گفتوگوی مثلث با امیر شهلا، عضو حزب ندای ایرانیان
در انتخابات شورای شهر مشهد غفلت کردیم
امیر شهلا از اعضای شورای مرکزی حزب ندای ایرانیان است. او که از فعالان سیاسی مشهد به‌شمار می‌رود گفت‌وگویی متفاوت دارد با هفته‌نامه مثلث و درباره وضعیت اصلاح‌طلبان در این شهر سخن گفته است.
فضای سیاسی مشهد را از دید جامعه‌شناسی چگونه تحلیل می‌کنید؟
مشهد به‌واسطه تاریخ دیرپا و تمدن عظیمی که در آن نهفته است، به چهارراه اقوام و فرهنگ‌های پرتعداد موجود در کشور تبدیل شده است. وجود بارگاه حضرت رضا(ع)، این شهر را به مذهبی‌ترین شهر ایران بدل ساخته و یکی از بزرگ‌ترین حوزه‌های علمیه کشور در آن استقرار دارد. هم‌پیوندی میان نهاد بازار و نهاد روحانیت در این شهر، به تقویت جناح راست سنتی منجر شده و آستان قدس رضوی که یکی از بزرگ‌ترین نهادهای اقتصادی کشور شناخته می‌شود، سهم عمده‌ای در توزیع ثروت و امکانات در این شهر، در ساختی بیرون از ساخت دولت داشته است. اگرچه تولیت فقید این آستان مقدس، در دوره حیاتش، اجازه ورود مسقیم آستان قدس در مناسبات سیاسی و جناحی رایج در کشور را نداد، لکن زیستگاه اندیشه متولیان و مدیران ارشد آن، منبعث از جریان راست سنتی بود و همین عامل، در تقویت گفتمان این جریان، کارساز و موثر بود. از دیگر سو فضای رسانه‌ای شهر هم ملهم از تاثیرات جناح‌سنتی راست قرار داشته و دارد؛ چه، دو روزنامه کثیرالانتشار مشهد، اگرچه داعیه استقلال و بی‌طرفی در منازعات و دسته‌‌بندی‌های سیاسی دارند، اما جای جایش که می‌شود، لعاب هم‌فکری و هم‌نظری با جناح راست سنتی را بروز
می‌دهند. در مقابل این جریان قدرتمند و متنفذ، جریان اصلاح‌طلبی قرار دارد که اگرچه همچون دیگر نقاط کشور، خاستگاه مردمی و پشتوانه اجتماعی درخور و قابل‌توجهی دارد، اما به واسطه محرومیت از امکانات و فرصت‌های مشاع موجود در شهر، حضور و ظهورش در فضای رسمی جامعه، رابطه مستقیم با خط‌فکری حاکم بر دولت دارد. به‌طوری که اگر دولت مرکزی در اختیار اصلاح‌طلبان باشد، آنها نیز در پاره‌ای مصادر و مناصب دولتی حضور دارند و اگر قدرت اجرایی کشور در تسلط طیف راست قرار گیرد، آنها از صحنه مدیریتی شهر اخراج و به خانه‌های شان کوچانده می‌شوند. اصلاح‌طلبان از فقدان رسانه‌ای فراگیر در مشهد رنج می‌برند و اگر عصر دیجیتال و شبکه‌های پرتعداد و خوش نفوذ اجتماعی به کمک‌شان نمی‌آمد، امکان ارسال هیچ پالس و پیامی به جامعه را نداشتند. تنها