ائتلاف برجامیان

یک سال مانده تا دوازدهمین انتخابات ریاست‌جمهوری تاریخ انقلاب. انتخاب دوازده مردم بعد از انتخابات سال 88 می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. به‌طور معمول تا انتخابات سال 88 روسای‌جمهوری با کمترین چالش در دور دوم ریاست‌جمهوری خود مواجه بودند. نه رهبر معظم انقلاب، نه آیت‌الله هاشمی و نه حتی سیدمحمد خاتمی، در دور دوم انتخابات خود با چالش «انتخاب» روبه‌رو نبودند. شاید یکی از دلایل آن مشخص بودن تکلیف گروه‌های سیاسی در مورد گزینه‌های مورد‌نظرشان و وزن روسای‌جمهوری در این ارتباط بود. اما از سال 88 اوضاع تغییر کرد. احمدی‌نژاد با چالشی بزرگ برای ادامه مسیر سوم تیر 84 روبه رو شد. از همین‌جاست که اهمیت انتخابات ریاست‌جمهوری دوازدهم نیز آشکار می‌شود، آیا گروه‌های مخالف روحانی می‌توانند او را کنار بزنند؟ و مهمترین سوالی که می‌توان به آن پرداخت این است که اساسا احتمال نزدیکی اصولگرایان معتدل با روحانی وجود دارد؟ اگر وجود دارد این امر چه تبعاتی می‌تواند به‌دنبال داشته باشد؟
هنوز بررسی‌های انتخاباتی در میان گروه‌ها آغاز نشده است. به‌طور کلی این امر در اواخر سال به نقطه نهایی می‌رسد. در واقع اواخر امسال است که مشخص می‌شود کاندیداها چه کسانی خواهند بود. در این مسیر از ابتدای سال تا زمستان بیشتر افراد به محک زدن شرایط برای حضورشان در انتخابات دست می‌زنند.
احمدی‌نژاد تلاش می‌کند از خود چهره‌ای منجی را برای اصولگرایان ‌ترسیم کند. اما واکنش‌های اخیر به حضور او در سفرهای استانی ماه گذشته نشان می‌دهد هیچ کس قصد ندارد برای او فرش قرمز پهن کند. در همین شرایط است که مصباحی‌مقدم از احتمال حمایت بخشی از اصولگرایان از حسن روحانی سخن به میان آورده و برخی دیگر نیز به نوعی آن را تایید کردند. آیا حسن روحانی می‌تواند محل اجماع هر دو جناح در جمهوری اسلامی قرار گرفته و با رایی بالا به دور دوم ریاست‌جمهوری‌اش ادامه دهد؟

سکوت یا حمایت؟
اصولگرایان پیش از آنکه به مساله روحانی بپردازند، ناچارند تکلیف‌شان را در درون جبهه اصولگرایی مشخص کنند. هر چند به اعتقاد برخی روحانی را اساسا نمی‌توان یک اصلاح‌طلب به حساب آورد. این نگاه نه فقط در جبهه اصولگرایی بلکه در اصلاح‌طلبان نیز هست. فردای انتخاب حسن روحانی و درحالی که اصلاح‌طلبان اعلام پیروزی می‌کردند، حسین شریعتمداری در کیهان سرمقاله‌ای نوشت و در آن به ماجرای شستن ماشین توسط فردی اشاره کرد که در نهایت فرد وقتی به پلاک ماشین می‌رسد متوجه می‌شود ماشین خودش را نشسته است. مدیرمسئول کیهان توصیه کرده بود که اصلاح‌طلبان قبل از خوشحالی زیاد حواسشان باشد که روحانی خاستگاه اصولگرایی دارد و این ماشین شاید متعلق به آنها نباشد. البته او در این میان تنها نبود. هفته گذشته عبدالله ناصری از اعضای سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی هم حرفی زد که همین مضمون را داشت اما از جهات دیگری به آن پرداخته بود. او گفته بود که «اگر رحم اجاره‌ای (اشاره به روحانی) خوب کار کند ممکن است دوباره اجاره شود.» انتشار این اظهارات او را ناچار کرد که توضیحات جدیدی را به آن اضافه کند. اما این جملات یک استدلال درون خود مستتر شده داشت. اینکه آنها روحانی را یک اصلاح‌طلب کامل نمی‌دانند.
