ممکن است موضع عارف نسبت به روحانی تغییرکند

بعد از مشخص شدن ترکیب هیات‌رئیسه مجلس شورای اسلامی در سال نخست بفرمایید آیا این ترکیب، انتظارات رای‌دهندگان به لیست ائتلاف امید را برآورده کرد یا خیر؟
از نظر تامین مطالبات سازمان رای طرفداران جریان اصلاحات و حامیان دولت، باید بگویم در بخش انتخاب رئیس مجلس شورای اسلامی دوره دهم این توقعات برآورده نشده است. انتظار سازمان رای اصلاح‌طلبان و حامیان دولت از منتخبان مردم در مجلس شورای اسلامی به ویژه کسانی که با قرار گرفتن در لیست انتخاباتی ائتلاف اصلاح‌طلبان و حامیان دولت و با استفاده از اعتبار و سرمایه اجتماعی جریان اصلاحات و شخصیت‌های‌محوری این جریان توانستند رای اکثریت رای‌دهندگان حوزه‌های انتخابیه خود را کسب کنند، این بود که سر‌لیست ائتلاف امید در حوزه انتخابیه تهران، ری، شمیرانات و اسلامشهر به‌عنوان رئیس قوه مقننه انتخاب کنند. چنانچه برنامه‌های تنظیم شده و هماهنگی‌های صورت‌گرفته بین تمامی‌این نمایندگان، احزاب و جریانات سیاسی پشتیبان این عزیزان در عمل و به صورت کامل مورد اقدام قرار می‌گرفت، دسترسی به این هدف کاملا میسّر و ممکن بود، کما اینکه درباره بقیه اعضای هیات‌رئیسه مجلس شورای اسلامی به‌خصوص نفرات دوم و سوم یعنی آقایان دکتر پزشکیان و دکتر مطهری این هدف محقق شد بنابراین می‌توان گفت که به جز رکن ریاست مجلس شورای اسلامی، در سایر ارکان هیات‌رئیسه به ویژه درباره نواب اول و دوم این هدف محقق شد و ائتلاف امید توانست متناسب با انتظار سازمان رای خود و هوادارانش در سراسر کشور نقش و جایگاه تعیین‌کننده‌ای را در هیأت راهبری دهمین دوره مجلس شورای اسلامی برعهده بگیرد و از این طریق به توفیق نسبتا خوبی دست پیدا کند. اینکه چرا همه نمایندگان محترم مورد حمایت ائتلاف امید در روز تصمیم‌گیری یکنواخت عمل نکردند و به‌طور مشخص تحلیل چیستی و چرایی حدفاصل آرای آقایان دکتر پزشکیان و آقای دکتر محمدرضا عارف معلول چه سلسله کنش‌ها و واکنش‌هایی است، به نظرم مساله‌ای است که باید فراکسیون امید آن را به‌طور عمیق مورد واکاوی قرار دهد که احتمالا این کار توسط این فراکسیون انجام و نتایج آن اعلام خواهد شد. اهمیت دسترسی به این پاسخ از آنجا ناشی می‌شود که تداوم همکاری همگرایانه اعضای فراکسیون امید در مجلس شورای اسلامی در برخورد با رویدادهای مهم فراروی چهارساله مجلس شورای اسلامی دوره دهم از یک طرف و نیز مواجه شدن ائتلاف امید با رویدادهای مهم دیگر حوزه سیاست داخلی به ویژه انتخابات ریاست‌جمهوری سال 96 و شوراهای اسلامی شهر و روستا که همزمان در بهار سال آینده برگزار خواهند شد، از این چیستی و چرایی متأثر خواهند بود. قبل از دریافت اطلاعات دقیق نسبت به این سوال حدس من این است که چنانچه دوستانی که مدعی جریان اعتدال و از این منظر هوادار و پشتیبان دولت آقای روحانی بودند می‌توانستند تعدادی از نمایندگان محترم قرار گرفته در لیست ائتلاف امید را متقاعد کنند، هدف ائتلاف امید به‌صورت کامل‌تری محقق می‌شد. اینکه این اتفاق نیفتاده