روزنامه متعلق به این اردوگاه، روزنامه توس، در گرماگرم توقیف و ابطال پروانه نشریات در سال1378، لغو امتیاز شد و از آن روز، هیچ بدیلی جای آن را پر نکرد. در مشهد تقریبا شعبه متناظر همه احزاب اصلاح‌طلب دارای پروانه فعالیت از کمیسیون ماده10 احزاب، فعالیت دارند. تا سال 1392، شورای هماهنگی احزاب اصلاح‌طلب استان، متشکل
از 18حزب و تشکل بود که البته به دلیل فضای امنیتی دولت‌های نهم و دهم، حیاتی نباتی داشتند و فقط در موسم انتخابات، با صدور بیانیه و انتشار لیست مورد حمایت، نشان می‌دادند که علائم حیاتی‌شان موجود است و هنوز در بازی حضور دارند. پس از انتخابات سال1392، شمار اعضای شورای هماهنگی اصلاح‌طلبان خراسان از عدد25 هم گذشت. سوا از احزاب نوظهوری همچون ندای ایرانیان و اتحاد ملت و حزب تازه تاسیس و خراسانی مجمع مشورتی اصلاح‌طلبان، احزاب و جمعیت‌های دیگری در مرکز بودند که پس از روی کار آمدن دولت تدبیر و امید و ایجاد گشایش در فعالیت حزبی، مشتاق به گسترش شعاع فعالیت تشکل متبوع خود در سایر استان‌ها شدند و شعبه‌ای از خود را در مشهد بنا‌کردند. هم‌اکنون این احزاب اصلاح‌طلب در قالب شورای هماهنگی به زیست‌سیاسی خود ادامه می‌دهند و نقطه اتکا و پتانسیل نهفته‌ای که جریان اصلاح‌طلبی شهر مشهد را به‌رغم همه محدودیت‌های مالی و اعتباری، همچنان قبراق و سرپنجه نگاه داشته، حمایت افکارعمومی شهر و مردمی است که به اصول اصلاح‌طلبی و مشی این جریان فکری اعتقاد دارند و در مقاطع حساس از این تفکر پشتیبانی می‌کنند. اوج این حمایت را در حماسه دوم خرداد1376،
انتخابات دوره اول شورای اسلامی شهر مشهد، انتخابات ریاست‌جمهوری سال1380، مجلس ششم و 24خرداد1392 می‌توان سراغ گرفت که به دلیل مهیا بودن شرایط حضور و دخالت در تعیین سرنوشت، اصلاح‌طلبان در کانون نگاه و توجه افکارعمومی مشهد قرار گرفتند و موفق به اخذ اعتماد عمومی شدند.
اوضاع احزاب اصلاح‌طلب در مشهد چگونه است؟ چه احزابی از اصلاح‌طلبان در مشهد فعال هستند؟
حزب ندای ایرانیان که حزبی جوانگرا، اصلاح‌طلب و مقید به چارچوب‌های جمهوری اسلامی است، اولین شعبه خود را در شهر مشهد راه‌اندازی کرد. اسفند1394 شعبه این حزب در شهر مشهد افتتاح شد و جوانان زیادی برای حضور و فعالیت در این حزب اعلام آمادگی کردند. مهم‌ترین مزیت ندای ایرانیان، جوانگرایی این حزب است. ندای ایرانیان معتقد به ضرورت پوست‌اندازی در ساخت تحزب و قدرت در کشور است.
