تسویه حساب لاریجانی با اصلاح طلبان

علی لاریجانی حرف آخرش را زد؛ راه خود را از اصلاح‌طلبان جدا کرد و گفت بنا ندارد بر سر ریاست مجلس معامله‌ای انجام دهد. این همه حرف او در آخرین کنفرانس خبری در پست ریاست مجلس نهم است؛ اظهارنظری که البته با واکنش سریع محمد‌رضا عارف مواجه شد که گفت به هیچ وجه کنار نخواهد کشید.
حالا گویا شکل جدید سیاست ایران از بهارستان ‌ترسیم خواهد شد. به بیان دیگر اکنون پارلمان جایی است که سیاستمداران دو جناح آرایش و نسبت سیاسی نسبت به یکدیگر را تعیین خواهند کرد.

دوران پسا اسفند !
در همه سال‌های بعد از انقلاب تا قبل از ظهور احمدی‌نژاد در سیاست ایران همیشه این گونه بود که دو جناح راست و چپ با یکدیگر به رقابت پرداخته و هر کدام بنا به شرایط و مقتضیات زمانه پیروز یا مغلوب رقابت می‌شدند. از سال 84 اما یکباره همه‌چیز تغییر کرد. زمان به کمک احمدی‌نژاد آمد و هر دو با هم در ادامه مسیر اوضاع را چنان سامان دادند که دوران روا‌داری و تسامح اصولگرایان نسبت به رئیس‌جمهور وقت پایان یافت. حالا آنها هم رقیب احمدی‌نژاد بودند البته در کنار اصلاح‌طلبان. یک همزبانی پدید آمد در انتقاد از وضع موجود و این همزبانی حتی موجب شد اصولگرایانی همچون علی لاریجانی و ناطق‌نوری همسایه دیوار به دیوار اصلاح‌طلبان شوند. اوضاع چنان شد که یک شرایط استثنایی شکل گرفت. یک راستگرای سنتی، یعنی حسن روحانی که او هم حسی همچون ناطق‌نوری و لاریجانی نسبت به شرایط پیدا کرده بود مورد اجماع اصلاح‌طلبان و آن بخش از اصولگرایان شد. دولت به اصولگرایان نرسید و زمانی که پای برجام هم با رئیس‌جمهور شدن حسن روحانی به میان آمد، ‌بی سامانی سیاسی در میان اصولگرایان از همیشه بیشتر شد.
از اینجا به بعد اضلاع سیاسی را می‌شد این گونه تصویر کرد:
1- اصلاح‌طلبان (از کارگزاران تا بنیاد باران)
2- اعتدال گرایان حامی‌ رئیس‌جمهور (اعتدال و توسعه)
3- اصولگرایان منتقد رئیس‌جمهور و برجام (طیف چپ و بخشی از طیف راست از جمله موتلفه)
4- اصولگرایان حامی‌ رئیس‌جمهور و برجام (علی لاریجانی و رهروان ولایت)
از این چهار ضلعی، سه ضلع همراه رئیس‌جمهور بودند که با این اتحادشان هم برجام را به نتیجه رساندند و هم حامی ‌دولت شدند،در مقابل انتقادهای تند و تیز اصولگرایان منتقد برجام و رئیس‌جمهور. انتخابات مجلس هم با همین مختصات انجام شد. آن سه ضلع فهرست‌های مشترکی منتشر کردند با نام «امید» و توانستند به کرسی‌های قابل شماری دست یابند.
در چنین موقعیت سیاسی، اکثر تحلیل‌ها بر این پایه استوار بود که اتحاد این سه ضلع هم ترکیب هیات‌رئیسه را مشخص خواهد کرد و هم گارانتی خوبی برای انتخابات ریاست‌جمهوری سال 96 است.
این بار اما این علی لاریجانی بود که با زمان همراه شد و شرایط را تغییر داد. او تصمیمی‌ گرفته که می‌تواند با عملی‌کردن آن شکل سیاست ایران را به همان وضعیتی برگرداند که قبل از محمود احمدی‌نژاد وجود داشت. او می‌تواند پایان‌بخش ائتلاف‌های تاکتیکی دو جناح باشد تا باز صحنه، عرصه رقابت میان راست و چپ باشد.