است، برداشتم این است که این دوستان موفق به ایجاد یک اجماع و همگرایی برای همه جایگاه‌های هیات‌رئیسه در بین دوستان منتسب به حزب اعتدال و توسعه نشدند. اگر می‌توانستند، قطعا نتیجه‌ای که حاصل می‌شد پیمودن مسیر پیش رو را هم برای دولت و برای مجلس شورای اسلامی مناسب‌تر می‌کرد و از این طریق شاهد نوشدگی و ایجاد تغییر در ترکیب سران سه قوه می‌بودیم. رفتاری که یکی از دوستان حزب اعتدال و توسعه از خود نشان داد موّید این حدس و گمان من است. یکی از دوستان و همراهان ما در این ائتلاف از موضع حزب اعتدال و توسعه بیان کرد که این حزب در تعیین تکلیف ریاست مجلس شورای اسلامی ‌بی‌طرف است. من به شخصه خیلی تعجب کردم و هنوز هم متعجب هستم که چطور می‌شود یک حزبی صرف‌ نظر از ظرفیت و پایگاه اجتماعی و سیاسی خود نسبت به چنین موضوع مهمی ‌بی‌طرف و ‌بی‌نظر باشد. در صورتی که قبلا دبیرکل محترم این حزب در جریان سفر استانی به گلستان با صراحت اعلام کرده بود که منتخبان مرتبط با حزب اعتدال و توسعه از تصمیم فراکسیون امید تبعیت خواهند کرد. در حالی که فراکسیون امید رایی که به آقای دکتر پزشکیان داد با احتساب نمایندگان غا‌یب و منتخبینی که تا آن روز هنوز اعتبارنامه‌هایشان به مجلس شورای اسلامی نرسیده بود یا نتیجه انتخابات حوزه انتخابیه آنها تایید نشده بود، همان عدد تقریبا واقعی لیست ائتلاف اصلاح‌طلبان و حامیان دولت را نشان می‌داد. در مجموع ارزیابی‌ام آن است که صد در صد اهداف این ائتلاف تأمین نشده است ولی قرار گرفتن آقای دکتر پزشکیان که تمامی‌شاخص‌های معرّف یک نماینده متدین، شجاع و مردمی‌را داراست و نیز دکتر مطهری که طی ‌8سال نمایندگی خود در مقام دفاع از حق و حقوق شهروندی و اهتمام به اجرای فصل سوم قانون اساسی یعنی حقوق ملت، زبانزد عام و خاص است بخش مثبت و قابل توجه تحقق اهداف فراکسیون امید محسوب می‌شود، ضمن آنکه حضور دوستان دیگری مثل آقایان دکتر وکیلی، مهندس یوسف‌نژاد، محمدقسیم عثمانی و آقای نعمتی - که در کنار دکتر لاریجانی تماما عضو ائتلاف امید بودند - در هیات‌رئیسه نشان دهنده به ثمر نشستن نسبی تلاش‌های شبانه روزی احزاب اصلاح‌طلب و سایر ظرفیت‌های اصلاح‌طلبی است. اگر انتخابات سال 92 ریاست‌جمهوری را که تغییر دکترین کشورداری از روش‌های نامنظم و غیرقابل پیش‌بینی قبلی بود گام اول در جهت توقف جریان ضرر‌‌رسان به منافع ملی قلمداد کنیم -که با کناره‌گیری آقای دکتر محمدرضا عارف تحول‌خواهان ایران توانستند به این مهم به‌عنوان هدف بزرگ گام اول دسترسی پیدا کنند- این تغییرات مثبت در هیات‌رئیسه مجلس شورای اسلامی نیز هر چند با انتظار تغییر رئیس مجلس شورای اسلامی فاصله دارد، به‌عنوان گام دوم تلقی می‌شود. اما اگر سیاست را عرصه ممکنات بدانیم و بنامیم تا همین حد کسب موفقیت در ترکیب نوشده مجلس شورای اسلامی دهم که حدود 75 درصد نوسازی شده است و شکل‌گیری یک فراکسیون 110 نفره متحد و هم‌رای و حضور این دوستان در هیات‌رئیسه برای همراهی با دولت برآمده از دستاورد گام اول از ارزش و اهمیت بالایی برخوردار است.