ما طرفدار انتقال زمین بازی از نسل اول انقلاب هستیم. معتقدیم باید شرایط برای حضور نسل جوان در بازی تحزب و پس از آن، دست به دست شدن قدرت اجرایی از نسل‌های قبلی فراهم شود. متاسفانه نوعی تصلب شرائین در اندام‌واره‌های کل کشور وجود دارد که امکان ورود خون تازه به رگ‌ها را نمی‌دهد. قدرت اجرایی در طول همه این سال‌ها میان چندهزارنفر در کل کشور دست به دست چرخیده و اجازه انتقال نسلی قدرت و جابه‌جایی فرصت‌ها به نسل دوم را نداده است. این پدیده، منحصر به راست یا چپ و اصلاح‌طلب یا اصولگرا هم نیست. هر دو جریان، امتحان خوبی را در این حوزه پس نداده و با کمی شدت و ضعف نشان داده‌اند وقتی در قدرت قرار می‌گیرند، اعتقاد چندانی به کادرسازی، جانشین‌پروری و واگذاری چوب‌امداد به دونده بعد از خود که مدت‌ها در پیست منتظر مانده تا بازی به او برسد، ندارند. در چنین شرایطی ندای ایرانیان متولد شد و اگر از نزاع‌های احساسی و مخالفت‌های بی‌مبنای ماه‌های نخستین شکل‌گیری این حزب بگذریم، گفتمان غالب و مانیفست حاکم بر ندا، موافقان بسیاری در کل کشور پیدا کرد. به‌طوری که در کمتر از یکسال از شکل‌گیری این حزب، چندهزار نفر از جوانان علاقه‌مند به
فعالیت‌های حزبی و سیاسی، درخواست عضویت پر‌کردند و آماده پیوستن به این حزب نوپا شدند. دومین علت اقبال عمومی به ندا، فرکانسی بود که از جانب حاکمیت ارسال می‌شد. به هر حال ندای ایرانیان، اولین حزب اصلاح‌طلبی بود که پس از ناآرامی‌های سال88 از نهادهای حکومتی اجازه فعالیت می‌گرفت و در شورای مرکزی‌اش، جوانانی حضور داشتند که پیش از آن در بعضی احزاب اصلاح‌طلب دیگر که حتی با حکم قضایی منحل شده بودند، فعالیت می‌کردند. این، می‌توانست پیام روشنی داشته باشد که کریدور ورودی اصلاح‌طلبان به کاست قدرت سیاسی کشور تماما بسته‌نشده و احزابی همچون ندا، می‌توانند مجدد برای بازگشت اصلاح‌طلبان به قدرت، به رقابت و فعالیت بپردازند.
همین استقبال از عضویت در حزب ندای ایرانیان، در مشهد و سایر شهرستان‌های استان خراسان نیز به وجود آمد و شعبه خراسان، موفق به ساماندهی تعداد زیادی از جوانان متقاضی پیوستن به حزب شد. به موازات پاره‌ای بداخلاقی‌ها در درون خانواده اصلاحات که در سطح کشور، به جای استقبال از به وجود آمدن یک ظرفیت جدید برای بازسازی و نوسازی قوای حرکتی جریان اصلاح‌طلبی پدیدار شد، در خراسان نیز، برخی چهره‌های خاص اصلاح‌طلبی، در مقابل راه اندازی شعبه ندا، صف بستند و این حزب را به داشتن برنامه برای ایجاد شقاق در خانواده اصلاح‌طلبی متهم کردند، اما خیلی زود این فضا شکسته شد و با عضویت شعبه خراسان در شورای هماهنگی، قدم اول به رسمیت شناخته شدن شعبه و اعضای آن، با موفقیت برداشته شد.
هم‌اکنون اعضای شورای مرکزی شعبه خراسان که همگی از نیروهای جوان و اصلاح‌طلب شناخته شده هستند در تمامی جلسات حزبی و فعالیت‌های شورای هماهنگی حضور فعال دارند.
برای انتخابات آینده ریاست‌جمهوری فکر می‌کنید مردم مشهد چگونه انتخابی داشته باشند؟ آیا آقای روحانی همچنان شانس دارند؟
من از همین حالا آقای روحانی را برنده انتخابات سال آینده ریاست‌جمهوری می‌دانم. دلیلی ندارد که ایشان با ادبار و پشت‌گردانی مردم مواجه شود. آقای روحانی رای اول سال آینده است و مردم مشهد هم از این انتخاب بیرون نیستند. در یک سو، اصلاح‌طلبان قرار دارند که سقف مجاز بازی‌شان در دوره آینده هم از آقای روحانی تجاوز نمی‌کند.
در سوی دیگر میدان هم اصولگرایانی هستند که در سه سال گذشته نتوانسته‌اند با نوآوری در ادبیات و دگردیسی در گفتمان غالب‌شان، اقبال افکارعمومی را به سمت خود متمایل سازند و با خطر بازگشت احمدی‌نژادیسم هم مواجه‌اند. برای آنها هم بهترین و قابل‌اعتمادترین گزینه، آقای روحانی است.
