احتمال تمدید بزرگ

برگه‌های تقویم جای خود را به عقربه‌های ساعت داده‌اند تا این نشانه نمایان شود که زمان برای تیم‌های مذاکره‌کننده به آخر نزدیک می‌شود. حالا از آن روز که حسن روحانی و باراک اوباما به یکدیگر قول دادند تا تکلیف پرونده هسته‌ای را یکسره کنند بیش از یک سال و نیم می‌گذرد اما هنوز که هنوز است جز چند تمدید و مذاکرات سنگین پی‌در‌پی و عکس‌های یادگاری چیزی حاصل نشده است.
همین عقربه‌ها که ساعت‌شماری رسیدن به پایان رسیدن ضرب‌الاجل را روایت می‌کنند حالا دو طرف را به این صرافت انداخته که بدون رودربایستی بگویند: «اگر لازم شود تمدید می‌کنیم» و البته همین ساعت‌شمار عقربه‌ها است که این سوال را پررنگ می‌کند: «فرجام مذاکرات نهایی چه می‌شود؟»

توافق خیلی دور، خیلی نزدیک
تحلیل‌های متفاوتی وجود دارد؛ برخی می‌گویند توافق از همیشه نزدیک‌تر شده است و البته برخی دیگر نیز می‌گویند توافق بسیار بعید است.
هر کدام از این صاحبان این دو عقیده برای خود دلایل فراوانی هم ردیف می‌کنند.آنچه اما اکنون با آن مواجه هستیم این است که طرفین به نقطه مهمی‌ از مذاکرات رسیده‌اند. بسیاری از مسائل مورد اختلاف حل شده ولااقل آنگونه که طرف روس می‌گوید موارد اصلی محل اختلاف به پنج تا هفت محور رسیده است. اکنون مهمتر از هر چیزی برای هر یک از طرفین رسیدن به توافق خوب است که مختصات آن نیز برای هر کدام تفاوت‌هایی دارد.
آنچه برای ایران مهم است توافقی است که لغو تحریم‌های اقتصادی، محفوظ ماندن پیشرفت، حفظ عزت، احترام و منافع ملت و روشن و غیر‌قابل تفسیر بودن را به همراه داشته باشد. یک سر تیتر کلی برای توافقی که می‌تواند توافق قرن لقب بگیرد.
طرف مقابل در تمام مدتی که مذاکرات در جریان بوده بارها به کارشکنی پرداخته و وعده‌های خود را به فراموشی سپرده است. حالا آنها در مواجهه با آخرین فرصت به چانه‌زنی با ایران می‌پردازند.