شما به‌نوعی نقدهای خودتان را به ائتلاف اصلاح‌طلبان و حامیان دولت وارد کردید، چند هفته قبل از انتخابات هیات‌رئیسه مجلس شورای اسلامی نیز آقای محمدرضا عارف یک موضعی گرفت مبنی‌بر اینکه «باید تلاش کنیم آرزوی کسانی که به‌دنبال یک دوره‌ای کردن دولت آقای روحانی هستند محقق نشود و البته دولت هم باید در مسیر مطالبات مردم که در انتخابات مجلس شورای اسلامی شورای اسلامی پیام‌شان را اعلام کردند گام بردارد.» با این مقدمه بفرمایید از الان به بعد تکلیف این ائتلاف چه می‌شود؟ آیا اصلاح‌طلبان برای رقابت سیاسی سال آینده گزینه اختصاصی وارد صحنه می‌کنند یا حمایت و همراهی با آقای روحانی را ادامه می‌دهند؟
عرض کردم تحلیل چرایی رفتار نمایندگان محترم عضو فراکسیون امید در تفاوت رایی که به آقای دکتر محمدرضا عارف و آقای دکتر پزشکیان دادند بر تعیین و تکلیف دو مسیر موثر خواهد بود. مسیر اول اینکه چرا این فراکسیون ابتدای شکل گیری مجلس شورای اسلامی در تصمیم‌گیری برای دو جایگاه رئیس و نواب رئیس فاقد یک روش و رفتار واحد بود و دوم آنکه در ادامه از حیث انسجام درونی چه سمت و سویی را خواهد پیمود. در واقع آیا رفتار فراکسیون امید را باید برخاسته از رای 154 نفری به آقای دکتر پزشکیان ارزیابی کنیم یا رای 103 نفری به آقای دکتر محمدرضا عارف. به نظر من تا زمانی که این مساله مورد تجزیه و تحلیل واقع‌بینانه قرار نگیرد، به‌گونه‌ای که مورد پذیرش و قبول بدنه اجتماعی اصلاح‌طلبان و سایر حامیان دولت باشد بیان پاسخ درست به این سوال امکان‌پذیر نیست.
گفته می‌شود امروز آقای دکتر محمدرضا عارف ورود به انتخابات ریاست‌جمهوری سال 96 را در ذهن خود می‌پروراند، آیا این طور است؟
آقای دکتر محمدرضا عارف در سه سال اخیر دولت آقای دکتر روحانی نه تنها هیچ موضعی مبنی بر عدول از حمایت جانانه از آقای دکتر روحانی که تبلور آن در 24 خرداد 92 بروز و ظهور پیدا کرد، نشان نداده است بلکه مدعی هستم فراتر، شفاف‌تر و جدی‌تر از سایر حامیان دولت برای حمایت از آقای دکتر روحانی موضع‌گیری کرد تا جایی که حداقل 2 بار تاکنون او اعلام کرده است که در سال 96 رقیب آقای دکتر روحانی نخواهد بود اما آنچه که در این 15 روز اخیر اتفاق افتاد باید مورد تجزیه و تحلیل دقیق قرار گیرد.