همچنین روحانی کارنامه قابل‌قبولی از خود به جا گذاشته است. اگر دولت یازدهم و موفقیت برجام نبود، ما امروز اجازه صادرات یک بشکه نفت را نداشتیم. حال آنکه امروز توانسته‌ایم به سهم واقعی‌مان در بازار جهانی نفت دست پیدا کنیم. تورم 46درصد در همین سه سال به زیر 10درصد رسیده و رشد اقتصادی از منفی‌‌شش‌درصد به حدود مثبت5درصد ارتقا یافته. نمی‌خواهم بگویم آثار دولت تدبیر و امید به زندگی مردم رسیده است. قبول دارم که مردم در شرایط بد معیشت و اشتغال به سر می‌برند و دولت یازدهم هنوز نتوانسته از شر آواربرداری از خرابی‌هایی که به دلیل سوء‌مدیریت داخلی و تحریم‌های خارجی کشور را به ورطه نابودی کشانده بود، خلاص شود، اما معتقدم جهت حرکتی دولت درست انتخاب شده و دوره دوم ریاست‌جمهوری آقای روحانی، فصل خوشه‌چینی و برداشت محصول است. مردم نجابت رئیس‌جمهور در برابر بداخلاقی‌ها و کارشکنی‌های مخالفان را می‌بینند و اگرچه به زندگی خود مشغول هستند، اما در گذرگاهی به نام انتخابات، پاسخ سنگ‌اندازی مخالفین منافع ملی را می‌دهند. برای مردم جای سوال است چرا آنهایی که در برابر تضییع شدن بیت‌المال در هشت سال دولت نهم و دهم، سکوت اختیار کرده بودند،
امروز صدای‌شان از همه بلندتر است؟
مردم می‌پرسند مگر فیش‌های نجومی حقوق، ساخته و پرداخته این دولت بوده؟ مگر تحریم‌ها به سبب سوء‌مدیریت این دولت به وجود آمده؟ مگر تورم و بیکاری و رکود، خلق‌الساعه به وجود آمده که حالا همه کاسه‌ها و کوزه‌ها بر سر دولتی شکسته می‌شود که آرام اما مطمئن در حال بازسازی و ترمیم این شکاف‌ها و بحران‌های اقتصادی و اجتماعی است. رای مردم مشهد در خرداد1392، رای بسیار معناداری بود. مردم مشهد به‌رغم حضور دو نامزد مشهدی، با اصل قراردادن منافع ملی بر منافع سرزمینی، به کاندیدای غیر‌خراسانی رای دادند که خواهان تغییر در مناسبات سیاسی، اقتصادی و بین‌المللی کشور بود. در انتخابات سال آینده نیز رای مردم بر همین منوال به صندوق‌های اخذ رای ریخته خواهدشد.
چرا در شورای شهر و مجلس اصلاح‌طلبان مشهد نتوانسته‌اند اوضاع بهتری داشته باشند؟
شورای شهر چهارم مشهد، نتیجه یک غفلت بزرگ و نابخشودنی بود. وخامت اوضاع سیاسی کشور و گله‌مندی افکارعمومی از وضعیت اقتصادی و بین‌المللی به حدی بود که هم نخبگان و هم توده مردم از انتخابات شورای شهر غفلت کردند. همه، تخم‌مرغ‌هایشان را در سبد انتخابات ریاست‌جمهوری گذاشته بودند و احزاب اصلاح‌طلب و اصولگرایان معتدل، هیچ برنامه‌ای برای هدایت افکارعمومی در انتخابات شورای چهارم ارائه ندادند. در چنین وضعیتی و در شرایطی که حسن روحانی در شهر مشهد بالغ بر 400هزار رای کسب کرد، آخرین عضو شورای شهر با 25هزار رای به پارلمان شهر مشهد وارد شد و این نشان از بی‌عملی و بی‌برنامگی نخبگان برای انتخابات شوراها داشت. قطعا عملکرد ضعیف شورا و شهرداری چهارم عامل محرک مهمی است تا شهر مشهد برای بار دوم از این سوراخ گزیده نشود. حتم بدانید رکود فراگیر در بازار ساخت‌و‌ساز مشهد، وضع قوانین ضدتوسعه در این دوره، بازی‌های سیاسی اعضای شورای شهر و نگاه جناحی مدیریت شهری، عزم مردم را برای گسیل نمایندگان واقعی خود به شورای پنجم جزم کرده است. نمی‌خواهم ادعا کنم که شورای آینده مشهد، الزاما به اصلاح‌طلبان خواهدرسید بلکه معتقدم مردم در انتخابات آینده