خط قرمز
اما مهمترین رویداد هسته‌ای در چند روز اخیر، سخنان راهگشای مقام معظم رهبری است. ایشان در بیانات‌شان در جمع مسئولان نظام بار دیگر خطوط قرمز مذاکرات را یادآوری کردند. محورهای مهم سخنان ایشان در این مورد چنین است:
* ما گفتیم طرف، یک تحریم ظالمانه‌اى را تحمیل کرده است، ما می‌خواهیم این تحریم برداشته بشود؛ خیلى خب، این یک بده‌بستان است، حرفى نداریم که در این زمینه یک چیزى بدهیم، یک چیزى بستانیم تا تحریم‌ها برداشته بشود؛ اما صنعت هسته‌اى متوقف نباید بشود.
* هدف ما از این مذاکرات لغو تحریم‌ها است؛ جدا دنبال این هستیم که این تحریم‌ها لغو بشود؛ اما درعین‌حال خود این تحریم‌ها را ما فرصت می‌دانیم.
* یکى اینکه آنها اصرار دارند بر محدودیت بلندمدت؛ ما گفتیم ما محدودیت 10 سال و 12 سال و مانند اینها را قبول نداریم.
* در همین مدت محدودیت هم که ما قبول می‌کنیم، کار تحقیق و توسعه و ساخت و ساز باید ادامه پیدا کند.
* تحریم‌هاى اقتصادى و مالى و بانکى، چه آنچه به شوراى امنیت ارتباط پیدا می‌کند، چه آنچه به کنگره‌ آمریکا ارتباط پیدا می‌کند، چه آنچه به دولت آمریکا ارتباط پیدا می‌کند، همه باید فورا در هنگام امضاى موافقت‌نامه لغو بشود؛ بقیه‌ تحریم‌ها هم در فاصله‌هاى معقول [لغو بشود].
* لغو تحریم‌ها منوط به اجراى تعهدات ایران نیست... اجرائیات لغو تحریم با اجرائیاتى که ایران به عهده می‌گیرد، باید متناظر باشند؛ بخشى از این در مقابل بخشى از آن، بخش دیگرى از این در مقابل بخش دیگرى از آن.
* ما با موکول کردن هر اقدامى به گزارش آژانس مخالفیم. ما به آژانس بدبینیم؛ آژانس نشان داده که هم مستقل نیست، هم عادل نیست.
* با بازرسى‌هاى غیر‌متعارف هم بنده موافق نیستم؛ پرس‌وجو از شخصیت‌ها را هم به‌هیچ‌وجه قبول ندارم و موافق نیستم؛ بازرسى از مراکز نظامى را هم نمی‌پذیریم.
* زمان‌هاى ۱۵ سال و ۲۵ سال - که مدام می‌گویند ۱۵ سال براى فلان چیز، ۲۵ سال براى فلان چیز - و این زمان‌هاى این‌جورى را هم ما قبول نداریم؛ مشخص است، این زمان اول و آخرى دارد و تمام خواهد شد.
این فرمایشات حالا مذاکرات را وارد فاز تازه‌ای کرده است. طرف مقابل اکنون برای رسیدن به توافق و از دست ندادن فرصت مجبور است با حرف آخر حاکمیت ایران مواجه شود. به یک معنا رهبرانقلاب نوعی اتمام حجت هسته‌ای انجام داده‌اند.