یعنی امکان دارد که تجزیه و تحلیل اتفاقات 15 روز اخیر به آن نتیجه ختم شود که آقا محمدرضا عارف در حمایت از آقای روحانی تجدیدنظر کند؟
بستگی دارد. یک جریان سیاسی متناسب با شرایط و آرایش سیاسی جامعه و میزان وجود همگرایی بین عناصر تشکیل‌دهنده یک ائتلاف باید موقعیت واقعی خود را‌ترسیم کند و براساس این واقعیات بتواند به تصمیم برسد. اینکه آقای دکتر محمدرضا عارف در سال 96 چه کار خواهد کرد، اولا من از طرف او نمایندگی ندارم که بخواهم اظهارنظر کنم، ثانیا به‌عنوان یک کارشناس سیاسی و یک شهروند عادی فکر می‌کنم این مساله منوط به آن خواهد بود که ما ظرف روزها و ماه‌های آینده به آن پرسشی که طرح کردم و برای خود من نیز هنوز مبهم است پاسخ دهیم، بعد می‌شود اظهارنظر کرد.
به فرض که آقای دکتر احمدی‌نژاد نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری دوازدهم در سال 96 شود، آقای دکتر محمدرضا عارف راحت‌تر می‌تواند با او مواجه شود یا آقای دکتر روحانی؟
به نظرم صحبت درباره این موضوع خیلی زود است. چون صحنه سیاست داخلی ایران از حیث متغیر بودن صحنه ‌بی‌نظیر و عجیبی است. تحولات سیاسی کشور ما بعضا در یک ماه، حتی یک هفته و کمتر از یک هفته دچار تغییر سرنوشت می‌شود. یادآوری می‌کنم، روز بیستم خرداد سال 92 تصمیمی‌ که آقای دکتر محمدرضا عارف در اولین ساعات بامداد آن روز گرفت، کافی بود آن تصمیم گرفته نمی‌شد، در آن صورت تجمیع آرای آقای دکتر روحانی و آقای دکتر محمدرضا عارف اتفاق نمی‌افتاد و به احتمال بسیار زیاد امکان کسب حدنصاب ‌7/50 درصد اکثریت آرای رای‌دهندگان برای آقای دکتر روحانی در مرحله اول میسر نمی‌شد. در آن صورت یا انتخابات به مرحله دوم کشیده می‌شد یا اینکه حتی در مرحله دوم ممکن بود فرد دیگری غیر از آقای دکتر روحانی رای بیاورد. در گذشته هم همین وضعیت را داشتیم، در سال‌های 76، 84 و 88 همین طور بود. معتقدم صحنه انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران از حیث متغیرهای موثر و ناپایداری آرایش سیاسی به‌گونه‌ای نیست که بشود یک سال قبل از رسیدن به فصل انتخابات ریاست‌جمهوری با پیش‌فرض‌هایی از قبیل آنچه در سوال آمد، به تجزیه و تحلیل معادلات آن رقابت سیاسی پرداخت. البته می‌شود گمانه‌زنی داشت اما تحلیل کارشناسی دقیق به نظر من میسر نیست، باید دید ظرف یک سال آینده عملکرد مجلس شورای اسلامی دهم در همراهی با دولت چگونه است؟ دولت آقای روحانی تا چه حد می‌تواند بزرگترین موفقیت خود را در عرصه سیاست خارجی از حیث کسب پیامدهای مثبت برای عرصه‌های اقتصادی و سیاست داخلی کشور تثبیت کند؟ تا چه حد دولت می‌تواند به فرض همراهی مناسب‌تر مجلس شورای اسلامی دهم کارآمدی خود را نزد رای‌دهندگان به اثبات برساند؟ و سایر مولفه‌هایی که باید درباره آنها صبر کنیم وضعیت‌شان روشن شود، بنابراین اینکه آقای دکتر محمدرضا عارف بهتر می‌تواند با آقای دکتر احمدی‌نژاد مواجه شود یا آقای دکتر روحانی بهتر می‌تواند این کار را انجام دهد، به نظر من ساده کردن معادله مفروض است و خیلی دقیق نیست.