شورای شهر به متخصصین شهری از هر دو جناح نظر خواهند داشت و مدیریت شهر را به اهلش واگذار خواهندکرد. در انتخابات مجلس دهم در شهر مشهد هم شرایط خاصی حاکم بود. اولا ردصلاحیت‌های گسترده باعث شد تا اصلاح‌طلبان که به هر قیمتی مصر به حضور در رقابت بودند نتوانند با چهره‌های اصلی و با نامزدهای لایه اول‌شان در بازی حضور یابند. با حفظ احترام برای کاندیداهای لیست امید در حوزه انتخابیه مشهد باید عرض کنم لیستی که در مشهد به مردم معرفی شد، لایه سوم- چهارم اصلاح‌طلبان شهر بودند که از معروفیت اجتماعی بالایی برخوردار نبودند. ثانیا نگاهی که در کمیته انتخابات اصلاح‌طلبان در مشهد حاکم بود، نگاهی بسیط و همه‌شمول نبود. متاسفانه اصلاح‌طلبان نتوانستند ظرفیت اصولگرایان معتدل را پای لیست خود بیاورند. لیستی بسته شد با پنج نامزد اصلاح‌طلب و هیچ سهمی از این لیست به اصولگرایان اعتدالی داده نشد. نتیجه آن شد که چند لیست انتخاباتی از نامزدهای طرفدار گفتمان اعتدال و اصلاح در شهر بسته شد و ریزش آراء و پراکندگی ظرفیت اجتماعی این لیست‌ها موجب شد تا نتیجه به شکلی که رخ داد نمود یابد.
آیا برای انتخابات شورای شهر برنامه‌ریزی خاصی دارید؟ آیا فعالیت‌های سیاسی را آغاز کرده‌اید برای این انتخابات؟
برنامه‌ریزی برای انتخابات آتی شوراها هنوز در مراحل اولیه‌اش قرار دارد. هنوز موضوع تداوم فعالیت یا انحلال هیات‌رئیسه کمیته انتخاباتی اصلاح‌طلبان از مرکز تعیین‌تکلیف نشده. با این حال افرادی که قصد ورود به انتخابات شورای شهر پنجم را دارند، از هم‌اکنون فعالیت‌شان را با چراغ خاموش آغاز کرده‌اند. ساماندهی ستادی، تبیین برنامه‌ها و شعارهای انتخاباتی و زیر‌نظر گرفتن فعالیت‌های حریف کاملا قابل مشاهده است. جریان مقابل هم با همه ابزار و توان مالی و رسانه‌ای، سرگرم جبران کم‌کاری‌ها و عقب‌ماندگی‌های دوره چهارساله گذشته‌اش است. جریان حاکم در شورا و شهرداری، حساب ویژه‌ای روی آرای حاشیه شهر مشهد گشوده‌اند و به همین دلیل هشت ماه مانده به انتخابات دور بعد، همه عده و عُده‌شان را برای خدمت‌رسانی در حاشیه شهر بسیج کرده‌اند. توجه داشته باشید که از 5/3میلیون نفر جمعیت شهر مشهد، بیش از 2/1میلیون نفر در حاشیه این شهر زندگی می‌کنند و برای راه یافتن به پارلمان شهر مشهد، اگر بنای قیاس را انتخابات دوره قبل بگذاریم، به 30هزار رای نیاز است! با این همه اگر دوقطبی انتخابات ریاست‌جمهوری دوازدهم شکل بگیرد، برنده اصلی در هر دو انتخابات
ریاست‌جمهوری و شوراها، جریان نزدیک به مشی حسن روحانی خواهدبود.
دیدگاه تان را بنویسید