تمدید؟
در میان اخبار ضد‌و‌نقیضی که در حجم بالا منتشر می‌شود حالا گزینه تمدید آرام آرام پررنگ می‌شود.
در اظهارنظری مهم سخنگوی دولت ایران گفته است: «ما امیدواریم که به وقت، مذاکرات را به اتمام برسانیم. اما اگر آن توافق خوبی که مورد نظر جمهوری اسلامی ایران است، انجام نشود و هنوز ابهاماتی باقی بماند که با تمدید زمان مذاکرات قابل رفع باشد، طبیعی است که ما با این تمدید موافقت کنیم.»
پیش از او سخنگوی کاخ سفید در نشست مطبوعاتی ضمن موافقت با سخنان دکتر ظریف در مورد اینکه توافق خوب مهمتر از زمان تعیین شده مذاکرات است، اظهار داشت: «آمریکا همچنان بر دستیابی به توافق در تاریخ معین امیدوار است اما بنا به ضرورت برای رسیدن به توافق نهایی، امکان تمدید کوتاه زمان مذاکرات وجود خواهد داشت.
جاش ارنست درباره سخنان محمد‌جواد ظریف وزیرامور خارجه جمهوری اسلامی ایران که گفته بود اهمیت دستیابی به توافق خوب بیشتر از دیر یا زود شدن زمان است، افزود: «رئیس‌جمهوری آمریکا نیز در این مورد با ایشان هم نظر است.»
در اظهارنظری دیگر مک کین گفته است: «دولت اوباما باید از بررسی تمدید مذاکرات اتمی ‌با ایران خجالت بکشد. من از اینکه آنها این مذاکرات را تمدید کنند، تعجب نمی‌کنم. آنها با این اقدام خود تنها نشان می‌دهند که در حال تقلای ‌بی‌فایده هستند.آنها باید خجالت بکشند اما این کار را نمی‌کنند.»
در تحلیلی دیگر بلومبرگ نوشت اگر تا مهلت 30 ‌ژوئن که هفت ماه پیش تعیین شد توافقی در مورد برنامه هسته‌ای ایران حاصل نشود، باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا به‌طور فزاینده‌ای اختیار عمل سیاسی دارد تا مذاکرات هسته‌ای ایران را تمدید کند. در حالی که ایران و بسیاری از قدرت‌های جهانی دیگر حاضر در مذاکرات نشان داده‌اند در مورد توانایی حل و فصل همه مسائل در هفته آینده‌ تردید دارند، تمدید مذاکرات به مدت چند‌روز یا بیشتر به‌طور فزاینده‌ای محتمل به نظر می‌رسد.
یک مشاور پیشین دولت اوباما، معمار تحریم‌های آمریکا علیه ایران و یک قانونگذار با نفوذ آمریکایی گفته‌اند مهلت اهمیتی کمتر از نتیجه دارد و سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا نیز روز سه‌شنبه همین موضوع را گفت.مانع برای اوباما، این احتمال بوده است که کنگره آمریکا که در آن احساسات ضد‌ایران قوی است، با تصویب تحریم‌های اقتصادی بیشتر بر ضد ایران، به سرعت در مورد مهلت از دست رفته دیگر واکنش نشان دهد.
دولت آمریکا با موفقیت با تصویب تحریم‌های بیشتر در سال گذشته مقابله کرد. دولت آمریکا این کار را با هشدار دادن به قانونگذاران انجام داد که چنین اقدامی ‌به جای افزایش فشار بر ایران برای مصالحه کردن، موجب از بین رفتن مذاکرات می‌شود.
در تحولی دیگر سخنگوی دبیرکل سازمان ملل با اشاره به مذکرات ایران و 1+5 تاکید کرده است که سند نهایی مذاکرات گروه 1+5 با ایران سی‌ام ژوئن آماده می‌شود. در یک اظهارنظر رسمی سخنگوی وزارت امور‌خارجه در پاسخ به سوالی در خصوص اینکه طرح چه موضوعاتی منجر به کند شدن روند مذاکرات شده؟ گفته است: «به‌هرحال از ابتدا پیش‌بینی می‌شد که هرچه به روزهای پایانی مذاکرات نزدیک می‌شویم روند کار کند شود چراکه حذف پرانتزهای بحث‌برانگیز به روزهای پایانی رسیده و همین امر مذاکرات را سخت کرده است.»
وی با بیان اینکه قصد بازگو کردن جزئیات مذاکرات را از این طریق نداریم، خاطرنشان کرد: «بحث تنظیم قطعنامه و یا همزمانی انجام تعهدات طرفین موضوعات بحث‌برانگیزی است که هم‌اکنون ادامه دارد.»

پیشنهاد هسته‌ای 1+5 به ایران
در همین حال خبرگزاری آسوشیتدپرس با استناد به یک سند محرمانه مدعی شد که 1+5 آماده ارائه پیشنهاد فنی درباره رآکتورهای پیشرفته به ایران است.
به گزارش ایسنا به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس، یک سند محرمانه که به دست این خبرگزاری رسیده است نشان می‌دهد که آمریکا و دیگر مذاکره‌کنندگان هسته‌ای با ایران آماده‌اند تا در صورتی که تهران با محدودیت برنامه هسته‌ای‌اش موافقت کند به این کشور پیشنهاد رآکتورهایی با تکنولوژی بالا و دیگر تجهیزات را بدهند.
در این سند محرمانه که یک «همکاری هسته‌ای غیرنظامی» نام دارد، وعده داده می‌شود که ایران به جای تاسیسات آب سنگین خود رآکتورهای آب سبک بگیرد.

فرجام مذاکرات
به‌‌نظر می‌رسد اکنون شاید درست‌ترین گمانه‌زنی این باشد که مذاکرات هسته‌ای با یک تمدید مواجه می‌شود. تمدیدی شاید بیشتر از چند روز؛ یک تمدید بزرگ!