الان فراکسیون امید نماد اصلاح‌طلبی در مجلس شورای اسلامی تلقی می‌شود، حال آنکه در دوره نهم اصلا فراکسیونی تحت عنوان اصلاح‌طلبی تشکیل نشد، چقدر نمایندگان اصلاح‌طلب لیدری آقای دکتر محمدرضا عارف را قبول دارند و سر بزنگاه‌ها پشت او هستند؟ آیا آقای دکتر محمدرضا عارف می‌تواند این کنترل و مدیریت نمایندگان اصلاح‌طلب را در مجلس شورای اسلامی به معنای واقعی داشته باشد؟
آقای دکتر محمدرضا عارف از منظر افکار عمومی در حوزه انتخابیه تهران، ری، شمیرانات و اسلامشهر بالاترین رای را کسب کرد. هنگام تعیین رئیس فراکسیون امید به صورت مشفقانه و بدون اعلام داوطلبی دیگر، او با اکثریت مطلق آرا به‌عنوان رئیس فراکسیون انتخاب شد. دکتر محمدرضا عارف با تکیه بر شخصیت فردی و رفتار اخلاقی و سیاسی که دارد از حیث جذب اعتماد اعضای فراکسیون امید مشکلی نخواهد داشت. در چالشی‌ترین شرایط که رقیب او یعنی آقای دکتر علی لاریجانی مستظهر به همه امکانات واقعی و مجازی برای رقابت بود، 103 نفر به آقای دکتر محمدرضا عارف رای دادند، شش یا هفت نفر هم همان‌طور که گفتم در مجلس شورای اسلامی نبودند. بالاخره یک جمعیت 110 نفره در قالب فراکسیون امید در مقایسه با مجلس شورای اسلامی نهم که اصلاح‌طلبان فاقد فراکسیون اختصاصی بودند، موفقیت بسیار بزرگی است و من پیش‌بینی نمی‌کنم که محوریت و راهبری آقای دکتر محمدرضا عارف در فراکسیون امید در آینده با چالشی مواجه باشد؛ برعکس فکر می‌کنم که هر چقدر از عمر این مجلس بگذرد و اعضای فراکسیون امید یکدیگر را بهتر بشناسند، امکان ارتباط تشکیلاتی منظم‌تری طی ماه‌های آینده پدید می‌آید. با این انسجام هم قدرت تشکیلاتی فراکسیون بیشتر خواهد شد و هم انسجام بین رئیس فراکسیون و اعضا بیشتر تقویت خواهد شد.
الان پشتوانه تشکیلاتی آقای دکتر محمدرضا عارف کجاست؟ آیا فقط محدود به بنیاد باران یا بنیاد امید ایرانیان است یا همه تشکل‌ها و احزاب اصلاح‌طلب را پشت خود می‌بیند؟
بنیاد امید ایرانیان و سایر موسسات مردم‌نهاد از این جنس فاقد هویت و کارکرد سیاسی هستند. خاستگاه سیاسی و تشکیلاتی آقای دکتر محمدرضا عارف کلیات جریان اصلاحات است. از رهبری اصلاحات تا احزاب اصلاح‌طلب و سایر شخصیت‌ها اینها پشتوانه‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دکتر محمدرضا عارف هستند. یادآوری می‌کنم که پیشنهاد تشکیل شورای عالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان در انتخابات اخیر به ریاست آقای دکتر محمدرضا عارف پیشنهاد مکتوب و رسمی شورای هماهنگی احزاب اصلاح‌طلب بود. همان‌طور که مردم ملاحظه کردند در عمل هم طی ماه‌ها‌ فعالیت این شورا به نحو مطلوبی انسجام میان اعضا محقق شد، به‌گونه‌ای که از کلیت جریان اصلاحات یک صدای واحد به جامعه منتقل شد و در نتیجه دریافت این صدای واحد بود که به طرز ‌بی‌سابقه و ‌بی‌نظیری کل 30‌ نفر مورد حمایت جبهه اصلاحات در تهران رای آوردند. این اعتماد بین این جریان سیاسی با مدیریت راهبردی آقای دکتر محمدرضا عارف و بدنه جامعه و رای‌دهندگان را نشان می‌دهد، اعتماد به‌گونه‌ای بود که کمتر سوال کردند این بسته ‌30 نفره با چه منطقی بسته شده است. در واقع بنا به اعتمادی که رای‌دهندگان به لیست امید، به جریان اصلاحات و رهبری اصلاحات داشتند بدون هیچ پرسش و ابهامی، حضور شخصیت‌های غیر‌اصلاح‌طلب را مورد تایید قرار دادند. بنابراین امروز آقای دکتر محمدرضا عارف در جایگاه نماد اصلاح‌طلبی و مستظهر به همه ظرفیت‌های اصلاح‌طلبی در مجلس شورای اسلامی ایفای نقش می‌کند.