در همین حال حجت‌الاسلام مصباحی‌مقدم با آرمان گفت‌وگو کرد و در مورد وضعیت اصولگرایان در انتخابات آینده به این روزنامه گفت: «هنوز بررسی شرایط انتخابات ریاست‌جمهوری در دستورکار جریان اصولگرایی قرار نگرفته است. با این وجود احتمال این مساله وجود دارد که اصولگرایان در انتخابات ریاست‌جمهوری آینده از آقای روحانی حمایت کنند. از سوی دیگر این احتمال نیز وجود خواهد داشت که اصولگرایان از یک گزینه جدید حمایت کنند و آن را در مقابل آقای روحانی قرار بدهند. گزینه سوم اصولگرایان نیز«سکوت» است که ممکن است از هیچ گزینه‌ای حمایت نکنند و تنها در انتخابات مشارکت داشته باشند. درباره آقای احمدی‌نژاد هم بنده معتقدم ایشان در انتخابات حضور پیدا نمی‌کنند اما اگر حضور پیدا کنند بسیار بعید است مورد حمایت جریان اصولگرا قرار بگیرد.»
حجت‌الاسلام مصباحی‌مقدم فردی است که در سال‌های اخیر در اتاق‌های فکر اصولگرایان به‌طور مستمر حضور داشته است. اظهارنظرهای او به خاطر شخصیت حقوقی‌اش که در جایگاه سخنگویی جامعه روحانیت مبارز تهران قرار دارد از درجه اهمیت زیادی برخوردار است.

مشخص شدن تکلیف احمدی‌نژاد
اصولگرایان در صورتی به‌دنبال گزینه‌های دیگر خواهند رفت که تکلیفشان با احمدی‌نژاد مشخص شود. احمدی‌نژاد هنوز مشخص نیست که به‌طور قطع از دور رقابت خارج شده باشد. هرچند اظهارات اکبر جباری (باجناق غلامحسین الهام) و همچنین داوری (از اعضای تیم رسانه‌ای احمدی‌نژاد) نشان می‌دهد یأس و ناامیدی در میان تیم سیاسی دولت قبل به‌شدت پراکنده شده است.
درست بعد از انتخابات اسفند 94 بود که آنها احساس کردند شرایط برای حضور احمدی‌نژاد مساعد است و می‌توان او را به‌عنوان ناجی بازگشت اصولگرایان به قدرت مورد استفاده قرار داد. اما موضع‌گیری‌های بعدی اصولگرایان نشان داد که چندان رغبتی به وی وجود ندارد. یکی از مهمترین این اظهارنظر‌ها متعلق به مصباحی‌مقدم و احمد توکلی بود که معتقد بودند احمدی‌نژاد ردصلاحیت خواهد شد و دلایل برای این کار بسیار است.