لاریجانی چه می‌گوید؟
علی لاریجانی هفته گذشته آخرین کنفرانس رسانه‌ای خود را در قامت رئیس مجلس نهم برگزار کرد. او درباره چهار سال فعالیت مجلس نهم سخن گفت و به سوالاتی درباره طرح‌ها و لوایح مورد بررسی در این مجلس توضیح داد. آنچه اما برای رسانه‌ها و سیاسیون بیشتر اهمیت داشت آن بخش از سخنان لاریجانی بود که به ماجراهای ریاست مجلس اشاره داشت. لاریجانی در این باره گفت: «‌در مورد ریاست مجلس در مجلس دهم هیچ گفت‌وگویی صورت نگرفته است. توجه داشته باشید که ساختار داخلی مجلس کاملا دموکراتیک است و باید همه به این موضوع توجه داشته باشیم و از این ساختار عبور نکنیم. در داخل مجلس افراد خبره حضور دارند. احتیاج ندارند که از بیرون فشاری وارد شود و مکانیزمی ‌مشخص برقرار است.» این پاسخ لاریجانی البته خبرنگاران را قانع نکرد و موجب شد سوالات پی در پی از او در این باره پرسیده شود.
چنان که لاریجانی در پاسخ به سوال خبرنگار روزنامه اعتماد مبنی بر ایجاد تعاملاتی بین منتخبان اصلاح‌طلب و اعتدالیون و عدم پاسخگویی به این پیام‌ها گفت: «سازوکار طبیعی برای تصمیم‌گیری در مجلس وجود دارد و کسی به من پیام نداده است. شاید افراد به اتاق ما بیایند و حرف‌هایی بزنند، اما به صورت تلفنی، مکتوب، پیام رسمی دریافت نکرده‌ام. بنابراین همان طور که در 9 دوره پارلمان داشتیم، طبق سازوکار آن عمل می‌شود. من نیز راجع به این موضوع تا امروز صحبت نکردم و به سازوکار منطقی و قانونی مجلس بسنده می‌کنم.» لاریجانی در پاسخ به سوال مجدد خبرنگار این رسانه مبنی بر اینکه در نشست حزب اعتدال شما و عارف توافق کردید که برای تمام کرسی‌های مجلس به جز ریاست توافقاتی صورت بگیرد، گفت:«داستان‌سرایی درخصوص این مسائل زیاد است و من جلوی آن را نمی‌گیرم.»
این اما تنها نکته مورد توجه در مورد سخنان علی لاریجانی نبود. او حرف‌هایی زد که به نظر در معادلات داخلی مجلس بسیار تاثیر‌‌گذار خواهد بود. او در واکنش به سخنانی که در این مدت مطرح بود مبنی بر اینکه اگر حمایت اصلاح‌طلبان نبود او به مجلس راه پیدا نمی‌کرد حمایت اصلاح‌طلبان را ‌بی تاثیر اعلام کرد.
او مشخصا در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه حضور شما در لیست امید از شهر قم چه تاثیری بر رای شما داشته است، گفت:«فکر نکنم این مساله تاثیر مهمی ‌داشته است. زیرا بافت شهرهای مختلف، متفاوت است. اما آنچه برای من مایه افتخار بود این مساله است که مراجع بر این نظر تاکید داشتند که من از قم برای انتخابات مجلس کاندیدا شوم و این مساله برای من یک افتخار است.»
او با تاکید بیشتری در این مورد ادامه داد: « باید توجه داشت که من تقاضایی برای قرار گرفتن در هیچ لیستی- اعم از امید یا غیر امید- نداشتم و اعلام کردم بودم که مستقل در انتخابات شرکت کرده‌ام، البته هر کسی با میل خود امکان دارد این کار را انجام داده باشد، اما مشی ما باید اداره کشور با لحاظ کردن میانه‌روی و عقلانیت باشد و هر کس یا جریانی این موضوع را قبول کند، بنده از آن استقبال می‌کنم.»
به نظر می‌رسد در فضای تحلیل سخنان علی لاریجانی را حتما باید بسیار پر اهمیت دانست. او هم در مورد ماجرای ریاست مجلس سخن گفته و هم از تاثیر ائتلاف با لیست امید. سخنان او را این گونه می‌توان جمع‌بندی کرد:
1- لاریجانی گفته است که هیچ رایزنی و مذاکره‌ای با محمد‌رضا عارف برای ریاست مجلس نداشته است. این جمله او را اگر در کنار سخنان اخیر چند فرد نزدیک به محمد رضا عارف قرار دهیم که گفته‌اند هیچ پالسی از لاریجانی برای مذاکره به ما نرسیده می‌تواند نمایانگر این مساله باشد که:
الف: علی لاریجانی خود را آن‌قدر به ریاست مجلس نزدیک می‌داند که نیازی به مذاکره نمی‌بیند. به یک معنا او می‌خواهد به جای مذاکره با رقیب به رقابت با او در صحن بپردازد؛ رقابتی که گویا او از هم‌اکنون نتیجه‌اش را می‌داند.