آیا نگاه حزب کارگزاران سازندگی نیز به آقای دکتر محمدرضا عارف همین طور است؟
نه تنها کلیت تشکیلات کارگزاران همین نگاه را دار‌د، بلکه نگاه سخنگو و اعضای شورای مرکزی حزب کارگزاران تا آنجا که من به یقین مطلع هستم چیزی جز حمایت از آقای دکتر محمدرضا عارف نبوده است. مواضعی که آقای کرباسچی در انتخابات اخیر گرفت همانند موضعی که او در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری سال 88 گرفت خیلی همسو با تصمیم تشکیلاتی این حزب نبود. من امروز ارکان اصلی حزب کارگزاران را همانند سایر احزاب عضو جبهه اصلاحات همراه با آقای دکتر محمدرضا عارف و همراه با اراده و تصمیم تشکیلاتی جامعه اصلاح‌طلب ایران می‌دانم و‌ تردیدی در آن ندارم.
در حال حاضر که تکلیف هیات‌رئیسه سال نخست مجلس شورای اسلامی مشخص شده‌، آقای دکتر محمدرضا عارف می‌خواهد در چه جایگاهی از پارلمان ایفای نقش کند، آیا فقط می‌خواهد رئیس فراکسیون امید باشد یا به ریاست کمیسیون آموزش و تحقیقات و حتی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نیز می‌اندیشد؟
به لحاظ سیاسی آقای دکتر محمدرضا عارف بنا به مأموریتی که اصلاح‌طلبان حامی ‌او متوقع هستند که او این وظایف را انجام دهد، جایگاه او در راهبری فراکسیون امید تثبیت شده و قطعی است و کسی هم نه به لحاظ حقیقی و نه به لحاظ حقوقی خدشه‌ای به این جایگاه وارد نکرده است. طبیعتا آقای دکتر محمدرضا عارف مثل سایر 290 نفر نماینده مردم باید در یکی از کمیسیون‌های 15‌گانه مجلس شورای اسلامی عضویت پیدا کند که این روزها در حال تصمیم‌گیری است. اینکه خارج از عضویت در کمیسیون تخصصی، مسئولیتی را در جایگاه ریاست کمیسیون بپذیرند یا نپذیرند، اولا بخش اصلی‌اش بستگی دارد به رای اعضای آن کمیسیون دارد، البته در صورتی که آقای دکتر محمدرضا عارف متقاضی ریاست کمیسیون باشد. تا جایی که مطلع هستم یعنی تا پایان روز سه‌شنبه 18 خرداد نشنیدم که آقای دکتر محمدرضا عارف تصمیم قطعی درباره این مساله گرفته باشد.
برای ریاست مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی چطور؟
برای هیچ کجا هنوز به تصمیم نرسیده است، اگر هم به‌طور طبیعی قرار به این باشد چون برخی دوستان پیشنهادشان این بود و هست که آقای دکتر محمدرضا عارف در مرکز پژوهش‌ها ایفای نقش کند که در آن صورت هیات‌رئیسه مجلس شورای اسلامی تصمیم‌گیر است اما تا جایی که مطلع هستم تا این ساعت هنوز تصمیمی‌گرفته نشده است.