اگر بپذیریم که اصولگرایان تکلیفشان را با احمدی‌نژاد روشن کردند با این دو گزاره که «یا او وارد انتخابات نمی‌شود» یا در صورت حضور «رد‌صلاحیت خواهد شد» می‌توان به سوال اصلی و بعدی رسید: کاندیدای اصولگرایان چه کسی است و آیا این امکان وجود دارد که از حسن روحانی حمایت کنند؟ در صورت حمایت نیز آیا این کار به صلاح جریان اصولگرایی هست یا نه؟

تکلیف اصلاحات با روحانی چه می‌شود؟
یک بخش مهم از تصمیم اصولگرایان اساسا به رفتار اصلاح‌طلبان نیز باز‌می‌گردد. آنها منتظرند ببینند که اصلاح‌طلبان با روحانی چه رفتاری خواهند داشت؟ آیا یک‌بار دیگر از روحانی در انتخابات حمایت می‌کنند؟ به نظر می‌رسد در ابتدای سال و بعد از برد آنها در انتخابات اسفند کمی شرایط برای روحانی تغییر کرده بود. زمزمه‌هایی از درون اردوگاه اصلاحات برخاسته بود با این مضمون که می‌توان باتوجه به بدنه رایی که حاضر شدند پای کار بیایند، کاندیدای جدیدی را مطرح کرد. این بخش به‌دنبال آن بود که حتی در مقابل لاریجانی به پیروزی برسد. باخت عارف در انتخابات هیات‌رئیسه موقت تلنگر مناسبی به آنها در مورد وزن خود وارد کرد. برخی از اصلاح‌طلبان نیز صراحتا در مورد حمایت از روحانی در دور آینده سخن گفتند و او را بهترین گزینه اصلاحات برای دور آینده ریاست‌جمهوری خطاب کردند. اما به‌طور حتم آنها برای حمایت از روحانی در دور دوم خواهان امتیازات جدیدی هستند که از حالا ساز آن را کوک کرده‌اند. بحث تغییرات در کابینه روحانی که از سوی اصلاح‌طلبان مطرح می‌شود اگرچه ناظر بر امروز است اما نگاه اصلی آن به دور بعدی ریاست‌جمهوری خواهد بود. شرایط برای اصلاحات تغییر کرده است. آنها امروز فراکسیون امید را در مجلس دارند و در شرایط سال 92 قرار ندارند. اگر در 92 روحانی حتی عارف را در دولت جای نداد این بار آنها خواهان حضور در کابینه خواهند بود و احتمالا به این شرط با دولت همراهی می‌کنند. اگرچه چاره‌ای نیز به غیر از همراهی با دولت روحانی ندارند اما از این رهگذر امتیاز خود را از دولت روحانی خواهند گرفت. چرا‌که هم روحانی و هم نظام به رای بالای ریاست‌جمهوری در دور آینده نیاز دارد.

وضعیت ریاست‌جمهوری آینده
یکی از عوامل تاثیرگذار بر ریاست‌جمهوری دور بعد ایران، انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکاست. این مولفه اگرچه تاثیر مستقیمی‌ بر ایران ندارد اما می‌تواند در تحریک جناح‌های سیاسی موثر باشد. در آمریکا امروز دو رقیب به‌طور عمده مطرح هستند. یک طرف‌ ترامپ قرار دارد و طرف دیگر کلینتون. هر کدام از آنها که به کاخ‌سفید راه پیدا کنند می‌توانند در فرصت شش ماهه انتخاب‌شان تا انتخابات ریاست‌جمهوری ایران به‌طور غیرمستقیم بر انتخابات ما تاثیرگذار باشند. مهمترین مساله در این میان موضع‌گیری آنها در مورد برجام است. از این رهگذر حسن روحانی بیش از سایرین در معرض التهاب قرار دارد. او باید منتظر موضع‌گیری رئیس‌جمهور آینده آمریکا باشد. اگرچه بعید است که طرف آمریکایی برجام را «پاره» کند. اما در صورت انجام چنین کاری ایران نیاز به رئیس‌جمهوری ‌خواهد داشت که برجام را «آتش» بزند. بنابراین آشکار است که روحانی می‌تواند بیشترین آسیب را در این میان از نتیجه ریاست‌جمهوری در آمریکا ببیند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که در این وضعیت اوضاع چندان بر وفق مراد روحانی نخواهد بود.‌ترامپ از اردوگاه محافظه‌کاران نزدیک به نئوکان‌های جنگ‌طلب است و کلینتون نزدیکی زیادی به کانون‌های مالی عربستان و رژیم‌صهیونیستی دارد.
