس اگر این واقعیت جاری نظام ایران باشد، طبعا در سال 96 هم علی‌القاعده رئیس‌جمهور مستقر به‌عنوان نامزد پیروز لقب می‌گیرد بنابراین از او حمایت می‌کنیم. اگر هم بحث ریاست‌جمهوری برای دوره سال 1400 مطرح باشد، فی‌الواقع باید اجازه داد در ظرف زمانی خودش صحبت شود و از الان صحبت کردن درباره آن زمان اقدامی ‌غیر‌منطقی است.
شما از سه‌اقلیت در بدو شکل‌گیری مجلس صحبت کردید که تبدیل بعد از انتخاب هیات‌رئیسه تبدیل به یک اکثریت و اقلیت می‌شود. شکل فراکسیون‌های مجلس چطور خواهد شد؟
در ابتدا طیف‌بندی به صورت سه اقلیت قوی، میانی و ضعیف است. فی‌الواقع اکثریت از جناح اصلاح‌طلب خواهد بود که به دلیل اینکه یک منظومه‌ای از تفکرات همگرا را در کنار خود دارد و حالت جبهه‌ای دارد، اسمش هم علی‌القاعده از جبهه اصلاحات به جبهه امید یا فراکسیون امید مبدل شود که معنای عمیق‌تر و روشن‌تر خواهد داشت.
و اقلیت طیف اصولگرایان منتقد دولت خواهد بود؟
به نظر این طور می‌آید. ضمن آنکه ما در آن حوزه هم به‌طور کامل نمی‌توانیم بگوییم منتقد دولت، چه بسا بخش بزرگی از همان جماعت در اقلیت نیرومندی که خواهد بود، آنها هم در کلان همراه دولت باشند ولی کلا مجلس در مقام نقد و نظر و نظارت خودش چه بسا در قامت منتقد ظاهر شود، حتی کسانی که تا دیروز قبل از ورود به مجلس حامی‌دولت شناخته می‌شدند این طور رفتار کنند.
امکان دارد فراکسیون اعتدال شکل بگیرد چون طیف آقای لاریجانی تلاش می‌کند یک فراکسیون اعتدالی در مجلس درست کند؟ آیا فراکسیون سومی ‌بین دو فراکسیون امید و اصولگرایان تشکیل می‌شود؟
فکر نمی‌کنم وجه عملی پیدا کند، هیچ دلیلی ندارد. ما اگر یک رسمی به صورت صحیح در گذشته داشته باشیم حالا آن رسم را به خاطر اختلافات جزئی به هم بزنیم. اینکه گفتم فراکسیون اصلاحات تبدیل به فراکسیون امید شود استدلال کنارش دارم و آن اینکه ما نیروهایی داریم که پهنه سیاسی اصلاح‌طلبی را موسع و گسترده‌تر کرده که در درونش حتی اعتدال و توسعه هم قرار می‌گیرد. اعتدال و توسعه‌ای که حامیان آقای روحانی در قالب یک حزب بودند یا دیگر نیروهایی که به شکلی می‌آیند یا دیگر اقلیت‌هایی که به شکل قومی‌یا نوعا همراهی با دولت می‌کنند طبیعتا در این پهنه گسترده می‌گنجند. در مقابل در گذشته فراکسیونی به‌عنوان یک فراکسیون اصولگرایان داشتیم چرا از همین عنوان استفاده نشود. هنر آقای لاریجانی و دوستان او این است که فضایی را فراهم کنند که آن فراکسیون اصولگرای درون مجلس مدیریت و تدبیرش به دست چهره‌های شاخص آرام و غیر رادیکال باشد، خب حالا اگر چند نفر نیروهای رادیکال هم در درونش باشد، آنها باید مدیریت فراکسیون را تحمل کنند بنابراین هیچ دلیلی ندارد که مجلس سه فراکسیونی شود چون طبیعتا اگر بخواهیم جزئی‌نگر باشیم خود لیست امید هم می‌تواند چند زیر‌فراکسیون داشته باشد. باید اجازه داد فراکسیون اقلیت و اکثریت مجلس مبتنی بر واقعیت طبیعی خودش شکل بگیرد و همکاری‌ها و همدلی‌هایی هم با هم داشته باشند، طبعا در برخی موضوعات هم با هم اختلافاتی خواهند داشت.