ب: نکته مهمتر بعدی این است که علی لاریجانی می‌داند هر مذاکره‌ای حاوی یک بده‌بستان خواهد بود. اگر مبنا را بند (الف) این نوشته بدانیم و ریاست لاریجانی را قطعی تصور کنیم حتما لاریجانی راه درستی را انتخاب کرده؛ او برای یک بازی برده نیازی به امتیاز دادن ندارد. چه اینکه محمد‌رضا تاجیک در تحلیلی نوشته بود نباید صحنه را خالی کرد هر‌چند برنده آن نباشیم. از درون نوشته او ماندن در رقابت برای رسیدن به امتیازات بیشتر احتمالی برداشت می‌شد.
2- لاریجانی گفته است که لیست امید تاثیری در رای او نداشته و این حمایت مراجع بوده که او را به پارلمان رسانده است. او گفته در این مورد حسابی با کسی ندارد. این سخن او البته تاریخ مصرف بیشتری دارد نسبت به آن بخش از سخنان او که به ماجرای ریاست مجلس پرداخته است. چرا که تکلیف ریاست تا ابتدای هفته آینده مشخص می‌شود اما این ائتلاف‌ها و فراکسیون‌های آن است که سرنوشت سیاسی این پارلمان را تعیین خواهد کرد. این سخنان لاریجانی نوعی رفع منت است و باز گذاشتن دست همراهان سیاسی‌اش. گویی لاریجانی فرمان جدایی را صادر کرده.

عزم عارف
سخنان علی لاریجانی البته با واکنش سریع به محمد‌رضا عارف مواجه شد. او گفت: «وظیفه دکتر عارف در این دوره حضور جدی به‌عنوان کاندیدای ریاست مجلس است.» محمدرضا عارف البته روایت خاص خودش را دارد از ماجرای معادلات انتخابات هیات‌رئیسه مجلس. او گفته است: «ما از ابتدا به‌دنبال تعامل بودیم و فکر می‌کنیم می‌توانیم با تعامل یک مدیریت مشترک را در مجلس دنبال کنیم که در هیچ زمینه‌ای به رودررویی در مجلس ختم نشود. البته درباره انتخاب رئیس ما تقریبا از این مرحله عبور کردیم و برای تعامل به نتیجه نرسیدیم. یعنی در واقع جلسه‌ای تشکیل نشد. شاید دو طرف می‌توانستند برای ریاست در یک فضای صمیمی ‌رقابت کنند. ما الان هم آمادگی داریم غیر از پست ریاست که ان‌شاءالله صحن علنی مجلس حرف آخر را می‌زند، برای بقیه پست‌ها بتوانیم به صورت تعاملی جلو برویم که همه جریانات تاثیرگذار در مجلس احساس کنند می‌توانند در مدیریت مجلس مشارکت کنند.»
او درباره اینکه آیا امکان دارد برای جلوگیری از تنش از ریاست مجلس منصرف شود تاکید کرده است: « هر کسی که برای ریاست انتخاب شود، تنشی ایجاد نخواهد شد. اینها پیش‌داوری‌هایی است که بر‌اساس تحلیل‌های سطحی ارائه می‌شود. مبنای ما همکاری و رفاقت است و می‌پذیریم که حرف آخر را مجلس می‌زند و با هم کار خواهیم کرد. هیچ تضمینی هم نیست که رئیس مجلس این دو نفری که مطرح هستند، باشند. ممکن است شخص دیگری خودش را مطرح کند و مجلس به او رای دهد. در نهایت حرف آخر را مجلس خواهد زد.»
با این سخنان لاریجانی و محمد‌رضا عارف می‌توان کاملا حس کرد رقابتی داغ میان دو موتلف اسفند شکل گرفته است. حالا علی لاریجانی به دامان اصولگرایی بازگشته و با رفقای سابق اتحادی قوی و مستحکم را آغاز کرده است. حالا باز اصولگرایان یکپارچه شده‌اند؛ رویدادی که نتیجه‌اش را در انتخابات هیات رئیس مجلس شاهد خواهیم بود. سوال اساسی و تعیین‌کننده اما این است که آیا اتحاد لاریجانی و طیف‌های دیگر اصولگرا تا سال 96 ادامه پیدا خواهد کرد و نتیجه این انتخابات را تحت تاثیر قرار خواهد داد؟
پاسخ این سوال را از هم‌اکنون نمی‌توان یافت اما آنچه فعلا نمایان شده است این است: «سیاست ایران به روزهای قبل از احمدی‌نژاد بازگشته است؛ رقبای سنتی باز مقابل یکدیگر نشسته اند.»