چرخش به سمت روحانی
با این همه وضعیت اصولگرایان در ماه‌های اخیر با روحانی مشخص خواهد شد. بعد از آنکه مولفه‌های سه‌گانه‌ فوق که تشریح شد تکلیفش مشخص شود، اصولگرایان به راحتی می‌توانند تصمیم بگیرند که از روحانی حمایت کنند یا نه. هر چند زمزمه‌های آن از حالا نیز به گوش می‌رسد. علاوه بر مصباحی‌مقدم، حسن سبحانی‌نیا نیز در این باره اظهاراتی داشت که هفته گذشته به سر تیتر بسیاری از رسانه‌ها تبدیل شد. او فعال سیاسی اصولگراست که کارنامه شش دوره حضور در مجلس را با خود به همراه دارد. هفته قبل او به عصر ایران گفته بود: «قطعا یکی از گزینه‌های مطرح برای تمام جریان‌های سیاسی در انتخاب آینده حسن روحانی است.»
حرف‌های سبحانی مکمل آن بخش از اظهارات مصباحی‌مقدم بود که گفته بود: «این را بگویم که اینطور نیست که شرایط آقای روحانی شرایطی باشد که مورد اقبال اصولگرایان قرار نگیرد و محتمل است مجموعه اصولگرایان در انتخابات ریاست‌جمهوری از ایشان حمایت کند و اگر گزینه بهتری نداشته باشیم حتما وارد گفت‌وگو با ایشان خواهیم شد.»
سبحانی‌نیا همچنین با بیان اینکه پایگاه اصلی حسن روحانی اصولگرایی است، افزود: «روحانی عضو جامعه روحانیت مبارز بوده و در سال‌هایی هم که نماینده مجلس بودند به‌عنوان نامزد جامعه روحانیت در انتخابات شرکت می‌کردند اما رفتارها و حمایت‌های جریان اصلاحات از او در این سال‌های شاید باعث شود برخی از اصولگرایان در حمایت از او دچار شک شوند، درست مانند انتخابات ریاست‌جمهوری 92.» اما در صورتی که احمدی‌نژاد وارد انتخابات شود آنها بر سر دوراهی خواهند ماند که میان او و روحانی یک نفر را انتخاب کنند. به نظر آقای سبحانی‌نیا اصولگرایان در این صورت به دو قسمت تقسیم می‌شوند. سبحانی‌نیا می‌گوید: «گروهی مانند جبهه پایداری از حامیان احمدی‌نژاد هستند اما بخشی دیگر به دلیل رفتارهای احمدی‌نژاد در دوران ریاست‌جمهوری به ویژه ماجرای خانه‌نشینی حاضر نیستند از او در انتخابات ریاست‌جمهوری یا هیچ انتخابات دیگری حمایت کنند.» این طیف به اعتقاد او و بسیاری دیگر از روحانی حمایت
خواهند کرد.

گزینه سوم
اما این احتمال وجود دارد که اصولگرایان با احمدی‌نژاد یا بدون آن کاندیدای دیگری را نیز مطرح کنند. از این بابت باید دید آیا این فرد مورد اقبال گروه‌های اصولگرا قرار خواهد گرفت یا نه؟ در میان آنها نام قالیباف و سعید جلیلی مطرح است. اما چندان نمی‌توان از حالا در مورد آنها نظر داد. آنها علاوه بر رقابت در صندوق رای ناگزیر هستند رقابت درون‌‌گروه‌های اصولگرایی را تجربه کنند تا بتوانند به‌عنوان کاندیدای جبهه اصولگرایی به جامعه عرضه شوند. وضعیت در مورد گزینه سوم را می‌توان به یک نوع رقابت درون‌حزبی (مانند آنچه در آمریکا رخ می‌دهد) تشبیه کرد. حتی می‌توان این پیشنهاد را نیز به آنها داد که مبدع این رقابت درونی باشند تا در نهایت یک نفر با حداکثر توان اصولگرایی در مقابل روحانی قرار بگیرد. در این راستا برخی از محمدرضا باهنر نیز سخن به میان می‌آورند.
مجید محتشمی، دبیرکل حزب آزادی به یکی از خبرگزاری‌ها گفته: «برخی از نشانه‌ها بیانگر این واقعیت است که به نوعی از آقای محمدرضا باهنر در اردوگاه اصولگرایان برای انتخابات ریاست‌جمهوری دوازدهم رونمایی می‌شود. آقای روحانی تا به امروز اعلام نکرده که مورد حمایت اصولگرایان قرار می‌گیرد، هر چند با یک ائتلاف تاکتیکی با آقای لاریجانی، آقای روحانی به نوعی مجلس دهم و به‌ویژه هیات‌رئیسه را به سمت و سوی دولت یازدهم سوق داده است. شرایط به‌گونه‌ای است که اصولگرایان برای عبور از آقای روحانی با رونمایی از آقای باهنر بازی را برای انتخابات ریاست‌جمهوری دوازدهم شروع می‌کنند.»

آیا روحانی گزینه مطلوبی است؟
در طرف دیگر رسول منتجب‌نیا معتقد است که اصولگرایان می‌توانند از روحانی حمایت کنند و این بهترین گزینه آنهاست. او می‌گوید: «اتحاد سنتی‌ها و پایداری‌ها، ضربه سنگینی به بدنه اصولگرایان سنتی خواهد زد. دولت آقای روحانی یک دولت معتدلی است، نه صد در صد اصولگرا و نه صد در صد اصلاح‌طلب. ایشان تلاش کرده که فراتر از جناح‌ها حرکت کند و تا حدی هم از دو جناح استفاده کرده است. با این وضعیت هیچ دلیلی وجود ندارد که اصولگرایان از چنین دولتی حمایت نکنند و کاندیدای دیگری را مطرح کنند. ضمن اینکه آنها هر کسی را مطرح کنند بهتر از آقای روحانی برای کشور و ملت و حتی برای خود اصولگرایان نخواهد بود.»(انتخاب 25/3/95)
نگاهی به سابقه اتفاقات اخیر (وحتی اتفاقات پیش‌رو) نشان می‌دهد که اتحاد میان طیف میانه‌رو اصولگرایان با پایداری‌ها نتیجه مطلوب را برای آنها به‌دنبال نداشته و نخواهد داشت. حتی ائتلاف نیم‌بند طیف لاریجانی با نزدیکان پایداری در مجلس مانند کریمی ‌قدوسی و نقوی‌حسینی، ائتلاف چندان پایداری نیست که بتوان روی آن حساب کرد. زمزمه‌های تشکیل فراکسیون جدید می‌تواند در این زمینه نشانه مهمی باشد.
در این شرایط به نظر می‌رسد بهترین و مطلوب‌ترین گزینه برای هر دو طرف حمایت اصولگرایان از حسن روحانی باشد. در صورتی که حسن روحانی با رای بالایی به ریاست‌جمهوری دور بعد برسد ایران توانایی چانه‌زنی بهتری در منازعات منطقه‌ای و جهانی خواهد داشت. از سوی دیگر به نظر می‌رسد خود روحانی نیز بی‌تمایل به این نیست که بیش از اندازه وامدار اصلاح‌طلبان باشد. روحانی تلاش می‌کند رای بدنه اصلاح‌طلبی و قدرت چانه‌زنی‌های اصولگرایان در سایر ارکان قدرت در ایران را همراه خود کند. در این وضعیت حمایت آنها از روحانی هم مطلوب روحانی است و هم به نفع اصولگرایان خواهد بود. هر چه است به نظر می‌رسد طیف سنتی اصول‌گرایان که در ماجرای برجام از حامیان دولت برای به نتیجه رسیدن آن بوده ‌اند حالا یکسال مانده به برگزاری انتخابات ریاست جمهوری نشانه‌هایی بروز داده‌اند که می‌توان از آن تصمیم به حمایت از حسن روحانی در این رقابت را مشاهده کرد.